ۋاقىتقا بەيىمدەلگەن كوللەدج

كەنشىلەر قالا­سىن­داعى وقۋ ورنىنىڭ 1130 ستۋدەنتى, 58 وقى­تۋشىسى بار. وقۋ مەرزىمى – 4 جىل. ستۋدەنتتەرىنىڭ 70%-ى حرومتاۋ اۋدانىنىڭ بالالارى. 95 ورىندىق جاتاقحاناسى بار. بيىل 1-كۋرسقا 205 ستۋدەنت قابىلدانعان. ستۋدەنت 47 مىڭ تەڭگە شاكىرتاقى الادى, ىستىق اسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قىزىلوردا, شىم­كەنت, تۇركىستان, جەزقازعان, قاراعاندىدان كەلىپ وقىپ جاتقان بالالار بار. ء«بىز­دىڭ كوللەدجدە كەنشى, ۇڭعى­لاۋ­شى, كەن بايىتۋشى, سلە­سار, دانەكەرلەۋشى, ەلەكتر مەحانيگى, ەلەكتر مون­تەرى ما­ماندىقتارىنا وقىتى­لا­دى. ءبىر ەرەكشەلىگىمىز, ستۋدەنت­تەرىمىز نەگىزگى ماماندىعى­مەن بىرگە باسقا ماماندىق الىپ شىعادى. ماسەلەن, بو­لا­شاق كەنشى نە بايىتۋشى ءوز تاڭ­داۋىنا وراي جەراستى ەلەكترو­ۆوز, كەن قوپاراتىن كو­لىك جۇرگىزۋشىسى, تاۋ-كەن جۇ­مىس­شىسى ماماندىعىن قوسا مەڭ­گەرەدى. ەكىنشىدەن, وقۋ ور­نى جۇمىس بەرۋشىمەن ۇنەمى بايلانىستا. جۇمىس بەرۋشى­لەر وقۋ ۇدەرىسىنە تىكەلەي قاتى­سىپ, سۇرانىستاعى مامانداردى دايارلاۋعا الدىن الا تاپسىرىس بەرەدى. ماسەلەن, ءتورت جىلدان كەيىن كومپانياعا قانشا شاحتەر, كەن بايىتۋشى, ەلەكتريك, سلەسار قاجەت بولاتىندىعىن ەسەپتەپ, سونشا مامان دايارلاۋدى تاپسىرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىزدىڭ باستى الەۋمەتتىك سەرىكتەسىمىز – «قازحروم» تۇك» اق فيليالىنا قاراستى ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتى. ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز وسى كومبيناتتىڭ شاحتالارىندا ەڭبەك ەتەدى», دەيدى حرومتاۋ تاۋ-كەن تەحني­كالىق جوعارى كوللەدجىن 22 جىلدان بەرى باسقارىپ كەلە جاتقان باعداش مولداشەۆا. ول بيىل كوكتەمدە پرەزيدەنتتىڭ قولىنان «قۇرمەت» وردەنىن الدى.

وقۋ عيماراتىن ارالاۋدى شاحتانىڭ كوشىرمەسى تۇ­رىندە جاسالعان وقۋ پوليگونىنان باستادىق. مۇندا جەر استىنا تۇسكەندەي اسەردە بو­لاسىڭ. ورتادا شاعىن ۆاگو­نەت­­كالار قوزعالاتىن رەلس تۇر. ستۋدەنتتەر وسى جەردە كەن قاباتىن تىرەپ قوي­عان قوندىرعىلارداعى بەكىت­كىش­تەردى اشىپ-جابۋعا ما­شىق­تانادى. وقۋ پوليگو­نى 2006 جىلى سالىنعان. كەلەسى بولمە جەراستى جۇمىس­تا­رىن ۆيرتۋالدى تۇردە جۇر­گىزەتىن قوندىرعىلارمەن جاب­دىق­تالعان. كومپانيا شاحتا­لارى­نىڭ سۇلباسى رەتىندە جاسالعان وقۋ بولمەسىن «ERG» كومپانيا­سى سىيلاعان. ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ شاحتالارىندا حروم اشىق ادىسپەن دە, جەر استىنان دا وندىرىلەدى. شاحتالار تەرەڭدەپ بارادى. ۆيرتۋالدى زەرتحانادان ستۋدەنت كەندى بۇرعىلاۋدى, جەر استىنداعى تەرەڭدىكتە ءجۇرۋدى ۇيرەنەدى. ستۋدەنت 3-كۋرستان باستاپ وندىرىستىك تاجىريبە­دەن وتكەندە, وعان جەر استىندا جۇمىس ىستەۋ قيىنعا تۇسپەيدى.

