ەلىمىزدەگى ەگىستىك القاپتاردىڭ 25 پايىزعا جۋىعى «استانا-نان» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ «اstana-Nan Chemicals» فيليالىندا وندىرىلگەن حيميالىق ءدارى-دارمەكپەن وڭدەلەدى. جىل وزعان سايىن ەگىنشىلىك مادەنيەتى جان-جاقتى دامىپ, توپىراق قۇنارىن ارتتىرۋ, كوك وسكىندى اۋرۋدان قورعاۋ ورايىنداعى جەتىستىكتەر قولعا الىنىپ جاتىر. جەر ەمشەگىن ەمگەن ديقان قاۋىم تابيعاتتىڭ ساراڭ مىنەزىنە توتەپ بەرىپ, مول ءونىم الۋعا ىنتالى. 26 جىل بويى ولار ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان كاسىپورىننىڭ ونىمدەرىن پايدالانىپ كەلەدى.
ءبىر جاقسىسى, كاسىپورىن ەگىنجاي تىنىسىن جاقسى بىلەدى. عىلىمي تۇرعىدا عانا ەمەس كۇندەلىكتى ءىس-تاجىريبەسى ارقىلى. ءوندىرىس ورنىنىڭ نەگىزگى بازاسى ستەپنوگورسك قالاسىندا ورنالاسقان. بۇرىنعى «پروگرەسس» بازاسىنىڭ نەگىزىندە 2010 جىلى «اstana-Nan Chemicals» فيليالى اشىلدى. ءا دەگەننەن-اق ساپاعا ءمان بەرگەندىكتەن, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى اراسىندا كەڭىنەن تانىلا باستادى. بۇگىندە كاسىپورىن ەلىمىزدەگى ەگىستىك القاپتاردى زيانكەستەردەن قورعايتىن حيميالىق ءونىم وندىرەتىن ايتۋلى ۇجىمنىڭ ءبىرى. سۇيىتىلعان حيميالىق ءونىمنىڭ جىلىنا 53 ملن ءليترىن ديقاندارعا ۇسىنادى.
قازىر كاسىپورىندا 5 وندىرىستىك تەحنولوگيالىق جەلى جۇمىس ىستەيدى. ەكى جەلى دايىن ءونىمدى قۇتىلاپ, ىدىسقا قۇيادى. فيليال ديرەكتورى تالعات ءۋاليدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قۇرىلتايشىلار ستەپنوگورسك قالاسىن جايدان-جاي تاڭداعان جوق. بۇل جەردى ەلىمىزدىڭ ناق ورتاسىندا دەۋگە بولادى. كەشەگى كەڭەس زامانىندا «پروگرەسس» زاۋىتىندا گەربيتسيد وندىرىلگەن. ارينە, ءوندىرىس اۋقىمىن كەڭەيتىپ, جاڭا تەحنولوگيالىق ءادىس-تاسىلدەردى باتىل ەنگىزىپ, جاڭعىرتۋعا تۋرا كەلدى. وندىرىسكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار دا وسى زامانعى. زاۋىتتاعى جەلى ارقيلى.
ولاردىڭ ىشىندە بەلارۋس, نەمىس, قىتايدىكى دە بار. قايسىسىنىڭ جاقسى ەكەنى جۇمىس بارىسىندا ەكشەلىپ, مۇمكىندىگى كوزگە ۇرىپ تۇرادى ەمەس پە؟ تالعات ءۋاليدىڭ تۇجىرىمداۋىنشا, قىتايلىق ارىپتەستەرمەن جۇمىس ىستەگەن مەيلىنشە قولايلى. ولار قۇرىلعىلاردى ساتۋمەن قاتار, كۇندەلىكتى ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەۋىنە دە كەپىلدىك بەرەدى. جەلى ىستەن شىعا قالسا, كەز كەلگەن بولشەگىن از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ ازىرلەپ بەرۋگە دايىن.
بىلتىر فيليال ارنايى ىدىستاردى اۆتوماتتى تۇردە تولتىرىپ دايىندايتىن ەكى جەلى ساتىپ الىپتى. وسىنداي جاڭالىققا قۇلاش ۇرۋدىڭ ارقاسىندا قول جۇمىسى ازايعان. وندىرىستەگى بۇل جاڭالىق ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر. جاز ماۋسىمىندا زاۋىت وندىرگەن ونىمدەرگە سۇرانىس كوبەيە تۇسەدى. اقىق ءدان تەربەتكەن وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ ناتيجەلى ەڭبەك ەتۋى زاۋىت ونىمدەرىنە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان زاۋىتتىڭ دايىن ونىمدەرى قويمادا ىركىلىپ جاتىپ قالمايدى.
– سىزدەر بىزگە ناعىز قىم-قۋىت ۋاقىتتا كەلىپ وتىرسىزدار, – دەيدى تالعات ءۋالي, – زاۋىتتىڭ ۇلان-عايىر جۇمىسىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرۋگە ۋاقىت تا تاپشى. قازىر ەگىننىڭ اۋىراتىن ۋاقىتى. ونىڭ ۇستىنە شەگىرتكەدەن دە قاۋىپ بار. وسىنداي تاۋەكەلدى تۇستاردى سەيىلتكەندە عانا ديقانداردىڭ ەڭبەگى وتەلەدى. ال ءبىز بولساق, ءار جىل سايىن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادامداردىڭ تىلەگىن ۋاقىتىلى ورىنداپ, كومەگىمىز تيسە ەكەن دەپ جانتالاسىپ جاتىرمىز.
