ەلىمىز ۋران قورى جونىنەن الەمدە كوش باستاپ تۇر. بۇگىندە دۇنيەجۇزىلىك قوردىڭ 14%-ى ءبىزدىڭ جەردە ورنالاسقان. ەلدە يادرولىق وتىن وندىرۋگە ارنالعان ينفراقۇرىلىم دا قالىپتاسقان. «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى الەمدىك ءوندىرىستىڭ 40%-ىن بەرىپ وتىر. سالاداعى ەلەۋلى جەتىستىكتىڭ ءبىرى – ء«ۇلبى-تۆس» زاۋىتىنىڭ 200 توننا جوبالىق قۋاتقا جەتۋى. بۇل كولەم 6 يادرولىق رەاكتوردى تولىق قايتا جۇكتەۋگە جەتەدى. وسى ارقىلى اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا قاجەتتى العىشارت جاسالدى.
كادر دايارلاۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. قازىر اتوم سالاسىنا مامانداردى 18 ءبىلىم باعدارلاماسىمەن دايارلاۋ جالعاسىپ جاتىر. سونىمەن قاتار قوس ديپلوم الۋعا جاعداي جاسايتىن بىرنەشە بەيىندىك باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ قاتارىندا يادرولىق فيزيكا, يادرولىق ينجەنەريا, يادرولىق فيزيكا, اتوم ەنەرگەتيكاسى, تەوريالىق يادرولىق فيزيكا بار. بۇل باعدارلامالار ستۋدەنتتەرگە تەرەڭ بىلىممەن قاتار, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلاتىن ديپلوم الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق شەتەلدىك وقۋ باعدارلامالارىنا گرانت ءبولۋ قاراستىرىلىپ وتىر.
يادرولىق عىلىم سالاسىندا ماڭىزدى ورىندى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پەن يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى الادى. بۇل مەكەمەلەردە جوعارى بىلىكتى ماماندار جۇمىس ىستەيدى. ەكى عىلىمي ۇيىم ءۇش يادرولىق زەرتتەۋ رەاكتورىن قاۋىپسىز پايدالانۋدا كوپجىلدىق تاجىريبەگە قول جەتكىزگەن. اسىرەسە ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق بازاسىندا رەاكتوردىڭ قاۋىپسىزدىگىن زەرتتەۋگە ارنالعان ەكى رەاكتور تۇراقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل قوندىرعىلاردىڭ باسقارۋ جۇيەسى ونەركاسىپتىك اتوم رەاكتورلارىمەن ۇقساس بولعاندىقتان, بولاشاق اتوم ەلەكتر ستانسالارىندا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاي الاتىن مامانداردى دايارلاۋعا ءورىس بەرەدى. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا قاجەت عىلىمي ىرگەتاس پەن كاسىبي الەۋەت نىعايا تۇسپەك.
ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قاتتى راديواكتيۆتى قالدىقتاردى جانە يونداۋشى ساۋلەلەنۋ كوزدەرىن قاۋىپسىز جاعدايدا ۇزاق مەرزىمگە ساقتاۋ ىسىمەن اينالىسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ورتالىقتا پايدالانىلعان يادرولىق وتىنمەن جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسى بار. بۇگىندە بن-350 رەاكتورىنىڭ پايدالانىلعان يادرولىق وتىنى بۇرىنعى سەمەي سىناق پوليگونى اۋماعىندا ورنالاسقان بازادا ساقتالعان. بۇل ۇدەرىس اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ باقىلاۋىمەن ءارى كەپىلدىگىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا مامانداردى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇرعىدا دايارلايتىن ءۇش وقۋ ورتالىعى مەن ءبىر زەرتتەۋ رەاكتورى جۇمىس ىستەيدى. رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىككە ارنالعان ورتالىقتا دوزيمەتريست ماماندار وقىتىلادى. ەلەكتر ستانسالارى, زەرتتەۋ رەاكتورلارى, ۋران وندىرەتىن كاسىپورىندار مەن اتوم رەاكتورلارىنا وتىن ەلەمەنتتەرىن شىعاراتىن زاۋىتتار ءۇشىن كادرلار دايارلايدى. بۇزبايتىن باقىلاۋ ادىستەرىن وقىتاتىن ورتالىق ونەركاسىپتىك قاۋىپتى نىسانداردىڭ جابدىق ساپاسىن تەكسەرەتىن ماماندارعا ءبىلىم بەرەدى. مۇندا ۆيزۋالدى باقىلاۋ, راديوگرافيالىق تەكسەرۋ, ۋلترادىبىستىق جانە كاپيلليارلىق ادىستەردى مەڭگەرگەن دەفەكتوسكوپيستەر دايارلانادى. بۇل تاسىلدەر اتوم ەلەكتر ستانسالارى جابدىقتارىن تەكسەرۋ كەزىندە قولدانىلادى.
قازىر سەنىمدى ءارى ەكولوگيالىق تازا ەنەرگياعا سۇرانىس ارتتى. وسى جاعدايدا يادرولىق ەنەرگەتيكا ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىندە ماڭىزدى باعىتقا اينالۋى ىقتيمال. بۇگىندە كليماتتىڭ وزگەرۋى, كومىرتەكتى ازايتۋ قاجەتتىلىگى, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ سياقتى جاھاندىق سىن-قاتەرلەر ءبىز ءۇشىن دە وزەكتى. سوندىقتان ەلدە تاعى دا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ماسەلەسى قارقىندى تۇردە قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل قادام ۇلتتىق ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمدى ارتاراپتاندىرۋعا جول اشىپ قانا قويماي, ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى ءارى مەملەكەتتىڭ الەمدىك يادرولىق نارىقتاعى بەدەلىن كۇشەيتەدى.
الماسادام ساتقاليەۆ,
اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى