بەسجىلدىقتىڭ بەس كۇنى
«ينفراقۇرىلىم – ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىنىڭ قۋاتتى قوزعاۋشى كۇشى. ينفراقۇرىلىمدارعا ينۆەستيتسيا سالۋ وزدەرىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنە قاراماستان, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى ەكونوميكالىق كۇن تاقىرىبىنىڭ باستى ماسەلەسى بولىپ تۇر. ازيالىق ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكىنە بۇل ماسەلەدە ۇلكەن ءۇمىت ارتىلادى. باتىس ەۋروپا ەلدەرىن قوسىپ العاندا, 50-دەن استام ەل بانك قىزمەتىنە قاتىسۋعا ىنتا بىلدىرۋدە. قازاقستان بۇل جوبانىڭ العاشقى قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى».نۇرسۇلتان نازارباەۆ,
ءVىىى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنداعى
سويلەگەن سوزىنەن.
دەرەك پەن دايەك:
ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جىلدارىندا (2010-2014 جىلدار) ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ سەكتورىنا 17,6 ميلليارد دوللاردىڭ ينۆەستيتسيالارى تارتىلدى. بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ بارلىق جىلدارىندا وسى سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ 70 پايىزىنا تەڭ. ەلىمىزدىڭ مەتاللۋرگيالىق ونەركاسىبىنە جانە ماشينالار مەن قۇرال-جابدىقتار وندىرىسىنە, توقىما, تاعام ونىمدەرى وندىرىستەرىنە ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇيىلۋى ايتا قالارلىقتاي ءوستى. ينۆەستيتسيالاردىڭ مولايۋى ناتيجەسىندە 2005-2009 جىلدارمەن سالىستىرعاندا, 2010-2014 جىلدارى ءدارى-دارمەكتەر ءوندىرۋ 86 ەسە, كومپيۋتەرلەر مەن ەلەكتروندىق ونىمدەر شىعارۋ 8,4 ەسە ءوستى. «سارىارقااۆتوپروم» جشس-نىڭ ءوندىرىستىك جەلىسىنىڭ قۋاتى 3 مىڭعا دەيىن جول تاڭدامايتىن Toyota Fortuner اۆتوكولىگىن شىعارۋعا قابىلەتتى. بۇل ءوندىرىس جىلدان-جىلعا دامىپ, قۋاتىن ارتتىرا تۇسۋدە. * * * يندۋستريالاندىرۋدىڭ بەس جىلى ىشىندە قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى (قدب) يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جالپى قۇنى 1 984 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 32 جوبانى قارجىلاندىرۋدى ماقۇلدادى. قدب-نىڭ يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعى بارىسىندا قارجىلاندىرعان جوبالارىنىڭ جالپى قۇنى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى جيىنتىعىنىڭ 16 پايىزىن قۇرادى. «ونىمدىلىك-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 8 جوبا قارجىلاندىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «ازيااۆتو» اق, «سارىارقااۆتوپروم» جشس, «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» اق, «مۇنايماش» اق, «وڭتۇستىك-قۇرىلىس-سەرۆيس» جشس, «سمۋ-شىعىس» جشس جوبالارى بار. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا جالپى قۇنى 652 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 24 ءىرى جوبا قدب-نىڭ قولداۋىمەن پايدالانۋعا بەرىلدى. كاسىپورىنداردا 8,6 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. * * * قازاقستاندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ 30 پايىزدان استامى شەتتەن اكەلىنەدى. قوستانايدا ارماتۋرالار ءوندىرىسىنىڭ جولعا قويىلۋى وسى يمپورتتىڭ ازايۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى الەمدەگى ەڭ ءىرى اليۋميني الىپتارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. جالپى, الەمدە وسىنداي 2 جۇزدەن استام زاۋىت بار. قازاقتسەمەنت جىلىنا 1 ميلليون توننا تسەمەنت وندىرەدى. ول كۇنىنە 3,5 مىڭ تونناعا دەيىن كلينكەر وڭدەيدى. مويناق سۋ ەلەكتر ستانساسى – سۋدان قۋات ءوندىرۋ سالاسىنداعى تاۋەلسىز قازاقستان جۇزەگە اسىرعان ىرگەلى جوبانىڭ ءبىرى. ول 1027 ملن. كۆت-ساعات ەلەكتر قۋاتىن وندىرە الادى.تابىستار تاريحى
