كوشى-قون ساياساتىن وڭتايلى جۇرگىزۋ بۇگىنگىدەي جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەر ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سىرتقى ءھام ىشكى كوشتىڭ تۇيتكىلدى ءتۇيىنى تارقاتىلىپ, وزەكتى ماسەلەلەر شەشىلىپ كەلەدى. ەرىكتى قونىس اۋدارۋ شەڭبەرىندە جۇمىس كۇشىن نىعايتۋ ماقساتىمەن ەڭبەككەرلەرى تاپشى وڭىرلەرگە كوشتىڭ باسىن بۇرۋ دا جولعا قويىلدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى توعىز ايدا 5 213 ادام جۇمىس كۇشىنە ءزارۋ وبلىستارعا قونىس اۋداردى. ونىڭ ىشىندە 1 725 قانداسىمىز الىس-جاقىن ەلدەردەن كوشىپ كەلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 9 653 ادامدى كوشىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى قونىس اۋدارۋشىلارعا مەملەكەت تاراپىنان بارلىق قولداۋ شاراسى كورسەتىلدى. قاڭتار ايىنان بەرى پاۆلودار وبلىسىنا – 1 886, سقو – 1 516, قوستاناي وبلىسىنا – 575, شقو – 490, اباي وبلىسىنا – 305, اقمولا وبلىسىنا – 257, اتىراۋ وبلىسىنا – 103, ۇلىتاۋ وبلىسىنا – 43, قاراعاندى وبلىسىنا 38 ادام قونىس اۋداردى. قونىستانۋ ايماقتارىنا سىرتتان كوشىپ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ كوپشىلىگى نەگىزىنەن وزبەكستاننان – 612 ادام, قىتايدان – 563, موڭعوليادان – 377, رەسەيدەن – 84, تۇرىكمەنستاننان – 49 ادام, باسقا ەلدەردەن 49 ادام اتامەكەنگە ات باسىن بۇردى. جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارعاندار اراسىنان ەڭبەككە جارامدى 2 307 ادامنىڭ 1 041-ءى جۇمىسقا ورنالاسسا, 38 ادام جەكە كاسىپكەرلىكتى ورىستەتىپ وتىر.
قونىس اۋدارۋشىلار نەگىزىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم بەرۋ, ونەركاسىپ سىندى سالالارعا جۇمىسقا قابىلداندى. بىلتىر ەڭبەك كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە 8 950 ادام نەمەسە 2 544 وتباسى قونىس اۋداردى. قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وتباسىلارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جالپى سوماسى 7 ملرد تەڭگەگە 1 641 ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ۇكىمەتكە ىشكى جانە سىرتقى كوشى-قونعا باقىلاۋ جاساپ, ەسەبىن جۇرگىزەتىن بىرىڭعاي تسيفرلىق جۇيە ەنگىزۋدى تاپسىردى. «ىشكى جانە سىرتقى كوشى-قون ۇدەرىسىنىڭ باقىلاۋسىز قالۋى جۇرتتىڭ ءبارى تۇرعىسى كەلەتىن ءىرى قالالارىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمىنا وراسان سالماق ءتۇسىرىپ وتىر. استانا – سونىڭ ايقىن مىسالى. كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ وزىندە ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 250 مىڭنان استام ادامعا, سونىڭ ىشىندە بىلتىر 100 مىڭ ادامعا كوبەيدى. بيىلعى ءوسىم ونسىز دا جوعارى سانالاتىن وسى كورسەتكىشتەن اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن. ەلوردادا حالىق سانى رەسمي تۇردە 1,5 ميلليون ادام بولعانىمەن, ونىڭ ينفراقۇرىلىمى ءىس جۇزىندە كۇن سايىن 1,9 ميلليون ادامعا قىزمەت كورسەتەدى. باسقاشا ايتساق, استانا 400 مىڭنان استام ادامعا, ياعني حالىق سانى بويىنشا ورتاشا قالا سانالاتىن تاعى ءبىر شاھاردىڭ تۇرعىندارىنا پارا-پار جۇرتقا ەشقانداي جوبا-جوسپارسىز قىزمەت ەتىپ جاتىر», دەگەن پرەزيدەنت ەلوردانى اۋىزسۋمەن, التى اي قىستا جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىنىڭ جۇمىسىنا دا قاۋىپ ءتونىپ تۇرعانىنا توقتالدى.
