اتىراۋدا ايىنا ونىڭ 1 ميلليون داناسىن شىعارۋعا بولادى
كەزىندە بۇل وڭىردە ەڭ ءىرى حيميا زاۋىتى جۇمىس جاسادى. ەرەكشەلىگى سول, زاۋىتتا جاڭاشىل عالىمدار ويلاپ تاپقان جاڭا ونىمدەر وندىرىسكە ەنگىزىلىپ جاتاتىن. ءتىپتى, اتىراۋداعى بۇرىنعى حيميا زاۋىتى سول كەزدەگى جاڭا تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزەتىن ۇلكەن زەرتحانا سەكىلدى ەدى. الايدا, وداقتىڭ ىدىراۋىمەن بىرگە اتالعان زاۋىتتىڭ دا باسىنان باعى تايدى. الىپ كاسىپورىننىڭ يەلەرى بىرىنەن كەيىن ءبىرى اۋىستى. بىرنەشە رەت جۇرگىزىلگەن تاراتۋ شارالارى اياسىندا كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك جەلىلەرى بولشەكتەندى. باسقارۋ تەتىگى قولدان قولعا ءوتىپ, ءارتۇرلى تاپسىرىستاردى ورىنداعانمەن, جالاقىسىز جۇرسە دە جۇمىسشىلاردىڭ الداعى كۇنگە سەنىمى جوعالعان جوق.
– ءبىز بۇرىنعى حيميا زاۋىتىنىڭ پوليپروپيلەننەن شپاگات پەن قاپشىق شىعاراتىن تسەحىن ساقتاپ قالا الدىق. بىراق, 2009 جىلى بۇل تسەح جۇمىسىن توقتاتتى. ويتكەنى, قوندىرعىلار جاڭعىرتىلمادى. جالاقىسىز قالعان جۇمىسشىلار كەتە باستادى, – دەيدى ۇزاق جىل وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ, جاڭا ينۆەستورلار سەنىمىمەن «قازحيم» سەرىكتەستىگىنىڭ باسقارۋ تىزگىنىن قولعا العان الەكساندر پەركين. – ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ ەڭسە تىكتەۋىنە ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلا باستاعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ شاراپاتى ءتيدى.
«قازحيم» سەرىكتەستىگىن قۇرعان ينۆەستورلار 2011 جىلى تسەحقا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى ونى زاۋىتقا اينالدىردى. الدىمەن 1,3 گەكتار اۋماعى بار نىسان قالىپقا كەلتىرىلىپ, ەسكى قوندىرعىلار بۇزىلدى. 2012 جىلى «دامۋ» قورىنان نەسيەگە الىنعان 400 ميلليون تەڭگەگە اۆستريالىق جاڭا تەحنولوگيانىڭ جەلىسى الىندى. جەلىنىڭ جۇرەگى – ەكسترۋدەر. بۇل تۇيىرشەكتەلگەن پوليپروپيلەندى ەرىتىپ, قوندىرعى جەلىسىندە بىرنەشە مەترلىك جايماعا اينالدىرادى. وسىدان سوڭ قاپشىققا قاجەتتى مولشەرلەرمەن كەسىلىپ, جان-جاعى تىگىلەدى. قاجەتتىلىگىنە قاراي پوليەتيلەننەن استار سالىنادى. دايىن قاپشىقتار سىرتىنا قاجەتتى دەرەكتەر جازىلىپ, تاپسىرىس بەرۋشىگە جونەلتىلەدى.
– قازىر شيكىزاتتى رەسەيدەن ساتىپ الىپ وتىرمىز. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەر اراسىندا شيكىزات تاسىمالداۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. بۇرىنعىداي كەدەندىك كەدەرگىلەر مەن قاعازباستىلىقتان ارىلدىق, – دەيدى ءوندىرىس باسشىسى ەتيۆار مامەدوۆ. – ەندى اتىراۋداعى مۇناي-حيميا كەشەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋىن اسىعا توسىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ءوندىرىسىمىز قانات جايىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە ايىنا 120 توننا پوليپروپيلەن ساتىپ الۋعا دايىنبىز.
