وتكەندە بەلگىلى قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ابايدىڭ يۆان بۋنيننەن اۋدارعان ءبىر ولەڭى تۋرالى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە زەرتتەۋ ماقالاسىن جاريالادى.
ء«بۋنيننىڭ ۋايىمى مەن ابايدىڭ پايىمى» اتتى جازباسىنا ارقاۋ بولعان «قورقىتپا مەنى داۋىلدان» اتالاتىن تۋىندىنى بۇرىن حاكىمنىڭ ولەڭى رەتىندە جاتتاعانىمىز ەسىمىزدە. سويتسەك, اتالعان جىردى بۋنين 1888 جىلى نەبارى 18 جاسىندا جازىپتى. ونىسى وسى جىلدارى رەسەيدەن شىعاتىن «نەدەليا» اپتالىعىنىڭ «كنيجكي نەدەلي» قوسىمشاسىندا باسىلعانى, باسىلىم سەمەي كىتاپحاناسىنا ءتۇسىپ تۇرعانى, اباي ادەبيەتتەگى جىلت ەتكەن جاڭالىقتى سودان وقىپ اۋدارعانى تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. ءسوز اراسىندا ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ: «ولەڭنىڭ باستى يدەياسى – ادام عۇمىرىن نوسەر داۋىلى مەن جارقىراعان كۇنى استاسىپ, الماسىپ جاتاتىن تابيعات قۇبىلىستارىمەن سالعاستىرۋ, تىرشىلىكتە كۇيىنىش پەن ءسۇيىنىشتىڭ, قايعى مەن قۋانىشتىڭ قوسا قابات جۇرەتىنىن ايتا وتىرىپ, ءومىردىڭ ءمانى وزگەرىستە, قوزعالىستا, جاڭارۋدا, جاڭعىرۋدا, توقىراۋدىڭ ءتۇبى توقتاۋ دەگەن ويدى جەتكىزۋ» دەپ تۇيەدى. بۋنيندە «نە پۋگاي مەنيا گروزويۋ: ۆەسەل گروحوت ۆەشنيح بۋر!» دەپ باستالاتىن ءتورت شۋماقتى حاكىم اباي دالمە-ءدال ماعىناسىن ساقتاي وتىرا قوتارعان.
«قورقىتپا مەنى داۋىلدان,
دۇرىلدەپ تۇرسا تاۋ مەن ساي.
شاتىرلاپ تۇرعان جاۋىننان
جارقىلداپ تۇرسا تۇسكەن جاي» دەپ ءبىر كەتەدى اباي ءتارجىماسىندا. ءتورت-اق اۋىز وسى ءبىر جىر حاكىم ءسوزىنىڭ قازاق پوەزياسىنا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىن كوزى قاراقتى وقىرمان انىق سەزەدى.
«ىشقىنا سوققان داۋىلعا
قۇمارتۋشى ەم جاسىمدا.
نوسەرلەپ قۇيعان جاۋىندا
قىزىعۋشى ەم جاسىنعا» دەيدى قاسىم امانجولوۆ. ابايدان سوڭ الاش مۇراتىن ارقالاعان ۇلى رۋح ساربازدارى ماعجانداردىڭ شىعارمالارىن كەڭەستىك جۇيە كەيىنگىگە جەتكىزبەي ءۇزىپ تاستاسا دا, الدىنداعى وسىنداي ۇلى ۇلگىلەرگە قاراپ بوي تۇزەگەن قاسىمدار ءارى-ءسارى بولماعانعا ۇقسايدى. العاشقى جىر كىتابىنا «داۋىل» دەپ ات قويعان اقىندا وسى سارىنداس, مازمۇنداس ولەڭدەر جەتەرلىك. كەرىسىنشە, قىساستىق شەڭگەلدەگەن سايىن رۋحتاعى قارسىلىق تا سوعۇرلىم بۋىرقانا تۇسەتىندەي كورىنەدى «داۋىل» جىرىندا. اباي ۇلگىسىنەن قۋات العان اقىن داۋىل مەن جايدىڭ وتى بويىندا بارىن ايگىلەپ, ولەڭگە ۇلتتىق رەڭك ۇستەپ, سارىارقاسىن كىرىكتىرەدى. «شىر اينالدى شاڭىراق, سىقىرلادى سىرعاۋىل. بۇرقىرادى بار ايماق, سوقتى ىشقىنا كوك داۋىل» دەيدى.
