كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندا ءتىركەلگەن شەتەلدىك ديپلوماتيالىق ميسسيالار باسشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى.
ءداستۇرلى كەزدەسۋدە ءسوز العان پرەزيدەنت 2015 جىل قازاقستان ءۇشىن ايتارلىقتاي ماڭىزى بار وقيعالارمەن ايرىقشا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. بىرىنشىدەن, بيىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولادى. بۇل – ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىنىڭ جىلى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 17 ءدىني كونفەسسيا مەن 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋدە. بۇعان اسسامبلەيانىڭ قوسقان ۇلەسى زور. ەكىنشىدەن, بيىل – بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان, قازاقستاننىڭ قازىرگى دامۋىنىڭ باستى تەتىگى بولىپ سانالاتىن كونستيتۋتسيامىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى. ۇشىنشىدەن, ءبىز قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. قازاق حاندىعى – ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ءتۇپ تامىرى, تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىڭ بولاشاعىن بەلگىلەگەن ۇلكەن تاريحي وقيعا. تورتىنشىدەن, ادامزات تاريحىنداعى ەڭ الاپات ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 70 جىل تولادى. بۇل ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋدا, الەمدە بەيبىتشىلىك ورناتۋدا ۇلكەن ساباق بولۋى ءتيىس. قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ 23 جىلىندا تەگەۋرىندى مەملەكەت بولىپ قالىپتاستى. الەمدىك نارىقتاعى كۇردەلى جاعدايعا قاراماستان, وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 4,3 پايىزعا ءوستى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ 5 جىلدىق مەرزىمىن ورىندادىق. 5 جىلدىڭ ىشىندە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى پايدا بولدى, بۇرىن قازاقستاندا كەزدەسپەيتىن 400-دەي ءونىم وندىرۋگە قول جەتكىزدىك. بيىلعى جىلى بۇل باعدارلامانىڭ ەكىنشى كەزەڭى شەڭبەرىندە 75 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 7,5 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاساتىن بولادى. ءبىز 2014 جىلى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن قابىلدادىق. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ەلىمىزدىڭ زاماناۋي كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ. بۇل باعدارلامانى جاڭا سىرتقى ەكونوميكالىق جاعدايعا بەيىمدەۋ ماقساتىندا وتكەن اپتادا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. سول وتىرىستا ءبىز بارلىق ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى قاراپ, الداعى ۋاقىتتا قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن انىقتادىق, دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى جالپى سوماسى 500 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى سىرتقى اسەرلەرگە قارسى تۇرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى ەكەنىن اتاپ وتە كەلە, ونىڭ اياسىندا ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, جاڭا وندىرىستەر مەن جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلاتىنىن ايتتى. 500 ملرد. تەڭگە تەك قانا 2015 جىلى يگەرىلمەك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي سوما 2017 جىلعا دەيىن ءار جىلى ءبولىنىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىن, قايتا وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سىندى ماسەلەلەر نازاردا تۇرماق. «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن برەندپەن شىعارىلاتىن تاۋارلار اۋقىمى ۇلعاياتىن بولادى. وسى ماقساتتارعا بايلانىستى ۇكىمەت بيۋدجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ تۋرالى پارلامەنتكە ۇسىنىس ەنگىزدى. دەگەنمەن, مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرى ءوز كۇشىن جوعالتپايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىن دامىتۋ, ادامي كاپيتالعا ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار سالۋ ەلىمىزدىڭ بولاشاق ەكونوميكاسى ءوسىمىنىڭ نەگىزىن قالايدى دەپ ويلايمىز. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا سايكەس, ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ, قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكامەن ودان ءارى ىقپالداستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. ساراپشىلار ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2020 جىلى 60 پايىزعا ارتادى, دەپ بولجام جاساۋدا. سوعان بايلانىستى, بىزدەر اۋقىمدى جۇمىستار جاساپ جاتىرمىز. بيىل «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسىنىڭ قازاقستانداعى بولىگىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. ول – 2700 شاقىرىم اۆتوكولىك جولى. بۇل اۆتوكولىك ءدالىزى قىتايدان ەۋروپاعا تاسىمالدايتىن جۇكتى 45 كۇننەن 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتادى. قازاقستاننىڭ تەمىرجول جۇيەسى ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى نەگىزگى بۋىنعا اينالادى. ول تىنىق مۇحيتىن كاسپي تەڭىزىمەن جالعاستىرادى. قىتايدى ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن, باتىس ەۋروپامەن بايلانىستىرادى. بارشاڭىز تاياۋدا قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران تەمىرجولىن ىسكە قوسقانىمىزعا كۋا بولدىڭىزدار. وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاندى ايماقتىق كولىكتىك-كوممۋنيكاتسيالىق بيزنەس حابىنا اينالدىرۋعا باعىتتالعان شارالار, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق, ن. نازارباەۆ بيىلعى جىلى شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن جاڭا ىنتالاندىرۋ شارالارى تۋرالى زاڭ كۇشىنە ەنگەنىن, ال يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى, «ەكسپو-2017» كورمەسى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەڭ ءتيىمدى جاعداي جاسايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. وسى ماقساتتا سىزدەر ءبىزدىڭ جۇمىستارىمىزدى قولدايدى دەپ سەنەمىز. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە ىنتالىمىز, دەدى پرەزيدەنت.
كەزدەسۋ كەزىندە ن.نازارباەۆ 2015 جىل جاھاندىق اۋقىمداعى جاڭا سىن-قاتەرلەرمەن, قاۋىپ-قاتەرلەرمەن باستالعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل ورايدا, ەلباسى پاريجدە بولعان تەررورلىق ماقساتتاعى ءىس-ارەكەتتەر قازىرگى قوعامنىڭ حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ الدىندا وتە ءالسىز ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەنىنە توقتالدى. بۇگىندە تەرروريزمنىڭ عالامدىق دەڭگەيدەگى قاۋىپ-قاتەرگە اينالعانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سوندىقتان, ونىمەن بۇكىل الەم بىرلەسە كۇرەسۋى كەرەك. قازاقستان بارلىق دەڭگەيدە كورىنەتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزگە تۇبەگەيلى قارسى. سوندىقتان, بارلىق ەلدىڭ وسىناۋ قاتەرلى دەرتكە قارسى تۇرۋدا, ونىمەن كۇرەسۋدە جۇرگىزىپ جاتقان عالامدىق دارەجەدەگى جۇمىستارىنا قاتىسادى. ءبىز ۇلكەن قاۋىپ-قاتەرمەن كۇرەس جۇرگىزۋدە حالىقارالىق قوعامداستىقپەن اراداعى ىنتىماقتاستىعىمىزدى نىعايتۋعا دايىنبىز ءارى ءمۇددەلىمىز. ەڭ باستىسى, راديكاليزم مەن تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار ءداستۇرلى يسلاممەن بايلانىستىرىلماۋى كەرەك. تەك مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ۇنقاتىسۋ اياسىندا عانا ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋعا بولادى. قازاقستان وركەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ۇنقاتىسۋدى دامىتۋعا ايتارلىقتاي دەڭگەيدە ۇلەس قوسىپ كەلەدى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ تۋرالى باستامامىز كوپتىڭ نازارىن اۋدارىپ, حالىقارالىق ۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالدى.
بۇل رەتتە, سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ دەلەگاتسيالارىن بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وتەتىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ V سەزىنە قاتىسۋعا شاقىرامىز. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, بيىلعى جىلى حالىقارالىق قوعامداستىق ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالۋىنىڭ 70 جىلدىعىن, حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنىڭ 40 جىلدىعىن, جاڭا ەۋروپاعا ارنالعان پاريج حارتياسىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. بۇل مەرەيتويلىق داتالار حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن اشىق ۇنقاتىسۋ ورناتۋعا, تەرەڭ ويلانۋعا ىقپال ەتۋى ءتيىس, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى, سونىمەن قاتار, ۋكراينادا قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايعا دا توقتالدى. ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى تەكەتىرەس 5 مىڭنان استام ادامنىڭ ولىمىنە اكەلىپ سوقتى. ۋكرايناداعى تەكەتىرەسكە تولى جاعدايلار ادام ءومىرى قۇندىلىق بولىپ سانالمايتىنداي شەكتەن شىعىپ كەتكەنىنىڭ كورىنىسى بولدى. مۇنى ەشكىم كۇتپەدى. بۇل – ۋكراين حالقىنىڭ باسىنداعى اۋىرتپاشىلىققا تولى كەزەڭ. سول سەبەپتى دە, قازاقستان بۇل ەلدە بولىپ جاتقان داعدارىستى شەشۋدىڭ جولىن ىزدەستىرۋگە قاتىستى جۇمىستارعا الداعى ۋاقىتتا دا قاتىساتىن بولادى. بۇل جاعداي ەشكىمدى بەيجاي قالدىرماۋى كەرەك. ۋكرايناداعى كۇردەلى كەزەڭ وتكەن جىلدىڭ اياعى مەن بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى مەنىڭ شەتەلدىك ليدەرلەرمەن اراداعى كەلىسسوزدەرىمدە قوزعالاتىن باستى ماسەلەلەردىڭ بىرىنە اينالدى. وسىنداي بەلسەندى ۇنقاتىسۋلاردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا العاش رەت مينسكىدە بەلارۋس, قازاقستان, رەسەي جانە ۋكراينا پرەزيدەنتتەرىنىڭ, ەۋرووداق ەلدەرى وكىلدەرىنىڭ باسقوسۋى ۇيىمداستىرىلىپ, وندا ۋكراينا مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى ءبىرىنشى رەت كوزبە-كوز كەزدەسۋ وتكىزدى. بۇل كەيىننەن ءتۇرلى قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلگەن, بىراق, تاراپتار ءۇشىن وتە ماڭىزدى كەلىسسوزدەردىڭ جۇزەگە اسۋىنا تۇرتكى بولدى.
مەنىڭ سوڭعى ايلارداعى كەلىسسوزدەرىم «نورماند تورتتىگى» ەلدەرى باسشىلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەرىنىڭ وتۋىنە باعىتتالدى. 12 اقپاندا مينسكىدە وتە كۇردەلى جانە وتە ماڭىزدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. ءبىز, بۇل ورايدا, وسى كەلىسسوزدەر بارىسىندا ۇستامدىلىق, تۇسىنىستىك جانە كوشباسشىلىق سەكىلدى قاسيەتتەردى بايقاتقان مەملەكەت باسشىلارىنا ريزاشىلىعىمىزدى ءبىلدىرەمىز. سەبەبى, ولار قانتوگىستىڭ توقتاتىلۋى جولىندا ماڭىزدى جۇمىستار اتقاردى. ەندى ءبىز بۇكىلالەمدىك قوعامداستىق كۇتىپ وتىرعانداي, قول جەتكىزىلگەن كەلىسسوزدەردىڭ تولىقتاي ورىندالۋىنا, سوعىس ءورتىنىڭ توقتاتىلۋىنا, ءالى دە كۇن تارتىبىندە تۇرعان ساياسي ماسەلەلەردىڭ ءوز شەشىمىن تابۋىنا شاقىرامىز. سەبەبى, مۇنى بۇكىل دۇنيەجۇزى كۇتىپ وتىر. ياعني, ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى تەكەتىرەستى بەيبىت جولمەن شەشۋدەن باسقا دۇرىس جول جوق دەپ سانايمىز, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتاعى سەنىم داعدارىسى بارلىق ەلدىڭ قازىرگى زاماننىڭ قاۋىپ-قاتەرىنە قارسى تۇرۋداعى مۇمكىندىگىنە كەرى ىقپالىن تيگىزىپ قانا قويماي, عالامدىق اسكەري تەكەتىرەستىڭ ۋشىعۋىنا دا سەبەپكەر بولاتىنىن جەتكىزدى. سىزدەر ءبىزدىڭ دە مۇنداي سىن-قاتەردەن الىس بولا المايتىنىمىزدى سەزىنگەن بولارسىزدار. دۇنيە جۇزىندە سىن-قاتەرلەر وشاعى كوبەيگەندىكتەن, بىزگە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك تەتىگىن كۇشەيتۋ اسا ماڭىزدى. بىرىنشىدەن, سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ, الەمدىك ءتارتىپتى تۇراقتى ەتۋ ءۇشىن حالىقارالىق قۇقىقتىڭ ارقاۋلىق قاعيدالارىن قايتادان بەكىتە ءتۇسۋ كەرەك. قازىرگىدەي جاعدايدا بارلىق مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق كەلىسسوزدەر مەن كەلىسىمدەردى ساقتاۋى اسا ماڭىزدى. قازاقستان تەڭقۇقىلىقتى, ءوزارا مۇددەلىلىكتى, حالىقارالىق قۇقىقتى باسشىلىققا الا وتىرىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى ۇجىمدىق دەڭگەيدە وڭتايلاندىرۋ قاعيداتتارىنىڭ بەكىتىلۋىنە ءمۇددەلى, دەدى ن. نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى 2010 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا استانادا وتكەن ەقىۇ سامميتىندە وعان قاتىسقان ەلدەر قاۋىپسىزدىكتىڭ ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق ورتاق قاۋىمداستىعىن قۇرۋ تۋرالى ەلىمىزدىڭ باستاماسىنا قولداۋ كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى مۇنداي قادام وتە وزەكتى. ححI عاسىرداعى سىن-قاتەرلەر شەڭبەرىندە ءبىز 1975 جىلعى حەلسينكي اكتىسىنە بالاما بولا الاتىن جاڭا تۇجىرىمدى ازىرلەۋگە كىرىسۋگە شاقىرامىز. بۇل تۇجىرىم ءوزارا مۇددەلەستىككە نەگىزدەلگەن قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋدى جانە ەقىۇ-نىڭ استانا دەكلاراتسياسى قاعيدالارىن تاجىريبە جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋدى قاراستىرۋى كەرەك. ال بۇل تاريحي مىندەتتەردى شەشۋ بارلىق كوشباسشىدان عالامدىق دەڭگەيدە ويلاۋدى, ساياسي كۇش-جىگەردى تالاپ ەتەدى, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى, سونىمەن قاتار, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا تىعىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا باتىستىڭ جانە رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق سانكتسيالارى الەمدىك ەكونوميكاداعى ونسىز دا كۇردەلى جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ, مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتا تۇسەدى. قازاقستان دا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ مۇشەسى بولعاندىقتان, ودان سىرت قالا المايدى. سوندىقتان, 12 اقپاندا مينسكىدە قابىلدانعان دەكلاراتسيا اتلانتيكادان تىنىق مۇحيتقا دەيىن ورتاق ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ تۋرالى يدەيانى قاراستىرادى. قازاقستان ءوزى تاراپىنان سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن وڭىرلىك ينتەگراتسيانىڭ كەڭەيۋىنە مۇددەلى, دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتتىڭ كۇشىنە ەنگەنىن ەسكە سالدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ وزەگىندە ەگەمەندىكتى قۇرمەتتەۋ, ەكونوميكالىق پراگماتيزم, تەڭقۇقىلىق جانە اشىقتىق قاعيداتتارى بار. بۇلارسىز بىردە-ءبىر بىرلەستىك بولمايدى. بۇگىندە بۇل وداققا ونداعان ەلدەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن بىرلەسە ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى پىكىرلەرىن بىلدىرۋدە, دەدى ن.نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قاۋىپ-قاتەر قازىرگى زاماننىڭ ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالاتىنىنا دا نازار اۋداردى. بۇل ورايدا, ءبىزدىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى جاڭا امبەباپ شارتتى ازىرلەۋ جونىندەگى باستامامىزدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ باعىتىندا ءارى قاراي دا ءوز كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىن بولادى. مۇنداي باعىتتاعى وڭ ءناتيجەلەردىڭ ءبىرى ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قوسىمشا حاتتاماعا نيۋ-يوركتە قول قويىلۋى بولدى, دەدى پرەزيدەنت.
ن.نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى ۆاشينگتون مەن سەۋلدە وتكەن عالامدىق سامميتتەردە يادروسىز الەم تۋرالى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيا قابىلداۋ تۋرالى باستاما ۇسىنعانىن ايتتى. بۇل – كۇردەلى ماسەلە. الايدا, ءبىز وركەنيەتتى ساقتاعىمىز كەلسە, بۇل باعىتقا قاراي ءبارىبىر دە ءجۇرۋىمىز كەرەك, دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى 2015 جىل حالىقارالىق بايلانىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ جانە كەڭەيتۋ باعىتىندا بەلسەندى تۇردە جۇمىستار جۇرگىزەتىنىن اتاپ ءوتتى. ءبىزدىڭ باسىمدىقتارىمىز وزگەرمەيدى, ولار مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنا قاتىستى قابىلدانعان تۇجىرىمدامادا كورىنىس تاپقان. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا رەسەي فەدەراتسياسىمەن بىرگە XXI عاسىرداعى تاتۋ كورشىلەستىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارت ءوز كۇشىنە ەندى. ول ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق باعىتىنداعى بارلىق ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋعا باعىتتالعان. ءبىز بۇدان كەيىنگى كەزەڭدە دە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن اراداعى تاتۋ كورشىلىك ۇستانىمىمىزدان اجىراماي, ستراتەگيالىق ىقپالداستىعىمىزدى تەرەڭدەتە تۇسەتىن بولامىز. سەبەبى, بۇل ەلمەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق سەنىمدىلىككە قۇرىلعان, دەدى ن.نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى حالقىن تاريحي, مادەني جانە تىلدىك بايلانىس بىرىكتىرەتىن ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن اراداعى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستىككە اينالعان ەۋروپالىق وداق ەلدەرىمەن ارىپتەستىكتى ودان ءارى جانداندىرۋعا كۇش سالىناتىنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى اقش-پەن دە ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى, سونداي-اق, ارىپتەستىكتى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن باسقا دا باعىتتار جونىندە ايتىپ بەردى. ءبىز ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعىمەن جانە وڭىرلىك قۇرىلىمدارمەن ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق باعىتتاردا ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋدى نازاردا ۇستايتىن بولامىز. ورتالىق جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىمەن ارادا قالىپتاسقان تاريحي جانە رۋحاني بايلانىستاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, قازاقستان ولارمەن ەكىجاقتى ارىپتەستىك اياسىندا جانە وڭىرلىك ۇيىمدار شەڭبەرىندە سەرىكتەستىك ورناتاتىن بولادى. ءبىز اۋعانستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جاعىنان دامۋىنا دا كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمسايتىن بولامىز, دەدى پرەزيدەنت. بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسى يراندىق يادرولىق باعدارلاما اياسىنداعى كەلىسسوزدەر بيىلعى جىلى قورىتىندىلانىپ, بارلىق تاراپ ءۇشىن ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداناتىنىنا ءۇمىتتى ەكەنىن ءبىلدىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى افريكا كەڭىستىگىندەگى, سونداي-اق, لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينى ەلدەرىمەن اراداعى قارىم-قاتىناس دامىپ كەلە جاتقانىنا, ماسەلەن, بۇعان سوڭعى جىلدارى وسى ءوڭىرلەردەگى كەيبىر ەلدەردە قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرىنىڭ اشىلۋى دالەل ەكەنىنە توقتالدى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ قازاقستاندا تىركەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرىنىڭ قىزمەتىنە قولداۋ كورسەتىلەتىنىنە جانە ولار ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
وسىدان كەيىن ءسوز العان رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميحايل بوچارنيكوۆ قازاقستانداعى شەتەلدىك ديپلوماتتاردىڭ اتىنان مەملەكەت باسشىسىنا جانە بارلىق قازاقستاندىق جۇرتشىلىققا جاقسىلىق پەن ساتتىلىك تىلەدى. م.بوچارنيكوۆ ديپلوماتيالىق كورپۋس قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قىزمەتىنە وڭ ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. باق-تا بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي, 2014 جىلى ءسىزدىڭ قاتىسۋىڭىزبەن حالىقارالىق سيپاتقا يە 150-گە تارتا كەزدەسۋ مەن ءىس-شارا ءوتىپتى, ولاردىڭ ىشىندە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى دامىتۋ اياسىنداعى 8 شەتەلدىك ساپار, 17 مەملەكەتارالىق سامميت جانە 4 حالىقارالىق فورۋم دا بار. ءبىز ءسىزدىڭ ۋكرايناداعى جاعدايدى قالپىنا كەلتىرۋ جانە «نورماند تورتتىگى» پىشىمىندەگى كەزدەسۋدى وتكىزۋ باعىتىنداعى كۇش-ءجىگەرىڭىزدى جوعارى باعالايمىز. ۇلكەن قۇرمەت تانىتا وتىرىپ, قولداۋ بىلدىرەمىز, دەدى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.
م.بوچارنيكوۆ, سونىمەن قاتار, ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلى, كونستيتۋتسيانىڭ 20 جىلدىعى, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى سەكىلدى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.