قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ ءبىر بۋىنى – اۋىل. ول كيىز ءۇيدىڭ كەرەگەسى سياقتى ءاماندا مىقتى بولۋى كەرەك. مۇندا ءبىزدىڭ ۇلىق تاريحىمىز, قازاقى قالپىمىز, كەڭ ماعىناداعى تۇنىق تابيعاتىمىز, مادەنيەتىمىز بەن ماۋەلى بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى قالىپتاسقان. بۇگىنگى كۇنى اۋىل ۇلان-عايىر وزگەرىستەر قۇشاعىندا. پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ ءوزى جىل سايىن ەگىن وراعى كەزىندە كوكشە ديقاندارىنا, قالىڭ قاۋىمعا ارنايى كەلىپ, ساتتىلىك تىلەيتىن جاقسى ءداستۇر قالىپتاسقان. بۇل – ەل مەن ەلباسىنىڭ تۇتاستىعىن دارىپتەيتىن تالىمدىك قاسيەت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋزىنان «كوكشەتاۋعا قۋانىپ كەلەمىن» دەگەن ءسوزدى ءجيى ەستيمىز. ۇلكەن قۋانىش, جوعارى باعا. وسى رەتتە, اۋىل اقساقالى, داڭعايىر ديقان, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى سارتاي جۇماعاليەۆ اعامىزبەن كەزدەسىپ, زامان اعىمى جايلى تولعانىسىن قاعازعا ءتۇسىرىپ الىپ ەدىك.
– مىنە, ءبىز دە سەكسەندى جاعالاپ قالدىق, – دەپ باستاپ ەدى اڭگىمەسىن ارداگەر اعا. – ازسىناتىن دا, كوپسىنەتىن دە جاعداي ەمەس. ماسەلە, باسىپ وتكەن جولداردىڭ قايدا الىپ كەلگەندىگىندە. بۇگىنىن بيىكتەتپەيتىن ادام جوق. كەشەگىنى دە كۇستانالاپ تاستاي الماسپىز. قالاي دەسەك تە, بۇگىنىمىز ىستىق. ىرگەمىز سوگىلمەگەن تاۋەلسىز ەلمىز. حالىق ىرىزدىعىن تەرىپ, ءۇرىم-بۇتاعىن الاڭسىز ءوسىرىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارىن ءبىر اۋىز سوزگە سىيدىرىپ ايتامىز. ويتكەنى, ورەسى تەرەڭ ەلدە استامشىلدىق بولمايدى. ۇنەمى العا ۇمتىلىپ, ءومىر جولىنىڭ, قازاقستاندىق جولدىڭ جاراسىمدى جالعاسىن تىلەيتىندەر سولاي ەتەدى.
ارينە, حالىق پەن ادام تالايىندا تاقتايداي سۇرلەۋ جوق. كۇركىرەي دە, دۇركىرەي دە كۇن كەشەتىن ساباقتاستىق بۇل. بيىك ماقساتى, بايىپتى باعىتى بار ەل ەشقاشان اداسپايدى. اداسپادىق تا. بىراق, جەڭىل كەلگەن دۇنيە بار ما؟ جۇلدىزدى ساتتەردىڭ قىمباتتىعى دا سوندا.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, «قالىپتاسقان مەملەكەتكە» قاھارماندىق كۇرەسكەرلىكپەن, لاپىلداعان وتانسۇيگىشتىكپەن, ەرەن ەڭبەكپەن جەتكەنبىز. ءبىز ماڭدايىندا باقىتى بار حالىقپىز. ونى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا قاراتىپ ايتامىز. بۇل كىسىنىڭ باستاماشىلدىعى, باتىلدىعى, سارابدال ساياساتكەرلىگى, ەلدى ۇيىستىرار قايراتكەرلىگى مەن بىلىكتىلىگى بۇگىنگى جارقىن كۇندەرگە جەتكىزدى دەسەك, ءبارىبىر قىسقا قايىرعانداي سەزىمدە بولامىز. ويتكەنى, ەلباسىمىز قازاقستاندى الەمنىڭ ەڭ وزىق وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا باستاپ بارا جاتىر. «ماڭگىلىك ەلدىڭ» سالتاناتتى اۋانىندامىز. بارشامىزدى «كورىنگەن تاۋدىڭ الىستىعى جوق» دەيتىن جاقسى نيەت جەلپىندىرۋدە. جۇرەر جولىمىز بۇگە-شىگەسىنە دەيىن ايقىندالعان. قادامىمىز قۇتتى, يگىلىگىمىز ماۋەلى. بۇل – بۇكىلحالىقتىق سەنىمنىڭ جەمىسى. ال سەنىمگە ەشقانداي ولشەم باعام بولا المايدى.