«كەلۋن-كازفارم» جوباسى «كەلۋن-كازفارم» ءدارى-دارمەك زاۋىتى قازاقستانداعى اسا ءىرى ءدارى-دارمەك ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل زاۋىت 2014 جىلدىڭ شىلدە ايىندا الماتى وبلىسىندا ىسكە قوسىلدى. زاۋىت قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە گونكونگتىڭ «Kelun international Development» كومپانياسى تاراپىنان 7,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ قارجىسى جۇمسالدى. زاۋىت حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس سالىنعان. ءوندىرىستىڭ ۇيىمداستىرىلۋى ەلىمىزدىڭ ىشكى رىنوگىن وتاندىق ءدارى ونىمدەرىمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ارقىلى يمپورتتىق ءونىمدەردى الماستىرۋعا جانە ارتىلعان ءونىمدەردى سىرتقى رىنوكتارعا شىعارىپ ساتۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزىلعان. زاۋىتتا 450 ادام ەڭبەكپەن قامتىلعان. شىعارىلعان ونىمدەر تۇراقتى سۇرانىسقا يە. قازاقستانداعى نەمىس ساپاسى HeidelbergCement – گەرمانيانىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندەگى جەتەكشى كومپانيالاردىڭ ءبىرى. ول تسەمەنت شىعارۋ جونىنەن الەمدە وزىندىك ورنى بار كومپانيا. زاۋىتتارى گەرمانيادا, بەلگيادا, ۇلىبريتانيادا جانە الەمنىڭ 40-تان استام باسقا دا ەلدەرىندە ورنالاسقان. قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 50 مىڭ ادامنان اسادى. بۇل كومپانيا قازاقستاندا 2005 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەي باستادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 10 جوبانى جۇزەگە اسىردى. سولاردىڭ ىشىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ شەتپە كەنتىنەن تسەمەنت ءوندىرىسىن, استانا قالاسىنان تاۋارلى بەتون وندىرەتىن 2 زاۋىت, الماتى قالاسىنان 3 زاۋىت, اقتاۋ قالاسىنان 1 زاۋىت تۇرعىزدى. الماتى جانە اقمولا وبلىستارىندا قيىرشىق تاستار, قۇم جانە باسقا قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن وندىرىستەردى اشتى. بۇقتىرما تسەمەنت زاۋىتىن قايتا جاراقتاندىرۋ ىسىنە قاتىستى. كومپانيانىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسيالارى 420 ميلليون دوللاردان اسىپ جىعىلادى. ونىڭ ەلىمىزدەگى وندىرىستەرىندە 2000 ادام جۇمىس ىستەيدى. ەلەكتروۆوزدار شىعارادى فرانتسيانىڭ Alstom كومپانياسى الەم بويىنشا ەنەرگەتيكالىق قۇرال-جابدىقتار جانە تەمىرجول كولىكتەرىن شىعارۋدا جەتەكشى ورىنداردىڭ ءبىرىن يەلەنىپ وتىر. بۇل كومپانيا ەلىمىزدە ءوز ءوندىرىسىن 2013 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان باستاپ ۇيىمداستىردى. كومپانيا قۇرعان زاۋىت جىلىنا 35 ەلەكتروۆوز شىعارا الادى. وسى ءوندىرىس ورنىندا بۇگىنگى كۇنى 270 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. بيىلعى جىلى قوسىمشا 119 جۇمىس ورنىن ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا 2014 جىلى كومپانيا تەمىرجولعا قاجەتتى قوسىمشا ونىمدەر شىعارۋدى قولعا الدى. بۇگىنگى كۇنى وسى ءوندىرىس ورنىندا 45 جۇمىس ورنى قۇرىلىپ وتىر. ومىرشەڭ جوبالار جاڭا يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇيىلۋى ناتيجەسىندە ەلىمىزدە 170-تەن استام ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا, اتىراۋ وبلىسىنداعى پوليمەرلىك ونىمدەر ءوندىرىسى; شالقيا كەنىشىندەگى پوليمەتالل رۋدالارىنىڭ كەن ورىندارىن ونەركاسىپتىك وندىرۋگە دايىنداۋ; اۋىل شارۋاشىلىعى مەن كولىك سالاسىندا تەحنيكالار شىعارۋ; اقتوبە رەلس-بالكا زاۋىتىن ىسكە قوسۋ; قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن زاۋىتتار سالۋ; ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن دامىتۋ; ءتۇرلى اۆتوكولىكتەر قۇراستىرۋ; ەلىمىزدىڭ كولىكتىك, كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدارىن جەتىلدىرۋ; كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار قۇرۋ, جول جانە ەلەكتر جەلىلەرىن سالۋ; ءتۋريزمدى دامىتۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى كوپتەگەن جوبالار بار. سولاردىڭ كەيبىرىنە ازداپ توقتالايىق. اتىراۋ وبلىسىنداعى پوليمەرلىك ونىمدەر ءوندىرىسى جوباسى: بۇل قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى پوليمەر قاپتامالار مەن موشەكتەر, پوليپروپيلەن, پوليەتيلەن ونىمدەرىن شىعاراتىن ەڭ ءىرى كاسىپورىن بولىپ تابىلادى. جوبانىڭ باستاماشىسى – «بىرلەسكەن حيميالىق كومپانيا» جشس. جوبا 2012-2015 جىلدارى جۇزەگە اسۋى ءتيىس. جىلىنا 500 مىڭ توننانىڭ ونىمدەرىن وندىرۋگە لايىقتالعان جاڭا كاسىپورىن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ىسكە