كەلەسى جابدىقتالعان بول­مە – تاۋ-كەن كولىكتەرى مەن كە­شەن­دەرى زەرتحاناسى. مۇندا جەراستى بۇرعىلاۋ قوندىر­عى­سىن­دا جۇمىس ىستەۋگە جانە جەراستى باسقارۋعا ۇي­رە­تىن «Boomer – 282» كەشە­نى ور­نا­تىلعان. ءدارىستى وقىتۋ­شى قانات قوشانباەۆ جۇرگىزە­دى. ءوزى تەرەڭدىكتە بۇر­عىلاۋ­شى كولىگىن جۇرگىزگەن بۇ­­رىنعى كەنشى ەكەن. «زاڭ بو­يىن­شا 18 جاسقا تولماعاندارعا ­جەر استىنا تۇسۋگە رۇقسات جوق. 3-كۋرستا وقيتىن ستۋدەنتتەرىمىز 3-3,6 اي, 4-كۋرس ستۋدەنتتەرى 6-8 اي مەرزىمدە ءدوڭ كەن با­يىتۋ كومبيناتىندا وندى­رىس­تىك تاجىريبەدەن وتەدى. ولار ءوز ماماندىقتارىنا قاراي شاحتادا, نە كەن بايىتاتىن ورىنداردا جۇمىس ىستەيدى. ون­دىرىستىك تاجىريبە كەزىندە ولارعا كاسىپورىن باسشىلىعى جۇمىس كولەمىنە بايلانىستى 90–280 مىڭ تەڭگە ارالىعىن­دا جالاقى تولەيدى. ءۇش-ءتورت اي جۇمىس ىستەگەن بالاعا بۇل جاقسى كومەك», دەيدى باعداش قايىرجانقىزى.

كوللەدج وقىتۋشىلارى با­لا­لاردىڭ بىلىمگە دەگەن قى­زى­عۋشىلىعىن قالاي وياتادى؟ مۇنىڭ جولى بىرەۋ-اق: وقۋ­شى كۇندەلىكتى ساباعىنان قال­ماي, وقىپ-ۇيرەنۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن جوعالتىپ الماسا بولعانى. جانە دە ءبىلىم­دى تەوريادان گورى تاجىري­بە­مەن ۇشتاستىرعاندا, كوز­بەن كورىپ, قولىمەن ۇستاعاندا تيىمدىلىگى جوعارى بولادى. بۇل جەردە ءبىلىم ۇيى­مى­نىڭ وقۋ-ماتەريالدىق بازاسىن كۇشەيتۋگە ءمان بەرۋ كەرەك. ەگەر بالا جابدىقتار­مەن جۇمىس ىستەي الماسا, ەر­تەڭ قالاي وندىرىسكە بارادى؟ سول ءۇشىن 1-كۋرستان باستاپ ستۋدەنت تۇسكە دەيىن ساباق وقىپ, تۇس­تەن كەيىن وسى جەردەگى تەح­نيكالىق ۇيىرمەلەرگە جازىلىپ, قوندىرعىلارمەن جۇمىس ىستەيدى. كەنشى ماماندىعىنا دەگەن قۇرمەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن كوللەدجدە وزات كەنشىلەر اۋلە­تىمەن كەزدەسۋلەر, ءوندىرىس ورنىنا ەكسكۋرسيالار تۇراقتى ۇيىمداستىرىلادى.

