الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج جاندار ازايىپ كەلەدى

بۇل بويىنشا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭ­گەيىنەن نەمەسە كەدەيلىك شەگىنەن تومەن حالىقتىڭ ۇلەسىنىڭ جوسپارى 6,2% بولسا, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەدەيلىك شەگىنەن تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 5,6% قۇ­رادى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى­نىڭ جوسپارى 4,9% دەپ بەلگىلەنسە, 2025 جىل­عى I توقسانداعى جاعداي بو­يىنشا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,8% كورسەتتى. جوسپارعا ساي بيىلعى 1 شىلدەگە دەيىن جەتى مىڭنان استام ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلسا, ونىڭ 3 مىڭنان استامى جاس­تار. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعاۋ وبەكتىلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى بيىلعى 6 ايدا 56%-عا جەتتى.

جوعارىدا اتالعان دامۋ جوس­پارىندا قامتىلعان بارلىق يندي­كا­تورلاردىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپتى باسقارمالار تاراپى­نان ءتيىستى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. باس­قارما ماماندارى ءمالىم ەتكەن­دەي, ينديكاتورلىق كورسەت­كىش­تەر­دىڭ ورىندالۋى جونىندەگى رەسمي ستا­تيستيكالىق دەرەكتەر ءار توق­ساننىڭ بىتۋىنە وراي, 45-كۇنى سايتقا ىلىنەدى.

2025 جىلى ەلۋ مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستىرۋ كوزدەلسە, بۇگىنگە دەيىن 15 مىڭنان استام ادام تۇراقتى ەڭبەكپەن قامتىلدى. بۇل رەتتە قالالىق الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى شىمكەنتتە ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان كونتسەپتسيالار, دامۋ باعدارلاماسى, ازاماتتاردىڭ جەكە باستاماسىمەن قۇرىلعان جاڭا جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا تۇرعىزادى. وسىنىڭ اياسىندا ازاماتتار سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىنا, كاسىپتىك وقىتۋعا جولدانادى. كونتسەپتسيالار مەن شىمكەنت قالاسىنىڭ 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان دامۋ جوسپارى, جەكە باستامالار بويىنشا بيىلعا 21 مىڭنان استام تۇراقتى, ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى قۇرىلاتىن بولادى. بۇگىندە 3 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەكپەن قامتىلىپ, جوس­پار 13,1% ورىندالىپ وتىر. جەكە باس­تا­ما­لارعا كاسىپكەرلەر ەسەبىنەن ىسكە قوسىلاتىن جەكەمەنشىك بالا­باق­­شالار, سپورت كەشەندەرى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, ءدارىحانا, اسحانا, باس­قا دا قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىم­دار كىرەدى.

