ەكپا ەل رەفورمالارىن جوعارى باعالادى

«پارلامەنتتىك اسسامبلەيا قازاقستان­نىڭ دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جالعاستىرۋىنا قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس». ەكپا-نىڭ پلەنارلىق سەسسياسىندا قازاقستان بويىنشا بايانداماشى – ماجارستان مەملەكەتتىك جينالىسى حالىقارالىق ىستەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى جولت نەمەت وسىنداي ۇندەۋ جاسادى. ساياساتكەر ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار اشىقتىققا, بيلىكتىڭ ازاماتتار الدىنداعى ەسەپتىلىگىنە ءارى ادام قۇقىقتارىنىڭ باسىم بولۋىنا بەيىل ەكەنىن كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قىزمەتىنە كىرىسكەن ساتتەن باستاپ ءبىز قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن جاڭعىرتىپ, ونى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلتىرگەن بىرقاتار رەفورمالاردىڭ كۋاسى بولدىق. 2022 جىلى ەلدە ءولىم جازاسى جويىلدى. بۇل ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى ۇزاق ۋاقىت بويى دارىپتەگەن تاريحي قادام بولدى. قازاقستاندا جۇرگىزىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار پارلامەنتتىڭ ءرولىن, ينستيتۋتتاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن جانە اتقارۋشى بيلىكتىڭ ەسەپتىلىگىن كۇشەيتتى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ساياسي پليۋراليزم كەڭەيە ءتۇستى. بۇل – جاي عانا وزگەرىستەر ەمەس, ەلدىڭ ەۋروپالىق قۇندىلىقتار باعىتىنا قاراي قادام باسۋعا دەگەن شەشىمىن كورسەتەتىن ناقتى مىسالدار. وسى رەتتە قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ىشكى رەفورمالار تۋرالى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اتالعان ەلدىڭ بەيبىتشىلىكتى, تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولى ءسوز بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى اسسامبلەيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا بايانداما جاساعان جولت نەمەت.

مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى, ايەل­دەردى, سونداي-اق وسال ساناتتاردى قورعاۋ­دى كۇشەيتۋگە ارنالعان جانە ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى وزگەرىستەر مەن ولاردىڭ تيىمدىلىگىنە دە جوعارى باعا بەرىلدى.

ەكپا-نىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا رەفورمالاردى ودان ءارى ىسكە اسىرۋدىڭ, سونداي-اق ولاردى بارىنشا تولىق پراكتيكالىق يمپلەمەنتاتسيالاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنى جانە بۇل قازاقستانداعى دەموكراتيالىق وزگەرىستەرگە سەرپىن بەرەتىنى ايتىلدى.

«دەموكراتيالىق رەفورما – كۇردەلى دە ۇزاق ۇدەرىس. ەسەپتە ايتىلعانداي, قيىندىقتار دا بار. بىراق ءبىز ناقتى شەشىم قابىلدادىق جانە وسى جولمەن جۇرە بەرەمىز. بۇل – ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇستانعان باتىل ساياسات. ەلىمىز ءوزىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باسىمدىقتارىن: زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتۋ, ادام قۇقىن قورعاۋ, ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ, بيلىك جۇيەسىن اشىق راسىمدەرمەن, تەجەمەلىك جانە تەپە-تەڭدىك جۇيەسىمەن دەموكراتيالاندىرۋ سياقتى تەتىكتەردى ناقتى بەلگىلەدى. ءبىز ەكپا-نىڭ سىندارلى ءتاسىلىن جانە رەفورمالار جولىندا قازاقستاندى ءارى قاراي دا قولداۋعا دايىن بولۋىن قۇپتايمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ پلەنارلىق سەسسياعا قاتىسۋشىلار الدىندا سويلەگەن سوزىندە.

قازىرگى وزەكتى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ جانە پارلامەنتتىك ديالوگتى ودان ءارى نىعايتۋ, ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى­نا قول جەتكىزۋ, الەۋمەتتىك ينكليۋزيا مەن اشىق سوت تورەلىگىن قامتاما­سىز ەتۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەر­دى تالقىلاۋ «قازاقستاننىڭ وركەن­دەۋ جولى: دەموكراتيالىق رەفورمالار جانە پارلامەنتتىك ديپلوماتيا ارقىلى بىرلىك» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدە, سونداي-اق ەكپا بايانداماسى بويىنشا ۇيىمداستىرىلعان دەباتتا جالعاستى.

ەۋروپا كەڭەسى پارلامەنتتىك اسسامب­لەياسىنىڭ كۇزگى سەسسياسى الا­ڭىندا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىم­باەۆ ەكپا توراعاسى تەودوروس رۋسوپۋلوسپەن, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ باس حات­شىسى الەن بەرسەمەن جانە ەكپا-نىڭ قازاقستان بويىنشا بايانداماشىسى جولت نەمەتپەن جانە ەكپا-نىڭ ساياسي ماسەلەلەر جانە دەموكراتيا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەرتران بۋيكسپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. وندا قازاقستان مەن ەۋروپا كەڭەسىنىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.

كەزدەسۋلەردە ەلىمىزدە بولىپ جاتقان دەموكراتيالىق ۇدەرىستەرگە جانە الداعى پارلامەنتتىك رەفورماعا باسا ءمان بەرىلدى. ەۋروپا كەڭەسىنىڭ باسشىسى مەن ەكپا وكىلدەرى قازاقستانداعى رەفورمالاردىڭ بارىسىن, ونىڭ ىشىندە ەۋروپالىق دەپۋتاتتار ەرەكشە توقتال­عان ساياسي رەفورمالاردى بىرىڭعاي ينستيتۋتسيونالدىق جۇيەگە بىرىكتىرۋ ارقىلى زاڭنامالىق ۇدەرىستىڭ جانە شەشىم قابىلداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا الاتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ تۋرالى باستاما ايرىقشا اتالىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار قاتىسۋشىلار الەۋمەتتىك ينتەگراتسيا ۇدەرىسىنىڭ ماڭىزىنا جانە كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ ۇلتتىق قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى رولىنە نازار اۋداردى.

سونداي-اق بۇگىن ەۋروپا كەڭەسىنىڭ جاساندى ينتەللەكت جانە ادام قۇقىق­تارى, دەموكراتيا مەن قۇقىق ۇستەمدىگى تۋرالى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسى تانىس­تىرىلدى.