ىشكى كوشى-قون ساياساتىندا جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋدى دا وڭتايلى جۇزەگە اسىرۋ بۇگىن دە وزەكتى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار مەگاپوليستەردەن بولەك, وبلىس ورتالىقتارىندا, شالعاي اۋىلداردا دا تۇرمىسىن تۇزەيمىن دەگەن جانعا مۇمكىندىك مول. اسىرەسە جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەردە بىلىكتى كادردىڭ قادىرى جوعارى. مىسالى, بىلتىر ماڭعىستاۋ وبلىسىنان قوستاناي قالاسىنا كوشىپ كەلگەن قانات قۇرمەشوۆ ءبىر ەمەس, ەكى ماماندىق يەسى. «اقپاراتتىق جۇيەلەر», «دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت» ماماندىقتارى بويىنشا جوعارى ءبىلىمى بار مامان بىردەن ۆلاديمير ماتۆيەنكو اتىنداعى وليمپيادالىق رەزەرۆتىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنە WKF كاراتەدەن جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقان.
«كوشىپ كەلگەن سوڭ, 2024 جىلعى مامىردا قالاداعى مانساپ ورتالىعىنا جۇگىنىپ, قاجەتتى كەڭەس الىپ, كۆوتاعا ەنۋگە قاجەتتى قۇجاتتار تىزىمىمەن تانىستىم. ايماقتىق كۆوتاعا ەنگەننەن كەيىن ءبىز كوشۋگە بايلانىستى ماتەريالدىق كومەك, سونداي-اق تۇرعىن ءۇي جالداۋ مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە كەتەتىن شىعىنداردى وتەۋگە سۋبسيديا تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ الدىق», دەيدى ق.قۇرمەشوۆتىڭ جۇبايى ءلاززات ورازماعامبەت.
«مۇناي ونەركاسىبى» ماماندىعىمەن كوللەدجدە ءبىلىم العان ءلاززات «باستاۋ بيزنەس» جوباسى ارقىلى ءوز كاسىبىن دامىتۋعا ارنالعان گرانتتى يەلەنىپ, فيتنەس-كلۋب اشقان. قانات تا بيىل كاسىپكەرلىك كۋرسىن وقىپ, كونديتەرلىك تسەح اشۋ ماقساتىندا 1 572 800 تەڭگە كولەمىندە گرانت العان.
«مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋ مەن دەمەۋدىڭ ارقاسىندا وتباسىمىز جاڭا ورتاعا تەز بەيىمدەلىپ, ءىسىمىزدى باستاۋعا مۇمكىندىك الدىق. وسى ماڭىزدى قادامدا بىزگە قولداۋ كورسەتكەن بارلىق جاندارعا شىن جۇرەكتەن العىس ايتامىز», دەيدى ق.قۇرمەشوۆ.
