«ءبارىبىر ءبىز جەڭەمىز!..»

«ءبارىبىر ءبىز جەڭەمىز!..» وفيتسەر كۇندەلىگىندە وسىنداي سوزدەر جازىلىپتى

قازاقتان شىققان وفيتسەر­لەردىڭ قاتارىندا جامبىل وبلىسى سارىسۋ اۋدانىنىڭ تۋماسى زامانبەك باتىربەكوۆ اعامىز دا بار. باتالون كومانديرى بولعان زاكەڭ سوعىستان امان كەلىپ, بەيبىت زاماندا ۇزاق ءومىر ءسۇرىپ, ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقارىپ, ۇرپاق وسىرگەن جان. 1922 جىلى تۋعان زامانبەك بەس جاسىندا اتا-اناسىنان جەتىم قالىپ, جاناشىر اعايىندارى بولماعاندىقتان تاشكەنتتەگى بالالار ۇيىنە بەرىلەدى. بالالار ءۇيىنىڭ باستى ماقساتى – كەڭەستىك جاس پاتريوتتاردى تاربيەلەۋ بولعانى ءمالىم. تۇلەكتەردىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك داستۇرمەن بىرگە, كەڭەس وداعىنىڭ جاۋلارىنا دەگەن وشپەندىلىك سەزىم دە قاتار قۇيىلادى. سونىڭ اسەرىمەن ولاردىڭ وتان قورعاۋعا دەگەن جالىندارى شالقىپ تۇراتىن. سونداي تاربيە العان جاس زامانبەك تە 9-شى سىنىپتان كەيىن ءوزى سۇرانىپ, اسكەر­گە الىنادى. اسكەردە بول­عاندا الىمدى جاس ءوزىن اسكەري قىزمەتكەرلەرگە لايىق جيناقىلىق, ۇزدىك دايىندىق كورسەتە الادى. سوندىقتان ءبىر جىلدىق اسكەري بورىشى اياقتالعان سوڭ ونى اسكەري كوميسساريات تاشكەنتتەگى جوعارى ءبىلىمدى وفيتسەرلەر دايىندايتىن ۋچيليششەگە جىبەرەدى. تاشكەنت قالاسىندا اۋەلدە كىشى اسكەري قىزمەتكەرلەر دايار­لاۋ ءۇشىن قۇرىلعان بۇل ۋچيليششە پاتشا زامانىنان بولعان. كەڭەس وداعى جىلدارىندا ول جاياۋ جانە اتتى اسكەردىڭ, ارتيللەريانىڭ جوعارى ءبىلىمدى وفيتسەرلەرىن دايىندايتىن وقۋ ورنىنا اينالدىرىلعان. وسى ۋچيليششەنى بىتىرگەن ءبىرسىپىرا وفيتسەر 1941 جىلى الماتىدا قۇرىلعان اتاقتى 316-شى, كەيىن گەنەرال پانفيلوۆ اتىنداعى 8-ءشى گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامالارىنىڭ كومانديرلەرى بولىپ كەلگەن. تاشكەنت ۋچيليششەسىن 1942 جىلى­ بىتىرگەن زامانبەك باتىربەكوۆ ساراتوۆ وبلىسى­نىڭ بالاندا قالاسىندا قۇ­رىل­عان 342-ءشى اتقىشتار ديۆي­زياسىنىڭ 1116-شى پولكىنە اسكەري مىندەتىن اتقارۋ ءۇشىن كەلەدى. پولك باسشىلارى جاس لەيتەنانتتى الدىمەن ۆزۆود كومانديرى ەتىپ تاعايىندايدى. الايدا, جىگىتتىڭ پىسىق ەكەندىگى, باسقارۋعا يكەمىنىڭ بارلىعى جانە اسكەردىڭ ءتارتىبىن جاقسى بىلەتىندىگى ەسكەرىلىپ, ۇزاماي ول روتا كومانديرى بولىپ تاعايىندالادى. 342-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسى اۋەلى وڭتۇستىك-باتىس مايدانداعى 61-ءشى ارميانىڭ ساپىنا ەنگەن. وسى قۇرامانىڭ ساپىندا ول ماسكەۋ تۇبىندەگى سوعىسقا قاتىناسىپ, جاۋدى العاش رەت توقتاتىپ, قارسى شابۋىلعا كوتەرىلگەن اسكەردىڭ قاتارىندا بولعان. نەمىستەردىڭ باسىپ الۋشىلىق ارىنى باسىلىپ, كەيىن شەگىنە باستاۋىنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن بولعان بۇل ديۆيزيا بارلىعى 120 ەلدى مەكەندى جاۋدان بوساتقان ەكەن. سونىڭ قاتارىندا بەلەۆ, ۆيازما, متسەنسك, ورەل, كۋرسك, ودەسسا جانە ت.