قوسىلىپ, 2016 جىلى ءوزىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىنا جەتەدى دەپ جوسپارلانعان. ول اتىراۋداعى ينتەگراتسيالانعان گاز-حيميا كەشەنىنىڭ ونىمدەرىن تۇتىناتىن بولادى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە ىلەسپە گازدى وندىرىستىك ماقساتقا پايدالانۋدىڭ جانە ونى تەرەڭدەتە وڭدەۋدىڭ ءتيىمدى جوباسى ىسكە اسادى. اۋىل شارۋاشىلىعى, كوممۋنالدىق جانە تاسىمالداۋ تەحنيكالارى ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ جوباسى: بۇل جوبا ەلىمىزدىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىن ارتاراپتاندىرۋعا, قازاقستاننىڭ يمپورتتىق ونىمدەرگە دەگەن زارۋلىگىن تومەندەتۋگە, ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ پاركىن جاڭعىرتۋعا قىزمەت ەتەتىن بولادى. جوبا تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە, جىلىنا 350 استىق جيناۋ كومباينى, 4 مىڭنان استام ءتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى (تراكتورلار, تىركەمەلەر, مال ازىعىن دايىندايتىن تەحنيكالار) شىعارىلادى. جوسپار بويىنشا ول 15 جىلدىڭ ىشىندە 26 ميلليارد 792 ميلليون تەڭگەنىڭ كىرىسىن كىرگىزۋگە ءتيىس. قۇرىلىس كەزىندە 50 ادام جۇمىس ىستەسە, زاۋىت پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ, 128 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلەدى. جوبانىڭ ورنالاسقان ورنى – پەتروپاۆل قالاسى. جۇزەگە اسىرۋشى – «سامۇرىق-قازىنا ينۆەست» كومپانياسى.شەتەل قارجىسى – قازاقستان يگىلىگىنە
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) دەرەكتەرى بويىنشا الەمدە 2005-2009 جىلدارمەن سالىستىرعاندا, 2010-2013 جىلدارى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 20 پايىزعا تومەندەدى. 2007 جىلى جاھاندىق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار 2 تريلليون دوللاردى قۇراسا, 2013 جىلى بۇل كورسەتكىش 1,45 تريلليون دوللار كولەمىندە قالىپتاستى. مىنە, وسىنداي جاعدايعا قاراماستان, داعدارىس جىلدارىنىڭ وزىندە قازاقستانعا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋى تۇراقتى قارقىنىن ساقتاپ قالدى. 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزگە 125,5 ميلليارد دوللاردىڭ ينۆەستيتسياسى كەلدى. بۇل 2005 جىلدان بەرى ەلىمىزگە كەلگەن بارلىق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 60 پايىزىن قۇرايدى. ءسويتىپ, جاڭا يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىندا ەلگە كەلگەن ينۆەستيتسيالار كولەمى ونىڭ الدىنداعى 18 جىل بويى كەلگەن ينۆەستيتسيالار كولەمىنەن اسىپ ءتۇستى. 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار, اسىرەسە, كاسىپقويلىق, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەتتەرگە كوبىرەك قۇيىلدى. سونىڭ ىشىندە, اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس, قۇرىلىس سالالارىنا كەلگەن ينۆەستيتسيالار كولەمى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. ەلدەر اراسىنان, اسىرەسە, نيدەرلاندتان كوبىرەك ينۆەستيتسيالار تارتىلدى. بۇل ەل قازاقستانعا 38,4 ميلليارد دوللاردىڭ ينۆەستيتسياسىن سالدى. بۇل – يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا ەلىمىزگە كەلگەن ينۆەستيتسيالاردىڭ 30,6 پايىزىن قۇرايتىن كورسەتكىش. سونداي-اق, اقش-تان 11,4 ميلليارد دوللار (9,1 پايىز), شۆەيتساريادان 11,3 ميلليارد دوللار (9 پايىز), قىتايدان 9,9 ميلليارد دوللار (7,9 پايىز), فرانتسيادان 6,1 ميلليارد دوللار (4,9 پايىز), رەسەيدەن 5,9 ميلليارد دوللار (4,7 پايىز), ۇلىبريتانيادان 5,2 ميلليارد دوللار (4,3 پايىز) ينۆەستيتسيا تارتىلدى. 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى مەن دايىن مەتالل ونىمدەرى وندىرىسىنە 14,5 ميلليارد دوللاردىڭ, تاعام ونىمدەرى وندىرىسىنە 1,2 ميلليارد دوللاردىڭ, كومپيۋتەرلەر جانە ەلەكتروندىق ونىمدەر وندىرىسىنە 813,9 ميلليون دوللاردىڭ, رەزىڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدار وندىرىسىنە 465 ميلليون دوللاردىڭ تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالارى تارتىلدى. بەتتى ازىرلەگەن سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».