تاريحقا ورنەك سالعان كونە جادىگەرلەردى زەرتتەۋ – جاۋاپتى مىندەت. مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدە «ارحەولوگياداعى پانارالىق ينتەگراتسيا» دەگەن اتاۋمەن عىلىمي كورمە ءوتىپ, كەيىنگى جىلدارى ەل اۋماعىندا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسى بارىسىندا تابىلعان بىرقاتار ماتەريالدار ۇسىنىلدى.
ارحەولوگيالىق قازبا جۇرگىزۋ ماشاقاتى مول شارۋا. ال قازبا جۇمىسىنان كەيىن زەرتتەۋ بارىسى تىپتەن كۇردەلەنە تۇسەدى. تابىلعان ماتەريالدىڭ قاي ۋاقىتقا, كىمگە تيەسىلى ەكەنىن, نەندەي ەرەكشەلىگى بارىن انىقتاۋ تەرەڭ ىزدەنىستى قاجەت ەتەدى. مۇندايدا ارحەولوگيا, گەنەتيكا, تراسولوگيا, پالينولوگيا, ءتىپتى يادرولىق فيزيكا ماماندارى جۇمىلا جۇمىس ىستەيدى. مازمۇنى قالىڭ كورمەدە ءارتۇرلى جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ادىستەرىن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە ينتەگراتسيالاۋ, اتالعان ۇدەرىستىڭ عىلىمي پراكتيكانىڭ دامۋىنا اسەرى, ادامزات تاريحىن جان-جاقتى تۇسىنۋگە قويىلاتىن قازىرگى عىلىمي تالاپتار تۇرعىسىندا ءبىراز ماعلۇماتقا قانىقتىق.
كورمەگە قويىلعان جادىگەرلەردىڭ ءبىرى 2017 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ اقتەرەك اۋىلى (№7 جەرلەۋ ورنى) ماڭىندا جۇرگىزىلگەن قازبا بارىسىندا تابىلعان ادام سۇيەگى. اتالعان جەرلەۋ ورنىنان ەرتوقىم جانە بىرقاتار باعالى بۇيىم قوسا شىققان. ورتالىق مۋزەي ماماندارى تابىلعان ماتەريالداردى مونوليتتىك ادىسپەن قازىپ الىپ, قىرىم التىنبەكوۆتىڭ زەرتحاناسىنا تاپسىرىپتى. وتكەن جىلى مۇردەنىڭ 2 ءتىسىن زەرتتەگەن گەنەتيكا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى بۇل ادامنىڭ XIII–XIY عاسىردا ءومىر سۇرگەن ايەل ادام ەكەنىن, ساراپتاماعا سايكەس انالىق جاعىنان ءۇيسىن مەن سىرگەلى رۋلارىنا جاقىن ەكەنىن اڭعارعان. مۇردەنىڭ قاسىنان ەرتوقىم, اينا, سىرعا سەكىلدى دۇنيەلەردىڭ تابىلۋى زامانىندا بۇلاردىڭ جاي ادام بولماعانىن بىلدىرسە كەرەك.
«مۇردەنىڭ قاسىنان تابىلعان اينادا ايداھار مەن بالىقتىڭ سۋرەتى بار. قىتاي دەرەكتەرىندە ابىز, باقسى ايەلدەر وسىنداي بەلگىلەردى پايدالانعانى ايتىلادى. وسى جەرلەۋ ورنىنان شىققان جۇپ التىن سىرعانى زەرتتەپ, اتالعان بۇيىمدى XII عاسىرعا تيەسىلى دەپ تۇجىرىمداپ وتىرمىز. مۇمكىن سىرعا الگى كىسىگە بۇرىنعىلاردان مۇرا بوپ قالۋى مۇمكىن. سونداي-اق جەرلەۋ ورنىنان تابىلعان جىبەك ماتا مەن ەرتوقىم دا كوپ نارسەنى اڭعارتادى. ارحەولوگيالىق قازبا بارىسىندا تابىلعان زاتتىق بۇيىمداردى زەرتتەۋدە يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى كومەك كورسەتۋدە. بۇل ءوز كەزەگىندە ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەردە جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ ادىستەرىن قولدانۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن كورسەتەدى», دەيدى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيى ارحەولوگيا ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى ءنابيرا تورەجانوۆا.
سەگىز اقپاراتتىق كەشەن تۇرىندە ۇسىنىلعان ەكسپوزيتسيادا بۇدان بولەك, قىزىلوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانىنداعى شىرىك راباد قالاشىعىنان تابىلعان قىلىش, الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانى, سارىتوعاي ەلدى مەكەنىنەن الىنعان ەڭبەك قۇرالدارى, الماتى وبلىسى, رايىمبەك اۋدانى, اقتەرەك جانە قاراەشكى قورىمدارىنداعى ارحەولوگيالىق نىسانداردان تابىلعان جادىگەرلەر تاريحتان سىر تارتادى.