ەڭبەكپەن تاپقان ىرىسىن

گ.اجىعۇلوۆا وبلىستىق كا­سىپ­كەرلەر پالاتاسى ۇيىم­داس­تىرعان جارمەڭكەلەرگە دە تۇ­راقتى قاتىسىپ, وسى سالاداعى ارىپ­تەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىس­تار ورناتىپ ۇلگەردى. ول اۋىل كاسىپكەرلەرى شىعارعان بۇ­يىمدار مەن تاماق ونىمدەرىنىڭ نارىققا شىعۋىنا ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسى وڭ ىقپال ەتىپ كەلە جاتىر دەيدى. جاقىندا عانا وبلىس ورتالىعىندا وتكەن اۋىل كاسىپكەرلەرىنە ارنال­عان كورمەدە گۇلزيرانىڭ ءتۇرلى تابيعي دامدەۋىشتەر قوسىلىپ, ىستالىپ, كەپتىرىلىپ, پىسىرىلگەن شۇجىقتارى ءاپ-ساتتە ساتىلىپ كەتتى. وسى جەردە بيزنەسىن كە­ڭەيتۋگە قاتىستى ءتيىمدى ۇسى­نىستار مەن كەڭەستەر الدى.

جاس كەلىنشەك بۇل كاسىپكە كەزدەيسوق كەلگەن جوق. بالا كەزى­نەن مالدىڭ ەتىن ۇزاق ساقتاۋدىڭ تاجىريبەسىن كورىپ ءوستى. «اكە-شەشەم ايتەكە بي اۋدانىندا  مال باعۋمەن اينالىستى. بالا كەزدەن ەت ساقتاۋدى, ىستاۋدى كورىپ كەلەمىن. بىراق قويدىڭ ءىش مايى مەن جىلقى قازىسى مايىنىڭ ءراسۋا بولىپ جاتقانىن كورىپ, وسى تابيعي تازا ءونىمدى قايتىپ جاراتساق بولادى دەگەن وي ءجيى مازالايتىن. اجەم مالدىڭ تازارتىلعان ىشەگىنە ەت پەن سارىمساق, پياز, كۇرىش قوسىپ, وتە ءدامدى شۇجىق دايىن­داپ, قىسقى كانيكۋلعا كەلەتىن ستۋدەنت بالالارىمىزعا ساقتاپ قوياتىنىن كورىپ ءجۇردىم ەمەس پە؟ ءسويتىپ, قۇرامىندا حيميكات, سويا جوق, بىرىڭعاي تازا ەتكە قويدىڭ قۇيرىعى مەن قازى ما­يىن قوسىپ شۇجىق شىعارۋ­دى وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قولعا الدىم. ۇسىنىسىمدى اكە-شە­شەم مەن باۋىرلارىم بىردەن قول­دادى. ارتى قالاي بولادى دەپ جۇرەك­سىنگەندىكتەن, بانكتەر­دەن نەسيە العىم كەلمەي, جەكە قار­جىمدى شىعاردىم. جاب­دىق­تا­رى مەن باسقا دا ۇساق-تۇيەك قاجەت­تىلىكتەرى ءۇشىن 2 ميلليون تەڭگە جۇمسالدى. حرومتاۋ قالاسىن­دا­عى ەت دۇكەنىمىزگە ايتەكە بي, حروم­تاۋ اۋداندارىنىڭ شا­رۋاشىلىقتارىنان ەت اكە­­لىنەدى. شۇجىققا قاجەتتى باس­تى شي­كىزات – وسى جەردە بولسا دا, وعان ءارتۇرلى قوسپالار, قۇرال-جاب­دىقتار كەرەك. سانيتارلىق-ەپي­دەميولوگيالىق قىزمەت ماماندارى تاماق ونىمدەرىن جاساۋدا تازالىق ساقتاۋعا قاتىستى ەرە­جەلەردى تالاپ ەتەدى. شۇجىق جاساۋعا قاجەتتى جابدىقتار مەن ارنايى قاپتامانى الماتى­دان الدىرتتىم. جاسىراتىنى جوق, باسىندا قاتتى قينال­دىم. بۇرىن جاساماعان كاسىپ, ۇساق-تۇيەك كەدەرگىلەرى دە بار. بىرتە-بىرتە ءىسىمىز جولعا ءتۇسىپ, جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا يە بولا باستادىق. ساتىپ العان ادامدار كەلىپ, العىسىن ايتقان­دا, مارقايىپ قالامىن. راس, شۇ­جىقتارىمىزدىڭ باعاسى ارزان ەمەس. ونى جاسىرمايمىن. ويتكەنى بۇل تازا تابيعي ءونىم. شۇجىقتىڭ ءبىر تۇرىنە قۇيرىق ماي قوسىلسا, ەكىنشىسىنە جىلقى قازىسىنىڭ مايى قوسىلا­دى», دەيدى حرومتاۋلىق كاسىپكەر گۇلزيرا اجىعۇلوۆا.