سۇرانىس وسكەن سايىن ءونىم كولەمىن كوبەيتۋ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. تاياۋدا قىتايدان تاعى دا مول مولشەردە شيكىزات الدىرىپتى. سونىڭ وزىندە سۇرانىستى وتەۋ قيىنداي تۇسكەن. بۇل سوزىمىزگە دالەل رەتىندە كاسىپورىن قاقپاسىنىڭ الدىندا قازداي ءتىزىلىپ تۇرعان 11 جۇك ماشيناسىن ايتۋعا بولادى. ولاردىڭ بارلىعى زاۋىت ءونىمىن الماقشى بولىپ كەزەكتە تۇر.
– ەڭ باستى مىندەت كەدەندىك ءراسىمدى تەزدەتۋ, جەتكىزىلگەن شيكىزاتتى جەدەل تۇردە وڭدەپ, دايىنداۋ. ماۋسىمدىق جۇمىس قىزعان كەزدە تۇتىنۋشىلار ونىمدەرىمىزدى قويماعا دا جەتكىزبەي, جەلى ۇستىنەن الىپ كەتىپ جاتىر. ديقانداردىڭ وسى ءبىر جانسەبىل ەڭبەگىنەن ماڭداي تەرىمەن وسىرگەن اقىق ءداندى ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىستى كورۋگە بولادى. اۋا رايىنىڭ قۇبىلمالى ساتىندە ەگىنگە جاۋ كوپ, – دەيدى تالعات ءۋالي, – سوڭعى جىلدارى وسىمدىك اۋرۋلارى دا بوي كوتەرە باستاعان سىڭايلى. قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءار ديقان بار كۇش-مۇمكىندىگىن جۇمسايتىنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ فيليال ءونىم ساتۋمەن اينالىسپايدى, بىزدىكى ءوندىرۋ عانا. بۇل جۇمىستى استانادا ورنالاسقان ورتالىق كەڭسە اتقارادى. توسىرقايتىن ەشتەڭەسى جوق. جىل سايىن ءبىر ىرعاقپەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان دۇنيە. ونىڭ ۇستىنە, ءار وبلىستا كومپانيا وكىلدىكتەرى بار. جۇمىستى وسىلايشا ۇيىمداستىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى, قولايلى جاعداي تۋعىزادى.
بۇگىندە كومپانيا 50-دەن استام ءونىم ءتۇرىن وندىرەدى. ونىڭ ىشىندە ارنايى ىدىستارعا قۇيىلعان سۇيىعى دا, قاپشىقشالارعا سالىنعان ءتۇيىرى دە بار. ەگەر اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى تاراپىنان حيميالىق ونىمدەردى قالاي دۇرىس پايدالانۋ كەرەكتىگى تۋرالى تۇسىنبەستىك تۋا قالسا, كومپانيا وكىلدەرى بىردەن ەگىستىك باسىنا بارىپ, ۇيرەتىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. بىرلەسە اتقارعان بۇل جۇمىس تا ءتيىمدى. تاعى ءبىر ءتيىمدىسى, پايدالانىلماعان ءونىم زاۋىت قويمالارىندا ءتورت جىلعا دەيىن ساقتالادى. تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ءسال عانا تاراتىپ ايتا كەتەلىك, ماسەلەن ءبىر سەرىكتەستىك كوپ مولشەردە ونىمدە تاپسىرىس بەردى ەكەن دەيىك, ءدال سول جىلى بارلىق كولەمى كادەگە اسقان جوق. ەندى قالعانىن نە ىستەيدى؟ مىنە, وسى كەزدە كاسىپورىن قويماسى كادەگە جاراپ تۇر. سۇرانىستىڭ ارتۋى ساپاعا بايلانىستى ەكەنى الميساقتان بەلگىلى. 2016 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن زاۋىت زەرتحاناسى ءونىم ساپاسىن قاتاڭ قاداعالايدى. ونىڭ ىشىندە ىدىستاردىڭ ساپاسىنا دا كوڭىل اۋدارادى.
تالعات ءۋاليدىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە وسىمدىك قورعاۋ سالاسى مەملەكەتتىك قولداۋعا ءزارۋ.
– وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەر شەت ەلدەردەن شيكىزات تاسىمالداعان كەزدە كەدەن سالىعىن تولەسەك, پەستيتسيدتەردى ساتقاندا قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەيمىز. وعان قوسا الەۋمەتتىك تولەمدەرىمىز بار. سەرىكتەستىكتىڭ قىزمەتىنە وراي بارلىق سالىقتى تولەۋگە ءماجبۇرمىز, – دەيدى ول.
زاۋىتتا 140 ادام ەڭبەك ەتەدى, ورتاشا جالاقى 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. شتات كەستەسى بويىنشا 183 ادام ەڭبەك ەتۋى كەرەك. ايتسە دە جۇك ماشيناسىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى, ەكسكوۆاتورشى, گازبەن دانەكەرلەۋشى ءتارىزدى ماماندار جەتىسپەيدى. زاۋىت جۇمىسشىلارى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالعان, تەگىن تاماقتاندىرىلادى. زاۋىتتىڭ كولىگىمەن جۇمىسقا قاتىنايدى.
اقمولا وبلىسى,
ستەپنوگور قالاسى