مەملەكەت جۇمىس كۇشى تاپشى وبلىستارعا كوشىپ كەلۋگە ىنتالى ازاماتتارعا ءاردايىم قامقورلىق تانىتادى. ەرىكتى قونىس اۋدارۋ اياسىندا كوشتىڭ باسىن جۇمىس كۇشى تاپشى وبلىستارعا بۇرعاندارعا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ مىناداي شارالارى ۇسىنىلادى: وتاعاسى, وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسى 70 اەك مولشەرىندە كوشۋگە ارنالعان ءبىر رەتتىك سۋبسيديا الادى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانى مەن ەلدى مەكەنگە بايلانىستى 15-تەن 30 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە ءبىر جىل بويى ءۇي جالداۋعا, كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋگە دە سۋبسيديا قاراستىرىلعان. قىسقامەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋعا جولداما, جۇمىسقا ورنالاسۋعا نەمەسە كاسىپكەرلىك باستامانى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ, ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتتارى بەرىلەدى. وڭىرارالىق قونىس اۋدارۋعا جاردەم كورسەتەتىن جۇمىس بەرۋشىلەرگە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن, كەمىندە 2 جىل مەرزىمگە تۇراقتى جۇمىسقا قابىلدانعان ءاربىر ازامات 400 اەك مولشەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋعا بىرجولعى سۋبسيديا الادى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسقاربەك ەرتاەۆ 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان كوشى-قون ساياساتى تۇجىرىمداماسىنىڭ اياسىندا ەلدەن كەتۋشىلەرگە قاراعاندا قونىس اۋدارىپ كەلۋشىلەردىڭ وڭ سالدوسى ساقتالىپ تۇرعانىن ايتادى. «2023 جىلى قونىس اۋدارۋشىلاردان بىلتىر كوشىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ سانى 17,2 مىڭعا ارتتى. بىلتىر 30 مىڭ ادام كوشىپ كەلسە, ەلىمىزدەن 12,8 مىڭ ادام كەتتى», دەدى ا.ەرتاەۆ.
ەتنوستىق كوشى-قوندى رەتتەۋ شەڭبەرىندە تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارۋشىلارعا مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ىسكە قوسىلدى. قانداستاردى قونىستاندىرۋدا ايماقتار سارالانىپ, كوشىپ كەلۋشىلەرگە ينتەراكتيۆتى كارتا ازىرلەندى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بىلتىر پاۆلودار, شىعىس قازاقستان, اقمولا, اباي وبلىستارىندا, بيىل سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىندا بەيىمدەۋ, ينتەگراتسيالاۋ ورتالىقتارىن قۇردى. شەت ەلدەردەن كوشىپ كەلۋشى قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى تولىق سۇيەمەلدەۋ «FSM Social» ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ۆيتسە-مينيستر ا.ەرتاەۆ بيىلدان باستاپ قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىنا ەنگىزۋ, ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلارعا قولداۋ شارالارىن كورسەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ەلەكتروندىق فورماتتا كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. بۇل سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتادى. مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن تسيفرلاندىرۋ قونىس اۋدارۋشىلار مەن ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىقتارى اراسىنداعى شارتتىق مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە جول اشادى.
ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ مالىمەتتەرى تۇراقتى تىركەۋ ارقىلى «ەڭبەك نارىعى» اقپاراتتىق جۇيەسىنە ەنگىزىلەدى. بۇل قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ, قانداستار مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ تىركەۋ ورنىنداعى وزگەرىستەرىن ۋاقتىلى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىندە كوشى-قون ۇدەرىستەرىن رەتتەۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ ءىسى – باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. «Migration.enbek.kz پورتالى ارقىلى ەلىمىزگە كەلەتىن شەتەلدىك ازاماتتاردىڭ بىرىڭعاي ەسەبىن, سونداي-اق كوشى-قون اعىندارىنىڭ مونيتورينگى مەن باقىلاۋىن قامتاماسىز ەتۋ جەڭىلدەيدى. جۇمىس كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇرگىزىلەدى. بىلتىر 15 قىزمەت ەنگىزىلسە, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن 3 قىزمەتتى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنىڭ بارلىعى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتىمەن جۇمىس ىستەيتىن كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ قوزعالىسىن ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا قولعا الىندى.
كوشى-قون ساياساتى وڭتايلى جۇرگىزىلىپ, جۇمىس كۇشى تاپشى وڭىرلەرگە قونىستانۋشىلاردى ورنالاستىرۋدا قيىندىق تۋىنداماۋعا ءتيىس. سوندا عانا اتاجۇرتىنا كەرۋەن تارتقان الىستاعى اعايىن دا, ءوز ازاماتتارىمىز دا كوشۋگە, قونىس اۋدارۋعا بارىنشا ىقىلاس تانىتادى.