قازىرگى تاڭدا مەملەكەت تاراپىنان ارداگەرلەر مەن از قامتاماسىز ەتىلگەن ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ شاراسى قارقىندى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بويىنشا, مەگاپوليس­تە زەينەتكەرلەر سانى – 98 874, ونىڭ ىشىندە سوعىس ارداگەرى – 1, تىل ەڭبەككەرلەرى – 1 520, سوعىس ارداگەرلەرىنە تەڭەستىرىلگەندەر 2 139 ادامدى قۇرايدى. كوپبالا­لى انالار سانى – 68 688, ونىڭ ىشىندە «التىن القا», «كۇمىس القا» بەلگىلەرىمەن ماراپاتتالعاندار – 14 437 ادام. شاھاردا 4-5 بالا اسىراپ وتىرعان 54 251 انا ءومىر سۇرەدى. الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, 15 اقپان كۇنى اۋعان, تاجىك-اۋعان,تاۋلى قاراباق, يراك ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسقان 1 272 ار­داگەرگە 250,1 ملن تەڭگە, 8 ناۋرىز – حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنە وراي 13 550 كوپبالالى انالارعا 266,4 ملن تەڭگە, چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانساسىنداعى اپاتتىڭ سالدارىنان مۇگەدەك بولعان 193 ادامعا 34,1 ملن تەڭگە, 7 مامىر – وتان قورعاۋشى­لار كۇنىنە وراي 198 ادامعا 35 ملن تەڭگە, 9 مامىر – جەڭىس كۇنىنە وراي ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس­­قا قاتىسقان 2 ارداگەرگە 10 ملن تەڭگە, سوعىس جىلدارىنداعى تىلداعى جانقيارلىق ەڭبەگى مەن ءمىنسىز قىز­مەتى ءۇشىن ماراپاتتالعان 1 536 ادامعا 15 90,6 ملن تەڭگە, جەڭىس كۇنىنە وراي, قازا تاپقان 163 اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وتباسىلارىنا 9,6 ملن تەڭگە, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە جارالانۋى, كونتۋزيا الۋى, مەرتىگۋى نەمەسە اۋرۋعا شالدىعۋى سالدارىنان قايتىس بولعان مۇگەدەكتىگى بار 68 ادامنىڭ ەكىنشى رەت نەكەگە تۇرماعان زايىبىنا 4 ملن تەڭگە, 31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي 1 040 ادامعا 20,4 ملن تەڭگە, 29 تامىز – سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعان كۇنىنە وراي مۇگەدەكتىك العان, تىكەلەي قاتىسقان 483 ادامعا 85,4 ملن تەڭگە, 30 تامىز – كونستيتۋتسيا كۇنىنە مۇگەدەكتىگى بار 7 289 بالاعا 143,3 ملن تەڭگە, 720 جەتىم, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالاعا 56,6 ملن تەڭگە,1 قازان – قارتتار كۇنىنە وراي 35 973 قازا تاپقان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وتباسىلارىنا 424,3 ملن تەڭگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلدى. مۇنداي الۋمەت­تىك دەمەۋ سونداي-اق جەلتوقسان وقيعاسىندا اقتالعان ازاماتتارعا, 80 جاستان اسقان جالعىزىلىكتى قارت­تارعا, ۆ-20 اۋرۋى بار, تۋبەركۋلەز اۋرۋىمەن اۋىراتىن ادامدارعا, شىم­كەنت قالاسىنىڭ مەديتسينالىق مەكەمە­لەرىندە ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرا­تىن قاتەرلى ىسىگى بار بالالارعا, تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان 1-2 توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ەرەسەكتەر مەن بالالارعا, تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان 7 جاسقا دەيىنگى بۇلدىر­شىندەرگە, ءورت سالدارىنان زارداپ شەككەن وتباسىلار مەن ازامات­تارعا قاراستىرىلعان.

شىمكەنت قالاسى ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىنە سايكەس, زەينەت جاسىنداعى 5 500 ازاماتتى ساناتوريلىك ەم­دەۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, 1 270 ارداگەرگە تەگىن جولداما بەرىلدى. ارداگەرلەر اقسۋ دەمى, كۇلپارشىن, دەنساۋلىق, ايشا ءبيبى ساۋىقتى­­رۋ ورتا­لىقتارىندا دەمالىپ, ەم الاتىن بولادى. سونداي-اق «ىزەتتى زەينەتكەر» مەكەمەسىنىڭ سىيىمدى­لى­عى 70-تەن 120 ورىنعا ۇلعايتىلدى. بۇگىنگە دەيىن 900-دەن استام زەينەتكەر اتال­عان مەكەمەدە ەمدىك شا­را­لار­دان ءوتتى. 2025 جىلى زەينەت جا­سىن­داعى تاعى ءبىراز ازامات ورتا­لىقتا ساۋىقتىرۋ-ەمدەۋمەن قام­تاماسىز ەتىلەدى.

«الەۋمەتتىك كودەكستىڭ 120-با­بى­­نىڭ 4-تارماعىنا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمي­نيس­ترىنىڭ 2023 جىلعى 21 ماۋسىم­­داعى №227 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن ­«مەم­لەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك­تى تاعايىنداۋ جانە تولەۋ قاعي­دالارىنىڭ» 2-تاراۋىنىڭ 3-تار­ماعىنا سايكەس, اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەك جان باسىنا شاق­قانداعى ورتاشا تابىسى وبلىستاردا, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قا­لا­­لاردا, استانادا بەلگىلەنگەن كە­دەيلىك شەگىنەن اسپايتىن ادامعا, وتباسىعا شارتسىز نەمەسە شارتتى اقشالاي كومەك تۇرىندە بەرىلەدى. مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تابىسى از ازاماتتارعا كە­شەندى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى. بۇل باعىتتاردا بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا اقشالاي تولەمدەر جاسالادى. سونىمەن بىرگە ازاماتتار وقىتۋعا, جاستار پراكتيكاسىنا, قوعامدىق جۇمىستارعا, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جىبەرىلەدى. بيزنەس-جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا تەگىن گرانتتار تاعايىندالادى, تۇراق­تى جۇمىس ورىندارىنا جولدامالار بە­رى­لەدى. سونداي-اق ءبىر جاس­تان التى جاستى قوسا العانعا دەيىنگى بالا­لارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كور­سەتۋ شاراسى قاراستىرىلعان. ماسەلەن, بۇگىندە وسى شارا بو­يىنشا 1,5 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە اي سايىنعى قوسىم­شا تولەم 4 212 وتباسىنداعى 8 343 بالاعا تاعايىندالدى. الەۋمەتتىك از قامتاماسىز ەتىلگەن 4 649 وتباسى نەمەسە 24 396 ادام مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج رەتىندە تانىلدى. قالاداعى حالىق­تى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى­­­­نىڭ ناتي­جەسىندە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشى وتباسىلار وتكەن جىل­دىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 38%-عا ازايىپ وتىر», دەدى شىمكەنت قالاسىنىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانات وتەباەۆا.

باسقارما باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلى مۇگەدەك­­تىگى بار ازاماتتارعا قولداۋ شارالا­رىن كورسەتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 14,7 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, اتالعان قاراجاتتىڭ 6,3 ملرد تەڭگەسى يگەرىلىپ ۇلگەردى. مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى قاجەتتى قۇرالدار مەن قىزمەتتەرگە تاپسىرىس بەرۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار قاجەتتى قۇرالدار مەن قىز­مەت­تەرگە ءوزىنىڭ ەلەكتروندىق قولتاڭ­با­سىن (ەتسق) پايدالانا وتىرىپ, الەۋمەتتىك قىز­مەت­تەر پورتالى ارقىلى تاپسىرىس بەرە الادى.

الەۋمەتتىك پورتالمەن, سونداي-اق ەتسق-مەن جۇمىس جاساۋ ءۇشىن مۇگە­دەك­تىگى بار ازاماتتارعا باس­قارما عيماتارىندا ءوز-وزىنە قىز­مەت كورسەتۋ بۇرىشتاماسى ۇيىم­داس­تىرىلعان. مەكەمە قىز­مەت­كەر­لەرى كەلگەن ءاربىر ادامعا جەكە كومەك كورسەتەدى. مۇنان وزگە ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت­تەر بار. بۇل الەۋمەتتىك سالا پسيحو­نەۆرو­لوگيالىق اۋىتقۋى بار, تىرەك-قيمىل اپپاراتى فۋنكتسيالارى بۇزىل­عان مۇگەدەك بالالارعا, 18 جاستان اسقان پسيحو­نەۆرولوگيالىق اۋرۋى بار ازاماتتارعا, وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتە المايتىن جالعىزىلىكتى ءى, ءىى توپتاعى مۇگەدەكتەر مەن قارت­­تار­عا ستاتسيونار, جارتىلاي ستا­تسيو­نار, ۇيدە قىزمەت كور­سەتۋگە ار­نالعان. 2025 جىلدىڭ 1 شىل­دە­سىن­دەگى جاعداي بويىنشا جالپى 3 236 ادام ارناۋلى الەۋمەتتىك قىز­مەت تۇرلەرىمەن قامتىلعان. ونىڭ ىشىندە 752 ازامات ستاتسيونار­دا, 793 ازامات جارتىلاي ستاتسيونار­دا, 402 ازامات ۋاقىتشا بولۋ جاعدايىندا, 1 289 ازامات ۇيىندە الەۋمەتتىك قىز­­مەتتەر الدى. وسى باعىتتا باس­قار­ما­عا قاراستى 14 ارناۋلى الەۋ­مەتتىك قىز­­مەتتەر كورسەتۋ ورتا­لىق­تارى بار. ورتا­لىقتاردا 1 600-دان اسا ما­مان الەۋ­مەت­تىك كومەككە مۇقتاج جاندارعا قىزمەت كورسەتەدى.