ب. بەلگىلى قالالار بار. زامانبەك باتىربەكوۆتىڭ روتاسى دا وسىناۋ كەسكىلەسكەن شايقاستاردىڭ قاق ورتاسىندا جۇرگەن. ءبىر قىزىعى, جاڭبىرشا جاۋىپ تۇرعان وقتىڭ استىندا جۇرسە دە تىنىس العان ءبىر ساتتەرىندە ول وكوپتا وتىرىپ, كۇندەلىك جازىپتى. سونىڭ ىشىندە 1942 جىلدىڭ 10 ناۋرىزىندا بىلاي دەپ جازعان ەكەن: «مەنىڭ روتامداعى 120 جاۋىنگەر ۆيازما تۇبىندە كۇندىز-ءتۇنى بىردەي جاۋمەن جاعالاسىپ, جان الىسىپ, جان بەرىسىپ جاتتى. بۇگىن كۇنى بويى 4 رەت نەمىس «تيگرلەرىنىڭ» شابۋىلى تويتارىلدى. ...مەن «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنە ۇسىنىلدىم. قاسىق قانىم قالعانشا وتان ءۇشىن كۇرەسەمىن!». ال 1943 جىلدىڭ 7 مامىرىندا: «ەكىنشى رەت جاراقاتتاندىم. قورشاۋدى بۇزىپ شىعاردا نەمىستەردىڭ 2 تانكىسىن, 300-گە جۋىق سولداتىنىڭ كوزىن جويدىق. ءوز جاۋىنگەرلەرىمدى قورشاۋدان شىعىنسىز الىپ شىققانىم ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن ناگرادتالدىم», – دەپ جازىپتى. ۇزاماي زامانبەك باتىر­بەكوۆكە اعا لەيتەنانت اتاعى بەرىلەدى. ەندى ول روتا ەمەس, باتالون كومانديرلىگىنە جوعارىلاتىلادى. بۇل كەزدە زامانبەكتەردىڭ ديۆيزياسى بريانسك مايدانىنىڭ 3-ءشى ارمياسىنىڭ قۇرامىنا بەرىلگەن ەدى. وسى ارميانىڭ قۇرامىندا ولار اتاقتى «كۋرسك دوعاسىنداعى» قاندى قىرعىنعا قاتىسادى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تاريحىندا «بەتبۇرىستىڭ اياقتالۋى» دەگەن اتاق العان بۇل جەردەگى شايقاس ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى ەڭ ۇلكەن قاقتىعىستاردىڭ ءبىرى بولعان ەدى. وسى قىرعىننان امان شىققان زامانبەك باتىر­بەكوۆكە كاپيتان اسكەري اتاعى بەرىلەدى. ەندى ونىڭ باتالونى الدى-ارتىنا قاراماي ارتقا شەگىنگەن جاۋدى وكشەلەپ قۋعا كىرىسەدى. 1943 جىلدىڭ 23 تامىزىندا ول ءوزىنىڭ كۇندەلىگىنە: «كۋرسك دوعاسىنان ۋكراينا مايدانىنا بەت الدىق. كەڭەس وداعىن جاۋلاپ الۋدى كوزدەگەن گيتلەردىڭ «باربوروسسا» جوسپارىنىڭ كۇل-تالقانى شىقتى. كەڭەس اسكەرلەرى قورعانىستان جاپپاي شابۋىلعا كوشتى. ءبارىبىر ءبىز جەڭەمىز!» دەپ جازعان ەكەن. كاپيتان زامانبەك باتىر­­­بەكوۆ سوعىستى چەحو­سلوۆاكيانىڭ كارلسباد (كار­لوۆى ۆارى) قالاسىندا اياق­تاعان. توسىندە «قىزىل جۇل­دىز», «الەكساندر نەۆسكي», «ءىى دارەجەلى وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن قاتار, بىرنەشە مەدالى جارقىراعان ول اسكەردەن كەلگەن سوڭ كوپ جىل بويى الماتى قالالىق اسكەري كوميسسارياتىندا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان. زايىبى كۇلايشا ەكەۋى ءبىر ۇل, ءۇش قىز ءوسىرىپ, ولاردان بىرنەشە نەمەرە-جيەن كورگەن. مىنە, قاندى قىرعىندى بەلشەدەن كەشكەن ءبىر قازاق وفيتسەرىنىڭ تاعدىرى وسىنداي. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان».