ولجاس بەكتەنوۆ: حالىق تابىسىن ارتتىرۋدا ساپاعا كوشۋ ماڭىزدى

«مەملەكەت باسشىسى وتكەن اپتادا ەكونوميكالىق دامۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان كەڭەستە ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق­تى نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقا­تىن كوتەرۋ مەن ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋ شارالارىن قابىلداۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت حالىقتىڭ تابىسىن جاقسارتۋدا ساننان ساپاعا كوشۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى», دەدى وتىرىستا و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى بيىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 6,3%-دى قۇراپ وتىرعا­نىن ايتتى. دەگەنمەن ەكونوميكانىڭ ور­نىق­تى ءوسۋى ءۇشىن بىرقاتار باعىتتاردا ونىڭ ىشىندە ونەركاسىپ, قۇرىلىس, ساۋدا  جانە كولىك سياقتى نەگىزگى سالالاردا ءوسۋ قارقىنىن ودان ءارى ارتتىرا ءتۇسۋ كەرەك ەكەنىن دە ەسكەرتتى. 

وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى احۋال باستى نازاردا بولۋعا ءتيىس. جىلدىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق رەزەرۆتەردى پايدالانۋ قاجەت. قابىلدانىپ جاتقان شارالاردى ىسكە اسىرۋ مەن سول ارقىلى ەكونوميكالىق ءوسۋ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ جەرگىلىكتى جەرلەردە قامتاماسىز ەتىلەدى.

«سوندىقتان اكىمدەر تاراپىنان بار­لىق سالاداعى جاعدايدىڭ تىكەلەي باقى­لاۋعا الىنۋى – اسا ماڭىزدى ماسەلە. نەگىزگى ماكروكورسەتكىشتەر بويىنشا  11 وڭىردە  وڭ ديناميكا قالىپتاستى. ال اباي, ۇلىتاۋ, اتىراۋ وبلىستارى ارتتا قالىپ وتىر. ارتتا قالعان ءوڭىر باسشىلارى جاعدايدى وزگەرتۋگە بار كۇشىن سالۋى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»

قازىرگى جاعدايدا ەكونوميكانى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن بيزنەس بىرلەسىپ, ءتيىم­دى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. ەكونوميكا­لىق ءوسۋ دي­ناميكاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كەلەسىدەي شارالاردى قابىلداۋ قاجەت.

ءبىرىنشى. ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن تۇتىنۋ باعالارىن تۇراقتاندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ كەرەك. ينفلياتسياعا سىرتتان كەلەتىن ازىق-ت ۇلىك باعالارى قىسىم كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ىشكى نارىقتى وتاندىق ونىممەن بارىنشا قامتاماسىز ەتىپ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ تۇراقتاندىرۋ قورلارىن جەدەل قالىپتاستىرعان ءجون.

«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋ ءىسىن تۇراق­تاندىرۋ بويىنشا  باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. بانكتەر مەن نەسيە بەرۋ ۇيىمدارى, ساۋدا نۇكتەلەرى تا­ۋار باعاسىنداعى ءبولىپ تولەۋدىڭ ناقتى قۇنىن, سونداي-اق نەسيەلەۋ كەزىندەگى بارلىق ارتىق تولەمدەردى تولىق اشىپ كورسەتۋگە ءتيىس. بۇل باعىتتا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن  الەۋمەتتىك جەلىلەردە  ءتيىستى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ەكىنشى. تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمى جان-جاقتى جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى. وسى سالادا ۇلتتىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ۇكىمەت ۇستامدى تاريفتىك ساياساتتى قولداپ وتىر. سوندىقتان اتالعان جۇمىس  ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋ مەن مونوپوليستەردىڭ وپەراتسيالىق شىعىستارىن  قايتا قاراۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

«جىل سوڭىنا دەيىن حالىق ءۇشىن كوممۋنالدىق قىزمەت تاريفتەرىن وزگەر­تۋ جوسپارلانىپ وتىرعان جوق. جالپى, كەز كەلگەن تاريفتىك وزگەرىستى  حالىق­­­تىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن مەملەكەت­­تىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باسىم­دىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, تەڭ­گەرىم­دى تۇردە جۇرگىزۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگان­دار مەن اكىمدىكتەرگە ازاماتتاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىن قولداۋدى, باعانى تۇراق­تان­دىرۋ مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ ورنىقتى جۇ­­مىسىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قو­سىمشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.

ءۇشىنشى. مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا  وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرە وتىرىپ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى جەدەلدەتۋ مىندەتىن قويدى. بۇل ورايدا تەرەڭ وڭدەۋ وندىرىس­تەرىن دامىتۋعا, سونداي-اق ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاردا  سۇرانىسقا يە ونىم­دەردى شىعارۋعا  باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس.

«سالالىق مينيسترلىكتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسشىلارىنا ۇزاق­مەرزىمدى شارتتار مەن وفتەيك-كەلىسىمدەر ارقىلى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ جۇكتەمەسىن ارتتىرۋ مەن ولاردى تاپسىرىستارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن  تىكەلەي باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونداي-اق وتاندىق شيكىزاتتى وڭدەۋ بارىسىندا, ءبىرىنشى كەزەكتە جەرگىلىكتى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا باسىمدىق بەرىلۋى قاجەت. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وڭدەۋ سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ ءۇشىن  قولايلى جاعداي جاساۋدى دا ءتيىستى ۆەدومستۆولارعا جۇكتەدى.