پروگرامميست ماماندىعىن شۇجىق بيزنەسىنە اۋىستىرعان گۇلزيرا اقتوبەگە تۇرمىسقا شىققان سوڭ كاسىبىنىڭ اياسىن كە­ڭەيتتى. قالانىڭ شەتىندەگى ۇل­كەن ءۇيىنىڭ جازدىق ءاسۇيىنىڭ ءبىر جاعى تسەح, ەكىنشى جاعى – دۇكەن. بىلە­تىندەر وسى جەردەن كەلىپ ساتىپ الادى. ەكىنشى جاعىنان كا­سىپكەر الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراق­شالارى ارقىلى ونلاين تاپ­سىرىس قابىلدايدى. شۇ­جىق جاساۋدىڭ قىر-سىرىن اق­تاۋ­داعى كاسىپكەرلەردىڭ تاجى­ري­بەسىنەن ۇيرەنگەنىن جاسىرماي­دى. گۇلزيرانىڭ ايتۋىنشا, مۇ­نىڭ ءادىسى وتە قاراپايىم, تەك سانيتارلىق ەرەجەلەر قاتاڭ ساقتالسا بولعانى. ەڭ الدىمەن جاقسى جارىقتاندىرىلعان جەكە عيمارات پەن مۇزداتقىشتار كەرەك. شۇجىق تۇرلەرىنىڭ جاسالۋ ءادىسى وزگەشە بولسا دا, جاساۋ تەحنولوگياسىنىڭ تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ وتە ماڭىزدى. ول ءۇشىن دامدەۋىش­تەرمەن ارالاستىرىلعان قوي, سيىر, جىلقى ەتىنە ۇساقتاپ تۋ­رال­عان قۇيرىق ماي نە قازى مايى قوسىلىپ, ارنايى جابدىق­قا سالىنىپ تارتىلىپ, قاپتاماعا سالىنادى. سودان كەيىن شيكى شۇجىق بۋلاپ, ىستايتىن ەكىنشى جابدىق­قا سالىنادى. بۇل جەردە شۇجىق­تىڭ بىرنەشە ءتۇرى دايىندالادى. باعاسى قىمباتى­راق, شامامەن كيلوسى 8 مىڭ تەڭگە بولادى. اقتوبە دۇكەندەرىن­دەگى شۇجىقتاردىڭ ەڭ تومەنگى باعاسى شامامەن 2000-2500 تەڭگەنىڭ اراسىندا. حروم­تاۋ­لىق كاسىپكەر شۇجىقتارى­نىڭ باعاسى ەتتەن ەكى ەسە قىم­بات دەپ ءبىراز جۇرت نارازىلىق بىل­دىرگەنىمەن, قۇرامىن كور­گەن سوڭ تۇسىنەدى. بۇل جەردەگى باس­تى قاعيدا – ساپالى, تابيعي ونىم­نەن جاسالعان اس ارزانعا با­عا­لانباۋعا ءتيىس. تاعى ءبىر سۇراق – اۋىل كاسىپكەرلەرىنىڭ قولى­نان شىققان ونىمدەر نەگە دۇكەن سورەلەرىنە تۇسپەيدى؟ نەگە سىرتتان كەلەتىن شۇجىقتار كەدەر­گى­سىز قابىلدانادى دا, گۇلزيرا سياقتى اۋىل كاسىپكەرلىگىن دامىتىپ وتىرعانداردىڭ ونىمدە­رىنە كەدەرگى كوپ؟ مەيلى, بىرنە­شە ­توننالاپ شۇجىق شىعارۋعا شاماسى كەلمەسە دە, از-ازداپ بولسا دا, ساتىلا بەرمەي مە؟ گۇلزيرا ءۇيى­نىڭ جانىنداعى شاعىن تسەحتا ­ەكى ادامدى جۇمىسقا العان. سالىق­تى دا ۋاقتىلى تولەپ وتىر. ءوزى سياقتى كاسىبىن جاڭا باستاعان­دار­عا ونىمدەرىن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ساتۋدى ۇسىنادى. وسى جەردە تاپسىرىس بەرگەندەر ار­قىلى ونىمدەردى جارنامالاۋعا بولادى. شۇجىق تەز ءوتىپ كەتەتىن تاۋار ەمەس. سوندىقتان كاسىبىن ەندى باستاعاندار ءۇشىن قولاي­لىسى – ونلاين ساۋدا. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى حابارلاسىپ, تاپسىرىس بەرگەندەرگە ءونىمدى كۋرەر ارقىلى جىبەرەدى. ول كاسىبىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋعا سۇيەنۋدى دە جوسپارلاپ وتىر. شۇجىق جاساۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن كاسىپكەردىڭ بولاشاققا جوسپارى كوپ. ەڭ باس­تىسى – تاماق ونىمدەرىن وڭدەۋ سالاسىندا ارتىق شىعىنسىز ءوز جولىن تاپتى. اۋىلدىڭ تابيعي, تازا شيكىزاتىن كادەگە جاراتىپ, تابىس تابۋدى جولعا قويعاندار وڭدەلگەن ءونىم تۇرلەرىن كوبەيتسە, اۋىل بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالىق تا ارتادى, جۇمىسسىزدىق تا ازايادى.

اقتوبە وبلىسى