وڭىردە ءونىمىن الاۋلاتىپ-جالاۋلاتىپ جارنامالاماي-اق, بايىپتى جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپورىندار بارشىلىق. ويتكەنى مۇنداي ءوندىرىس ورىندارىنان شىعاتىن ونىمگە دەگەن سۇرانىس قاشاندا جوعارى. مىسالى, قوستاناي اگرومەحانيكالىق زاۋىتى توپىراق وڭدەۋ, تۇقىم, استىق, ءشوپ تاسۋ جۇمىستارىندا جۇرگەن تەحنيكاعا قاجەت اسپالى جانە تىركەمەلى اگرەگاتتار مەن ولاردىڭ ۇساق بولشەكتەرىن شىعارادى.
سىرتتان مەتالل, دوڭعالاق قانا ساتىپ الىنادى. قالعان دۇنيەنىڭ ءبارى كاسىپورىندا جاسالادى. زاۋىت بىرتە-بىرتە جاڭا تەحنيكالاردى وندىرۋگە بەت بۇرىپ وتىر. ماسەلەن, تاياۋدا امەريكالىق «مارك فارلاين» اگرەگاتىنىڭ بالاماسىن قۇراستىرىپ شىعاردى. ونىڭ بولشەكتەردى دە وسى جەردە جاسالادى. بۇل تىرمانىڭ باعاسى امەريكالىق تەحنيكادان ەكى ەسە ارزان. شەتەلدىك تىرما شامامەن 30 ملن تەڭگە تۇرسا, قوستانايدا شىعاتىن تىرمانىڭ باعاسى – 12 ملن تەڭگە.
«تولىق ءوندىرىس جەلىسى جولعا قويىلعان. مەتالدى سىرتتان ساتىپ الامىز. ونى الدىمەن كەسىپ, قيىپ, جونىپ, ۇساق توراپتى دايىنداۋ تسەحىنا جىبەرەمىز. ول جەردە ماماندار پلازمامەن كەسىپ, دوڭعالاقتىڭ كۇپشەگىن, تاعى دا باسقا كەرەك بولشەكتەردى جاسايدى. ودان ءارى قاراي دانەكەرلەۋ, بوياۋ, قۇراستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. دايىن اگرەگاتتى وسىلاي جاساپ شىعارامىز. بۇگىندە ءبىزدىڭ كاسىپورىن وتاندىق نارىق كەڭىستىگىنەن ءوز ورنىن تاپتى. ەلىمىزگە سىرتتان كىرىپ جاتقان رەسەي, بەلارۋس ونىمدەرىمەن باسەكەلەسە الادى. ءتىپتى كەيبىر ءونىم تۇرلەرى بويىنشا وتاندىق نارىقتىڭ 90%-ىن الىپ وتىرمىز. مىسالى, كەيىنگى جىلدارى شارۋاشىلىقتاردىڭ دەنى ءبىزدىڭ توپىراق قوپسىتاتىن سۇيرەتپەلى, ءتىستى تىرمالارىمىزدى ساتىپ الىپ جاتىر», دەيدى زاۋىت ديرەكتورى رۋستام قالىمجانوۆ.
كاسىپورىن ونىمدەرىن نەگىزىنەن قوستاناي, اقمولا, قىزىلجار, پاۆلودار, قاراعاندى, اقتوبە ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى ساتىپ الادى. تاياۋدا عانا رەسەيگە ەكى تىرماق جونەلتىلگەن.
«رەسەي نارىعىنا شىعۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىر نارىقتا ەڭ ءوتىمدى دەگەن 2-3 ءونىم عانا دايىندايمىز. باستى ماقسات – بۇلاردى تمد كەڭىستىگىندەگى ەڭ ساپالى ونىمگە اينالدىرۋ. قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ تىرمالار قوستانايلىق ديقاندار ءۇشىن برەند سانالادى», دەيدى زاۋىت باسشىسى.
جەرگىلىكتى كاسىپورىننىڭ ءونىمىن ساتىپ الىپ جاتقان شارۋالار شىعارعان قارجىنىڭ 30%-ىن مەملەكەت وتەپ بەرىپ وتىر. زاۋىت تاياۋدا «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» ارقىلى مەتالل قۇيۋ تسەحىنا جاڭا قۇرىلعى ساتىپ الدى. قۋاتتى قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن تسەح ايىنا 60-70 توننا ەسكى-قۇسقى تەمىر-تەرسەكتى قايتا وڭدەپ, وندىرىستىك تسەحقا شيكىزات دايىنداپ بەرىپ وتىرادى. زاۋىتتىڭ وندىرىستىك تسەحى اسپالى, تىركەمەلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن, ۇزىن, قىسقا تىركەمەلەردى شىعارادى. زاۋىت باسشىلىعى قازىر ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنەن قولداۋ سۇراپ, كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىر.