2019 جىلى ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتى قىزمەتكەرلەرى مەن وسى وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرى تاۋ-كەن سالاسىندا جويىلاتىن جانە بولاشاقتا پايدا بولا­تىن ماماندىقتار ءتىزىمىن قۇ­راستىرعان. كوپشىلىگى كەن يگەرۋدە تەرەڭدىكتە ۇشا­تىن درونداردى پايدالانۋ مۇم­كىندىگى جوعارى بولاتىنىن ايتقان. كوپ كەشىكپەي كوللەدج قابىرعاسىندا جەراستى دروندارىن قۇراستىراتىن زەرتحانا اشىلدى. كوللەدج­دىڭ ينفورماتيكا ءپانى مۇعا­لى­مى ايدوس وسپاننىڭ ايتۋىن­شا, وقۋ ورنىندا كەن قابات­تا­رى­نا ۇشىرىلاتىن درون­داردى باسقاراتىن وپەراتورلار دايارلانادى. زەرتحانا­دا ستۋدەنتتەر وزدەرى قۇراس­تىر­عان جەتى ءتۇرلى 15 درون بار. شاح­تانىڭ تەرەڭ قاباتتارىن­دا كەن وپىرىلىپ, مەتان گازى جينالعاندا, كەنشىلەرگە تو­نەتىن قاۋىپتى ازايتۋ ءۇشىن ۇش­قىشسىز باسقارىلاتىن جاب­دىقتار جىبەرىلەدى. زەرتحا­نا­دا كوللەدجدىڭ بيىلعى تۇ­لە­گى, ەلەك­ترو­مەحانيكالىق جاب­دىق­­تاردى پايدالانۋ مامانى, درونداردى ۇشىرۋمەن اينالىساتىن دانيلل درەشياكپەن پىكىرلەستىك. ول رەسپۋبليكالىق «World skills», كورپوراتيۆتىك «ERG skills» بايقاۋلارىنىڭ جەڭىمپازى. جاقىندا پەكيندە وتەتىن بايقاۋعا بارماقشى.

كوللەدجدىڭ مەحانيكا, پنەۆ­ماتيكا جانە گيدراۆلي­كا­­­لىق زەرتحاناسىندا شاحتا­­عا قىزمەت كورسەتەتىن جەلىلەردى ءبىر كوزدەن باسقاراتىن جاب­دىقتار ورناتىلعان. مۇندا ستۋ­دەنتتەر شاحتانىڭ جەلدەتۋ, ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن كومپيۋتەر­لىك تەحنولوگيا ارقىلى باسقارۋ­عا ۇيرەنەدى دەيدى وقىتۋشى اسىلبەك يسماعۇلوۆ. قازىرگى جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ «World skilles» بايقاۋلارىندا مەحانيكا مەن ەلەكترونيكا­نى بايلانىستىرعان مەحاترونيكا­عا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ ءجۇر. وسى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنت­تەرى دە «World skilles» قوزعالى­سى بويىنشا اقتوبە وبلىسىندا وتكەن جارىستاردا 2019 جىلدان بەرى 1-ورىننان تۇسپەي كەلسە, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردان دا ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىن الدى. وقىتۋشىلار كەن ورىندارىنا قىزمەت كورسەتۋشى سالاعا مامان دايىنداپ بەرۋگە ءازىر.

كوللەدج زەرتحانا­لا­رىن­داعى وقىپ-ۇيرەنۋگە ارنالعان زاماناۋي جابدىقتار گرانت جانە الەۋمەتتىك سەرىكتەستەردىڭ قارجىسىنا جاساقتالعان. قو­سىم­شا قارجى كوزدەرى جاڭا وقۋ­لىقتار, ەلەكتروندى وقۋ­لىقتار ساتىپ الۋعا مۇعا­لىم­دەردى ىنتالاندىرۋعا جۇم­سالادى. وسى وقۋ ورنىنىڭ تۇ­­لەگى, وندىرىستىك وقۋ شەبەرى ارلان تالعات تا «World skills», «ERG skills» جوبالارىنىڭ قاتىسۋشىسى. قىركۇيەكتە ماڭعىستاۋدا جۇمىسشى ما­مان­دىقتارى اراسىندا وتەتىن بايقاۋعا ەلەكترومونتاج قۇ­زى­­ر­ەتتىلىگى بويىنشا سايىسقا تۇسەدى. ەلەكترومەحانيك ما­مان­دىعىن بىتىرگەن ول 1-كۋرستان مەحاترونيكا, وندىرىستىك اۆتوماتتاندىرۋدى قىزىعۋشىلىق­پەن وقىعانىن ايتادى. «World skills»-كە ەلەكترومونتاج ما­مان­دىعى بويىنشا بىرنەشە ستۋدەنت دايىندالىپ جاتىر. ميحايل ريپپەر رەسپۋبليكا­لىق سايىستان وزىپ شىعىپ, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى جۇمىسشى ماماندىقتارى بو­يىنشا قىركۇيەكتە دانيا­دا وتەتىن «Euro skills» چەمپيوناتىنا ەلەكترومونتاج ماماندىعى بويىنشا قاتى­سادى. جۇلدەگە يە بولسا, الەم­دىك سايىسقا جولداما الادى. ول ەلەكتر وتكىزگىشتەرىن كوم­پيۋتەرلىك باعدارلاما ارقى­لى قۇراستىرادى. ەۋروپا چەمپيوناتىندا سىزبانىڭ ورنىنا الگوريتم عانا بەرىلىپ, قاتىسۋشىنىڭ لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتى سىنعا تۇسپەكشى.

وقۋ عيماراتىندا سلەسار, دانەكەرلەۋ ءىسىن, ەلەكترو­مونتاجدى وقىتاتىن, كەن­دەگى حرومنىڭ قۇرامى مەن باس­قا مەتالداردىڭ قوسپاسىن انىق­تايتىن زەرتحانا دا بار. كەيىن­گىسىنە 2020 جىلى «جاس مامان» باعدارلاماسىنان ۇتقان قارجىعا زەرتحانا جابدىقتا­رى ساتىپ الىندى. «بۇل جەردە ستۋدەنتتەر كەننىڭ ساپاسى, اۋىزسۋدىڭ حروممەن لاستا­نۋىن زەرتتەيدى, فوسفور, مارگا­نەتس, اۋىر مەتالداردى انىقتايدى», دەيدى حيميالىق تالداۋ زەرتحا­ناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى اينۇر وتەۋوۆا.

نۇربولات سامۇراتوۆ ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىندا 20 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. حرومتاۋ كوللەدجىن بىتىرگەن بويى كومبيناتقا كەنشى بولىپ ورنالاسقان. بۇگىندە تاۋ-كەن شەبەرى. ارنايى باعدارلامامەن تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزگەن. ءتورت بالاسى سپورت مەكتەبىنە تەگىن قاتىسادى, جازعى كانيكۋلدا كومبيناتقا قاراستى «مۇ­عالجار» لاگەرىندە دەمالىپ كەلگەن. «شاحتاداعى جۇمىس تاڭ الاگەۋىمنەن باستالادى. 20 شاقىرىم تەرەڭدىككە ءتۇسىپ, جەراستى جەلدەتكىشىن تەكسەرىپ, اۋا ساپاسىن باقىلايمىز. جۇ­مىس كۇنىنىڭ ۇزاقتىعى –12 ساعات. 7 كۇن ىستەپ, جەتى كۇن دەمالىپ, بەكىتىلگەن 1,5 مىڭ ساعاتتى يگەرەمىز», دەيدى ول.

مامان دايارلاۋداعى جاڭا­شىل­دىعىمەن ەرەكشەلە­نە­تىن, ءوندىرىس پەن قولدانبالى ­زەرت­­تەۋلەردى توعىستىرۋ ارقا­سىن­­دا وندىرىسكە قاجەتتى مامان­دار دايار­لاپ كەلە جاتقان, دۋال­دى وقىتۋ جۇيەسىندەگى كوش­باس­­شى جانە حالىقارالىق جوبا­­لار­دىڭ بەلسەندى قاتىسۋ­­شى­سى –حرومتاۋ تاۋ-كەن تەح­نيكا­­لىق جوعارعى كوللەدجى­نىڭ تاجى­ريبەسى وزگە­لەرگە ۇلگى بولارلىق.

اقتوبە وبلىسى