جازۋشى ومىرىنەن سىر شەرتەدى

مادەني ءىس-شارانىڭ اشىلۋىندا پرە­زيدەنت اكىم­شى­لىگىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعى سەك­تورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قايرات بايمولدينوۆ ورىستىڭ اسا كورنەكتى قالامگەرىنىڭ ءومىر جولىندا قازاق جەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە سەمەيدىڭ الار ورنى ايرىقشا ەكەنىن جەتكىزدى.

«ول سەمەي توپىراعىندا بەس جىلعا جۋىق ۋاقىت ءومىر ءسۇ­رىپ, جەرگىلىكتى حالىق­پەن ارا­لاسىپ, شىعىس مادەنيە­تىنە ءۇڭىلدى.سونداي-اق دوس­توەۆسكيدىڭ شوقان ۋاليحا­نوۆپەن دوستىعى – تاريحتاعى شىنايى رۋحاني ۇندەستىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى. شوقان شىعىس پەن باتىستىڭ مادەني قۇندى­لىقتارىن بويىنا سىڭىرگەن بىلىمگە قۇشتار جاس بولسا, دوستوەۆسكي ادام جانىنىڭ تەرەڭ قاتپارلارىن اشقان ويشىل جازۋشى بولدى», دەدى ول.

سودان كەيىن ءسوز العان ما­دەنيەت جانە اقپارات مي­نيسترلىگى مادەنيەت كومي­تەتىنىڭ توراعاسى ەرلان داكەنوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازاق­ستانداعى ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى الەكساندر كوماروۆ, سە­مەيدەگى ف.م.دوستوەۆسكيدىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى يرينا سولوۆيو­ۆا, تاعى باسقا دا ازاماتتار مازمۇندى شارانىڭ ەرەكشە­لىگىنە توقتالدى.

كورمەگە جازۋشىنىڭ سە­مەي قالاسىندا 1854–1859 جىل­دارى تۇرعان كەزەڭىن قام­تىعان جادىگەرلەر قويىلدى. دالىرەك ايتقاندا, XIX عاسىردىڭ ەكىن­شى جارتىسىنداعى سە­مەي قا­لاسى بەينەلەنگەن فوتوسۋرەتتەر مەن اشىقحاتتار جانە م.م.بەلياەۆتىڭ, گ.ب.گەرا­سي­موۆ­تىڭ «ەسكى سەمەي» جينا­عى­­نا سالعان يلليۋستراتسيالارى ­مەن كونە تۇرمىستىق بۇيىم­دار سول كەزەڭدەگى ۋا­قىت تىنىسىن سەزىندىردى. سون­داي-اق دوستوەۆسكيدىڭ العاشقى اسكە­ري قىزمەتى تۋرالى باياندايتىن فوتوسۋرەتتەر مەن قۇجات كوشىرمەلەرى, جازۋشىنىڭ ەكى­تومدىق حات­تارى دا كورنەكى جەردەن ورىن العان. اسىرەسە كەلگەن قوناق­تار فەدور دوس­توەۆسكي مەن شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ شىنايى دوس­تىعىن سيپاتتايتىن باعالى دۇ­نيەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدار­دى. ماسەلەن, 1859 جىل­دىڭ كوكتەمىندە لەيبين فوتوسالونىندا ف.دوستوەۆسكي مەن ش.ءۋاليحانوۆتىڭ تۇسكەن سۋرەتى قوس تۇلعانىڭ اياۋلى بەينەسىن كوز الدىمىزعا اكەل­دى. شوقاننىڭ شىعارمالار جيناعى مەن قۇجاتتارى دا تاريح قويناۋىنان سىر شەر­تىپ تۇر-دى. سونىمەن قاتار بارون ۆرانگەلدىڭ ەستەلىكتەر كىتابى, م.د.يساەۆانىڭ فوتو­سۋرەتى, بەليحوۆ باتالونى كو­مان­ديرىنە جولدانعان دوس­توەۆسكيدىڭ راپورتى, تۇر­مىس­تىق زاتتار مەن ايەل­دەر­­­­گە ار­نالعان اكسەسسۋارلار دا كە­لۋشىلەردى قاتتى قىزىقتىردى.

دوستوەۆسكي ادەبي-مەمو­ريال­دىق مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى سانا سارسەمبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل مۇراجاي 1971 جىلى اشىلعان. الدىمەن ول جا­زۋشى اتىنداعى كىتاپحانا بولعان. ال نەگىزى سەمەيدەگى دوس­توەۆسكيدىڭ تۇرعان ءۇيى ءحىح عاسىردا سالىنعان. بۇل ۇيدە سول كەزدە شوقان ءۋاليحانوۆ, سە­مە­نوۆ-تيان-شانسكي سەكىلدى اي­­ت­ۋلى تۇلعالار قوناقتا بول­عان. كەلەسى جىلى مۋزەيدىڭ اشىل­عانىنا ەلۋ بەس جىل تولادى.