«بىزدە مەملەكەتتىك قولداۋ باعدارلامالارى كوبىنە ەلىمىزگە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ, ولاردىڭ وسى جەردە ءوندىرىس ورنىن اشۋىنا, ودان ءارى ءوندىرىستىڭ جەرگىلىكتى ۇلەسىن ارتتىرۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەيدى. ءبىزدىڭ كاسىپورىن, ماسەلەن, تىرمانىڭ ءتىسىن شىعارادى. جەر وڭدەپ, ەگىن ەگىپ جۇرگەن شارۋالار تىرما ءتىسىنىڭ تەز جەلىنەتىنىن, وتە كەرەك ءونىم ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ەلىمىزدە مۇنداي ءونىم شىعاراتىن ءبىر-ەكى كومپانيا بار. سونىڭ ءبىرى – وسى قوستاناي اگرومەحانيكالىق زاۋىتى. ەگەر مينيسترلىك قولداۋ ءبىلدىرىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولاتىن ەدى. ايتپەسە, سىرتتان اكەلىنىپ جاتقان ونىمدەرمەن باسەكەگە ءتۇسۋ وتە قيىن», دەيدى رۋستام قالىمجانوۆ.
وندىرىستىك تسەحتىڭ باسقارما ديرەكتورى مەيرامعالي تەلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كوكتەمدە 70-تەن استام ىلعال جاپقىش اگرەگات جاساپ شىعارعان زاۋىت قازىر ءىرى ەگىن شارۋاشىلىقتارىنان تۇسكەن تاپسىرىس نەگىزىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
«كەيىنگى جىل ىشىندە 200-گە جۋىق اگرەگات ساتتىق. وسى ايدا 60-تان اسا تاپسىرىس العانبىز. تاپسىرىس لەگى مۇنىمەن دە توقتاپ جاتقان جوق. سولاردى ۋاقىتىندا جاساپ, تۇتىنۋشىعا تاپسىرۋىمىز كەرەك. دوڭعالاق كۇپشەگىن دە ءوزىمىز جاسايمىز. ءار فەرمەر القابىنىڭ كولەمىنە قاراي, ءوز قالاۋى بويىنشا تاپسىرىس بەرەدى. سوعان وراي ەنى 14, 18, 22, 26 مەترلىك اگرەگاتتاردى ۇسىنامىز. ءوزىمىز اپارىپ, شارۋاشىلىق باسىندا قۇراستىرىپ بەرەمىز. ءبىر اگرەگاتتا 1 000-نان 2 000-عا دەيىن ءتىس بار. ەرتەرەكتە ءتىستىڭ ءبارىن بەلورۋسسيا مەن رەسەيدەن ساتىپ الاتىنبىز. قازىر ءوزىمىز جاسايمىز. فرەزەرلىك ستانوگىمىز بار. جاس مامانىمىزدى الماتىعا جىبەرىپ وقىتىپ الدىق. قازىر ءبارىن ءوزى ىستەيدى. ءتىس قۇياتىن ءبىر قالىپتى جىلدا 3-4 ملن تەڭگەگە ساتىپ الاتىنبىز. ونى دا جاس مامانىمىز ءوزى ىستەيتىن بولدى. وسىنداي تالاپتى جاستاردى جۇمىسقا الىپ, وقىتىپ, ۇيرەتىپ جاتىرمىز. جالاقىلارى جوعارى. جوسپار ورىنداسا الاتىن سىياقىسى تاعى بار. سوندىقتان قازىر بىزگە جاستار كوپ كەلەدى», دەيدى تسەح باسقارماسى.
وندىرىستىك تسەحتا 40-قا جۋىق مامان جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەك ەتىپ جاتقان جاستار بىرنەشە ماماندىقتى قاتار مەڭگەرگەن, ءبىر جۇمىسشى بىرنەشە ستانوكتا جۇمىس ىستەي بەرەدى. زاۋىت باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كاسىپورىن شىعارىپ جاتقان ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قوستاناي اگرومەحانيكالىق زاۋىتى تاپسىرىس اياسىندا استىق تاسيتىن جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان ۇزىن, قىسقا تىركەمەلەردى دە جاساپ شىعارادى. مۇنداي تىركەمەلەردىڭ دوڭعالاعى عانا سىرتتان ساتىپ الىنادى. سول سەبەپتى, مۇنداي ءونىمدى دە كاسىپورىننىڭ ءتول تۋىندىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
قوستاناي وبلىسى