وسىنشا كولەمدەگى شيكىزات ايىنا 1 ميلليون دانا قانت, ۇن, تۇز جانە باسقا وسىنداي ونىمدەردى قاپتاۋعا ارنالعان قاپشىق, سونىمەن بىرگە, تاۋ-كەن ونەركاسىبىنە دە پايدالانىلاتىن 30 مىڭ كونتەينەر شىعارۋعا جەتەدى. كاسىپورىندا 185 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, وعان جەرگىلىكتى تۇرعىندار تارتىلعان. ولاردىڭ ءبارى دە وزگە ەلدەردەگى وسى تەكتەس كاسىپورىنداردا دايىندىقتان ءوتىپتى. «ءبىز ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ورنىنىڭ بولعانى اسا ماڭىزدى, سول سەبەپتەن, كۇندەلىكتى ءىسىمىزدى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋعا تىرىسامىز. وسى كاسىپورىندا جۇمىس جاساعانىما 4 ايدان ەندى اسىپ بارادى. ءبىر قاراعاندا, كوپ ۋاقىت وتە قويماسا دا, جۇمىسىم وزىمە ۇنايدى. ويتكەنى, بىزدەگى قوندىرعىلاردىڭ ءبارى دە جاڭاردى, دەمەك, ءوندىرىسىمىزدىڭ كەلەشەگى بار. ءبىزدىڭ ساپالى ءونىمىمىز ورتاق تابىسىمىزعا جول اشادى. سول سەبەپتەن, شەبەرلىگىمىزدى شىڭداپ, تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىن ۋاقىتىندا ورىنداۋعا جۇمىلامىز», دەپ وسى زاۋىتقا ەڭبەككە تارتىلعانىنا قۋانادى ەكسترۋدەر وپەراتورى مۇرات ارىستانعاليەۆ.
بيىل كاسىپورىن وندىرىسىنە 4 ميلليون ەۋرو كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىناتىندىعى جوسپارلانۋدا. بۇل قارجىعا ساتىپ الىناتىن قوسىمشا تسەح پەن وسى زامانعى جەلى ىسكە قوسىلعاندا مۇندا شىعارىلاتىن ءونىم كولەمى 3 ەسەگە دەيىن ۇلعايادى. ال جۇمىسشىلار قاتارى ەكى ەسەگە ارتادى. ايتقانداي, ءونىم شىعارۋعا پايدالانىلاتىن باستى شيكىزات – پوليپروپيلەننىڭ اي سايىنعى كولەمى 600 تونناعا جەتەدى. وسىنداي جوسپارلى ءوسىم بولاتىندىعىنا بايلانىستى بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا زاۋىتقا دەيىن ەلەكتر جەلىسىن تارتۋ كوزدەلۋدە. بۇعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا جەرگىلىكتى بيلىك قولداۋ كورسەتكەلى وتىر.
– قازاقستاندا بيزنەستى جۇرگىزۋگە تاماشا مۇمكىندىك جاسالۋدا. بىلتىرعى جىلى كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋگە ءموراتوريدىڭ جاريالانۋى بيزنەستى قالىپتى ارناعا تۇسىرۋگە جول اشتى. كاسىپكەرلەرگە بۇدان ارتىق قانداي قولداۋ قاجەت؟ وسىنداي مول مۇمكىندىكتىڭ قايتارىمى رەتىندە ءوندىرىستى دامىتۋعا اۋقىمدى كولەمدەگى قارجى سالۋدان جاسقانبايمىز, – دەپ ءارى تاڭدانىسىن, ءارى كەلەشەككە سەنىمدىلىگىن جاسىرمايدى ازەربايجاننان كەلگەن ەتيبار مامەدوۆ.