ءتورتىنشى. مۇناي-گاز سالاسى ەكونو­مي­كانىڭ وسۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مۇناي وندىرىسىندە وڭ ديناميكا قالىپتاسىپ وتىر. ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگىنە ءوندىرىس قارقىنىن تومەندەتپەي, وپەراتورلارمەن بىرلەسىپ,  تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناق ءىرى كەن ورىندارىنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءىسى تاپسىرىلعانى ءجون.

«گاز سالاسىندا دا ءوسىم بار. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قاراشىعاناق جانە قاشاعان كەن ورىندارىندا ءۇش گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوبالارىن جەكە باقىلاۋدا ۇستاۋى قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

بەسىنشى. 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا ينۆەستيتسيا تارتۋ جوسپارى  93,3%-عا ورىندالدى. 20 ءوڭىردىڭ ىشىندە تەك 11 ءوڭىر عانا  نىسانالى كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. ينۆەستيتسيالاردى قولداۋ­دىڭ  قولدا بار تەتىكتەرىنە قاراماستان,  9 ءوڭىر جوسپارلى كورسەتكىشتەردى ورىنداي المادى.

«بۇل جاعداي اكىمدەر توراعالىق ەتەتىن وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق شتابتاردىڭ جۇمىسىندا ولقىلىقتاردىڭ بارىن كورسەتەدى. ءار جوباعا  باسىنان اياعىنا دەيىن جەكە قولداۋ كورسەتۋ مەن ولاردىڭ ۋاقتىلى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە, سالالىق مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى تارتۋ مەن قولداۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

التىنشى. بيىل اۋىل شارۋاشى­لىعى سالاسى ايتارلىقتاي ءوسۋ قار­قى­نىن كورسەتتى. بۇل ەگىس القاپ­تارىن ءارتاراپ­تاندىرۋ مەن اگروتەحنولوگيالاردى ءتيىمدى قولدانۋ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى.

«جينالعان ءونىمدى ساقتاپ, وتكىزۋ ءۇشىن اكىمدىكتەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى,  ساۋدا جانە كولىك مينيسترلىكتەرى ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. سونداي-اق قارجى جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ,  كەلەسى جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى و.بەكتەنوۆ.

جەتىنشى. ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىن­دىكتەرىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن  ايتار­لىقتاي الەۋەت بار. كولىك مي­نيسترلىگى سالا­لىق ۇلتتىق كومپانيالار­مەن بىرگە نەگىزگى ينفرا­قۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇل ەلىمىزدىڭ كولىك جۇيەسىن دامىتۋدا  ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە.

اتاپ ايتقاندا, اۆتوجول جەلىلەرىندە  جانە «الماتى اينالما تەمىرجول» جوباسىندا  قۇرىلىس جۇمىستارىن ۋاقتىلى اياقتاۋ كەرەك. سونداي-اق «دوستىق-مويىنتى» ۋچاسكەسىندە ەكسپورتتىق جانە ترانزيتتىك تاسىمالداردى ۇلعايتۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون.

«بۇعان قوسا, شەتەلدىك رۇقسات بلانكى­لەرىن ەلەكتروندىق فورماتقا كوشىرۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاس­تىرۋ قاجەت. بۇل شارالار تاسىمالداۋ كولەمىن ۇلعايتۋعا ءارى كولىك جەلىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.

سەگىزىنشى. بيىلعى 9 ايدا  ىشكى تاۋار اينالىمى ءوسىپ وتىر. بۇل تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا جانە ءونىمدى ساتۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە كەپىلدىك بەرەدى. وسى ورايدا تاۋارلاردى تاڭبالاۋ مەن قاداعالاۋ جۇيەسىمەن قامتۋ, سونداي-اق  ەلەكتروندىق ساۋدانى دامىتۋ ەسەبىنەن  ىشكى نارىقتا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.

«ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيستر­لىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىر­لەسىپ, نەگىزگى تاۋارلار بويىنشا مىن­­دەتتى تاڭبالاۋدىڭ ورىندالۋىنا موني­­تورينگ جۇرگىزۋى قاجەت. سونداي-اق وتاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن  تاڭبالاۋدى جەڭىل­دەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋعا ءتيىس. بۇعان قوسا  وتاندىق ونلاين-الاڭ­دار­دى قول­داي وتىرىپ, قاداعالاۋ جۇيەسى­مەن ينتەگراتسيا­لاۋدى قوسا العاندا,  ەلەكترون­دىق ساۋ­دانى دامىتۋعا باعىتتالعان ىنتالاندىرۋ جونىندەگى شارالاردى ازىرلەۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

قورىتا ايتقاندا, ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسۋى ءۇشىن  بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەر جانە بيزنەس قاۋىمداستىق  جانىن سالىپ جۇمىس ىستەپ,  بار كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋعا ءتيىس. بۇل مىندەتتى شەشۋگە  قاجەتتى قۇرالدار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردا جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتقان ۇكىمەت باسشىسى, ورىنباسارلارىنا ءوز باعىتتارى بويىنشا  الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بەكىتىلگەن ينديكاتورلارىنىڭ ورىن­دالۋى­نا باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى جۇكتەدى.