حاكىم ءتارجىماسىنىڭ ءار شۋماعى ولشەممەن ءوز مىندەتىن اتقارىپ تۇر. باسى ارتىق ءسوز جوق. ءبىرىنشى شۋماعى داۋىلداعى تاۋ مەن سايدىڭ ۇرەيلى كەزەڭىنە تاپ كەلگەن جاۋىن مەن جارقىلداعان جايدىڭ كورىنىسى. ەكىنشى شۋماقتا وسى ءبىر سۇراپىل دا وتكىنشى, تابيعات مەيىرىمىن توگەتىنى ايتىلادى. «كوك تورعىنداي اسپان – كوك, بىلەمىن, جايناپ اشىلار. ءيسى اڭقىعان بايشەشەك, تۇرلەنىپ جەردى جاسىرار» دەيدى. دەمەك قورقاتىن ەشتەڭە جوق. ومىردەگى ەڭ باستى قورقىنىش ءۇشىنشى, ءتورتىنشى شۋماقتا:
«قورقىتپايدى قار مەن مۇز,
وزگە نارسە قورقىتتى.
ويسىز, دوسسىز, باقىتسىز,
جىبىرلاقپەن ءومىر ءوتتى.
سوندىقتان قايعى قات-قابات,
قاراپ تۇرمىن سەندەرگە,
اتاسى باسقا, ءوزى جات,
جالعىز جانشا جات جەردە». ءيا, بۇل بۇعان دەيىن دە جىراۋلار پوەزياسىندا قىلاڭ بەرگەن جالعىزدىق. «قاۋمالاعان قارىنداس, قازاقتا بار دا, مەندە – جوق» نەمەسە «جالعىزدىقپەن بولدىم دوس» دەگەن ماحامبەت. قورقىتتان باستالعان شەكسىز جالعىزدىقتىڭ باس-اياعى جوق. قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ اتاسى اباي شىعارماشىلىعىندا دارالانا تۇسكەن جالعىزدىق جالعاسا, تامىرلاسا كەلە ەسەنقۇل جاقىپبەكتىڭ ەل اۋزىندا «الداي-اۋ, الداي, الداي-اۋىنا» دا كوشكەنىن كورەمىز. ابايدىڭ ء«يسى اڭقىعان بايشەشەك, تۇرلەنىپ جەردى جاسىرار» دەگەنىندەي, ەسەنقۇل: «قارا تاس, سەنەن قورىقپايمىن, سەنەن دە كەيدە وت شىعار. قارا جەر, سەنەن قورىقپايمىن, ساعان دا جازدا ءشوپ شىعار», دەپ تۇيەدى. ەسەنقۇل اقىننىڭ:
«ارمانىم الدا ب ۇلىڭعىر,
ورمانىم ول دا سىلىڭعىر.
جاپىراقتارىن جانىمنىڭ,
بىلدىرمەي بىرەۋ ج ۇلىپ ءجۇر.
ءومىردىڭ وگەي پەندەسى-اي,
ولەڭنىڭ شەرتىپ قىلىن ءبىر
ءوزىڭدى-ءوزىڭ جىلىندىر.
«اعا» – دەپ بارساڭ اعاڭا,
اعاڭنىڭ كوڭىلى كوكتە ءجۇر.
«باۋىر» دەپ بارساڭ باۋىرعا,
باۋىرى ونىڭ كوك تەمىر.
تۋىسقانعا – تۋا جات,
جولداسىڭا – جۇرە جات
مەنەن دە وسى ءوتتى ءومىر», دەگەنى ابايدىڭ «ويسىز, دوسسىز, باقىتسىز – جىبىرلاقپەن ءومىر ءوتتىسىن» قايتا ءتىرىلتىپ تۇرعان جوق پا؟ داۋىل ەمەس, جالعىزدىقتىڭ الدىندا دارمەنسىز ادام. ونىڭ دا جاۋابى اباي دا تۇر. بىراق ول باسقا اڭگىمە.