بۇل كاسىپورىن جىل سايىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە سالىق رەتىندە قوماقتى قارجى تولەيدى. سونىڭ ءبىر دالەلىندەي, وڭىردەگى ءىرى سالىق تولەۋشىلەردىڭ تىزىمىندە ءۇشىنشى رەتتىك ساندا «قازحيم» سەرىكتەستىگى اتالادى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋشىلار لەگىندە الدىڭعى ورىننان كورىنىپ كەلەدى. قازىر مۇنداعى قازاقستاندىق ۇلەس 97,5 پايىزدى قۇرايدى. ال 2,5 پايىزدىق ۇلەستى شيكىزاتتىڭ سىرتتان تاسىمالدانۋىمەن تۇسىندىرەدى, كاسىپورىن باسشىلارى. بولاشاقتا اتىراۋدا مۇناي-حيميا كەشەنىنىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن قازاقستاندىق ۇلەس كورسەتكىشى 100 پايىزعا جەتەتىنىنە بەك سەنەدى.
كاسىپورىن ونىمىنە سۇرانىس قانداي, قايدا وتكىزەدى؟ جۋرناليستىك اۋەستىكپەن بۇل ساۋالداردى دا كاسىپورىن باسشىلارىنا قويعانبىز. ولاردىڭ جاۋابى دايىن ەكەن. ويتكەنى, قازاقستاندا ءدال وسىنداي ءوندىرىس ورنى سونشالىقتى كوپ ەمەس. ءتۇرلى كولەمدەگى قاپشىقتار مەن كونتەينەر, شپاگات شىعاراتىن كاسىپورىن ەلىمىزدىڭ كوكشەتاۋدان وزگە وڭىرلەرىندە جوق ەكەنىن ەسكەرسەك, اتىراۋلىقتار ونىمىنە تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, جاقىن شەتەلدەردەن دە سۇرانىس ارتىپ وتىر. «قازحيم» ونىمدەرىن ساتىپ الۋشىلار قاتارىندا «قازحروم», «قازازوت», «ارالتۇز» سەكىلدى وتاندىق ءىرى كاسىپورىندارمەن بىرگە, رەسەيلىك تۇتىنۋشىلار دا بار. سونىڭ ءبىرى – «كۋيبىشەۆەازوت» كاسىپورنى. ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرامىنا مۇشە بولار ەلدەر قاتارىنىڭ وسۋىمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ سانى ارتاتىنى داۋسىز.
– ءونىم وندىرەتىن كەز كەلگەن كاسىپورىن تۇتىنۋ نارىعىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى عوي. بۇل رەتتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ارقاسىندا بىزگە تاعى ءبىر نارىق كەڭىستىگى – بەلورۋسسيا ەسىگى اشىلدى. ءبىزدىڭ تاعى ءبىر ماقساتىمىز – ەۋروپا نارىعى, – دەيدى «قازحيم» جشس باس ديرەكتورى الەكساندر پەركين. – ويتكەنى, بەلورۋسسيادان سول ەلدىڭ تاۋارلارى ءبىزدىڭ قاپشىقتارىمىزعا قاپتالىپ, ەۋروپاعا جول تارتادى. دەمەك, ەۋروپالىق تۇتىنۋشىلار نازارى قازاقستاندا شىعارىلعان قاپشىقتاردىڭ ساپاسىنا دا اۋادى. ءبىز قازىردىڭ وزىندە چەحيادان سول ەلدىڭ تالاپتارى مەن نورمالارىن زەرتتەۋگە كىرىسكەن ءوز وكىلدىگىمىزدى اشىپ قويدىق. ءبىزدىڭ تاۋارىمىزدىڭ ۇلگىلەرى گەرمانيا ساراپشىلارى مەن جەتەكشى ماماندارىنىڭ سەرتيفيكاتتاۋىنا ۇسىنىلدى. ەۋروپاعا كىرۋىمىزگە رۇقسات بەرىلسە, بۇل ءبىز ءۇشىن تەك تابىسىمىزدى كوبەيتۋ عانا ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە ءوندىرىس قۋاتىنىڭ ارتۋىنا, سونىمەن بىرگە, جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدى. ارينە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەر دە كوبەيەدى.
ءيا, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى قارلىعاشتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن «قازحيمنىڭ» بۇگىنگى تىنىسى مەن كەلەشەكتەگى جوسپارى وسىنداي.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».