جەدەل قىزمەت وپىق جەگىزبەسىن

ءبىز ءجيى ايتاتىن «ساقتىقتا قورلىق جوق» دەيتىن ءسوزدى شەت مەملەكەتتەر ۇستانىمىنا اينالدىرعانى قاشان. تەحنولوگيا قارىشتاپ دامىسا دا, ودان كەرەگىن عانا الىپ, زەردەلەپ بارىپ ىسكە قوساتىن «ساۋىسقاننان ساق» ەلدىڭ تۇرعىندارى ەڭبەكپەن تاپقان تابىسىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىر.

ال ءبىز قوڭىراۋ شالىپ, «شوتتاعى اق­شاڭدى ەسەلەيمىن» دەگەن الاياققا ەرتەڭگى كۇنگە دەپ جيناعان تيىن-تەبەنىمىزدى ءوز قولىمىزبەن بەرىپ وتىرمىز. بۇعان الدىمەن حالىقتىڭ اقپاراتتىق ساۋاتسىزدىعى – سەبەپ. بىراق كيبەرقاۋىپسىزدىكتى ءتيىستى دەڭگەيدە يگەرە الماي وتىرعانىمىزدى دا جاسىرا المايمىز.

ءيا, ەلىمىزدەن تاريحي وتانىنا كەتكەن نەمىس وكىلىنىڭ ءسوزى راس. ەۋروپانىڭ بارلىق ەلىندە SIM كارتا (تەلەفون ءنومىرى) كەز كەلگەن جەردە ساتىلمايدى. ونى الۋ ءۇشىن تاپسىرىس بەرۋ قاجەت. تاپسىرىس بەرەردە شامامەن جيىرما شاقتى سۇراققا جاۋاپ بەرۋ كەرەك. ول 5 جۇمىس كۇننىڭ ىشىندە قارالادى, بايلانىس وپەراتورى وڭ شەشىم شىعارسا, SIM كارتا 7 كۇننىڭ ىشىندە قولعا تيەدى.

بانك قىزمەتى ءتىپتى جابىق. بانك مەنەد­جەرىنە بارا سالىپ, انىقتاما الۋ دەگەن جوق. الدىمەن مامانعا جۇگىنۋ ءۇشىن الدىن الا جازىلىپ, باراتىن كۇندى, ايدى, ۋاقىتتى انىق كورسەتۋ قاجەت. وعان بارعان ۋاقىتتا دا قاجەتتى انىقتامانى قولعا ۇستاتا سالمايدى. ءوتىنىش تولتىرتادى, ول ,ارينە, 3-5 كۇندە قارالادى. بانك كارتاسىن الۋ ءتىپتى قيىن, 1 اي ۋاقىت الادى.

ال بىزدە 2 مينۋت, تەرمينال اپپاراتىنان زىر ەتكىزىپ شىعارىپ بەرەدى, جسن ءنومىرى عانا قاجەت.

دامىعان ەۋروپادا مۇنداي قىزمەتتەردى نەگە قيىنداتىپ جىبەرگەن؟ بۇعان ءبىر عانا جاۋاپ – اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك. ولار 2 مينۋت ىشىندەگى قىزمەتتى بىلمەي وتىرعان اقىماق ەمەس, ارينە. تەك حالقىنىڭ الاياقتارعا جەم بولماۋىن ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر.

16 ماۋسىمدا تelegram-داعى SecuriXy.kz ارناسى 16,3 ملن تۇرعىننىڭ جەكە دەرەكتەرى تارالىپ كەتكەنىن حابارلادى. تارالعان CSV فايل ىشىندە ادامدارلىڭ اتى-ءجونى, جىنىسى, تۋعان كۇنى, ID يدەنتيفيكاتور, جسن, ءمو­بيلدى, جۇمىس, ءۇي تەلەفوندارىنىڭ ءنومىرى, ازاماتتىعى, ۇلتى, مەكەنجايى, تۇر­عى­لىقتى مەكەنجايىنىڭ راستالعانى تۋرالى اقپارات, تىركەلگەن كۇنى مەن تىركەۋدەن شىق­قان كۇنى بار. بۇل دەرەكتەر الاياقتار­دىڭ جۇ­مىسىن ءتىپتى جەڭىلدەتىپ جىبەردى. SecuriXy.kz مالىمدەگەندەي, تارالىپ كەتكەن قۇپيا جەكە دەرەكتەر اراسىندا جسن جانە بايلانىس تەلەفوندارى بار. بۇل وتە قاۋىپتى. مۇنداي دەرەكتەر فيشينگ, الەۋمەتتىك ينجەنەريا, قۇجاتتاردى قولدان جاساۋ, تەلەفون الاياقتىق ءۇشىن پادالانىلۋى مۇمكىن. بۇل اقپاراتتى كيبەرشابۋىلداردى تالداۋ جانە تەرگەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى ولجاس ساتيەۆ تە راستاپ وتىر.

قۇزىرلى ورگان تارالىپ كەتكەن دە­رەك­تەردىڭ مەملەكەتتىك جۇيەلەردەن تارال­ماعانىن ايتتى. جەكە دەرەكتەر جە­كە­مەنشىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن تارال­عان بولۋى مۇمكىن. سونىڭ ىشىندە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى مەن ميكروقارجى ۇيىم­دارىنان الىنۋى ابدەن ىقتيمال. ۇرلانعان مالىمەتتەر اراسىندا 2023–2024 جىلداردىڭ دا دەرەكتەرى بار. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى تارالىپ كەتكەن دەرەكتەر 2022 جىلى جاساقتالعان مالىمەتتەر ەكەنىن ايتتى. الايدا جسن ادامعا ءومىر بويىنا بەرىلەدى, ۇيالى تەلەفون ءنومىرىن دە قازىر ءجيى اۋىستىرا بەرمەيمىز, وسىنى قاپەرگە الساق, بۇعان بەيجاي قاراپ وتىرۋعا بولمايدى.

قازىر مينيسترلىكتىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇقىق قورعاۋ جانە ار­نايى ورگاندارمەن بىرلەسىپ كەشەندى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ جاتىر. بۇدان سوڭ ءتيىستى شارالار قابىلدانار, بىراق الاياقتاردىڭ قولىنان جەكە دەرەكتەردى تارتىپ الا الماسىمىز بەلگىلى. ولار ونى الداعى ۋاقىتتاردا دا «ازىق» قىلارى انىق. ەندىگى جەردە ءار ادامنىڭ ءوزى ساقتانۋى قاجەت. «بانك قىزمەتكەرى بولىپ تەلەفون شالاتىنداردىڭ سوزىنە, ۇيالى تەلەفونعا كەلەتىن sms كود سۇرالاتىن حابارلامالارعا جاۋاپ بەرمەۋ قاجەت», دەپ ەسكەرتەدى ماماندار.

جەدەل قىزمەتتىڭ ءبىر زاردابى – وسى.