وسى ورايدا, ادام عۇمىرى جۇلدىزدى ساتتەرمەن ءماندى ەكەندىگىن ەسكە العان ءجون. مەن ءۇشىن سوناۋ 1982 جىل سونداي كەزەڭ بولدى. ءوز اۋىلىمدا ون جەتى جاسىمنان تاپجىلماستان اتقارعان ديقانشىلىق ەڭبەگىم ەسكەرىلىپ, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن الدىم. بۇرىنعىما تاعى ءبىر لەنين وردەنى قوسىلدى. الماتىعا شاقىرىلدىم. سول كەزدەگى ءزاۋلىم لەنين اتىنداعى سارايدا ۇلكەن جيىن بولدى. وداقتىق باستىقتار كەلگەن رەسپۋبليكالىق سالتاناتتى جينالىستىڭ پرەزيديۋمىنا قوسىلىپپىن. قازاقستانعا بۇكىلوداقتىق اۋىسپالى قىزىل تۋ تاپسىرىلماق. سول تۋدى كسرو مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ز.نۋريەۆ دىنمۇحامەد قوناەۆ باستاعان توپپەن بىرگە تۇرعان مەنىڭ قولىما ۇستاتتى. بۇل تۋرالى ماقالا مەن فوتوسۋرەت «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىنە باسىلدى. قۋانىشىمدا شەك جوق ەدى.
وسى جولى تاعدىر ماعان تاعى ءبىر قۋانىش سىيلاپتى. كوكشەتاۋعا قايتار كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ۇشاقتا بىرگە بولدىم. جىلىشىراي اڭگىمەسىمەن بىردەن باۋراپ الاتىن قاراپايىم جان ەكەن. شاي ىشە وتىرىپ حال-جاعدايىمدى, ەل ءىشىن سۇراستىردى. سول جىلدارى ءوزىم باستاماشىسى بولعان زۆەنولىق ءادىستىڭ قايتارىمى, ۇجىمنىڭ ىقىلاس-كوزقاراسى, اگرارلىق سالانىڭ بولاشاعى جايلى اڭگىمەلەستىك. ەلدىك ءداستۇر بويىنشا, «ۇيگە ءجۇرىڭىز» دەگەنىمە, «ۋاقىت كوتەرمەيدى عوي» دەپ راحمەتىن ءبىلدىردى. نۇرەكەڭدى ۇشاق تراپىنان قارسى العان كوكشەتاۋ وبكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ورازبەك قۋانىشەۆقا: «مىنە, گەرويلارىڭىزدى الىپ كەلدىم», دەپ قۇتتى بولسىنىن ايتىپ جاتىر.
بۇل كەزدەسۋ مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ جارقىن ءارى ۇنەمى قوسىمشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەپ تۇراتىن وقيعا رەتىندە ساقتالىپ قالدى. ەكپىنگە ەكپىن قوسىلدى. وزات تاجىريبەمىز وزگەلەرگە تاراي باستادى. تابىسىمىز دا ايتارلىقتاي ارتتى. بىراق, كەڭەس ۇكىمەتى جۇرىسىنەن جاڭىلىپ, تۇسىنىكسىز رەفورمالار تىقپالاندى. ول قيىندىقتاردى مەنىڭ زامانداستارىم باستان كەشىردى, قايىسپادى. تاۋەلسىزدىگىمىز دە وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن بىلەمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل الدىنا تاۋەلسىزدىكتى ۇستاپ قالۋ, ونى تۇعىرلى ەتۋ مىندەتىن قويدى. ءومىردىڭ ءمانى, ەڭبەكتىڭ ماقساتى وزگەردى. ەندىگى جەردە ءبىز ەلىمىز ءۇشىن, ءوزىمىز ءۇشىن, بولاشاعىمىز ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە كىرىستىك. ونىڭ يگىلىگىن كورىپ تە وتىرمىز.
جۇمىس ادامى جۇمىسسىز جۇرە المايدى. جاسىم ەڭكەيگەنىنە قاراماستان, «دارحان» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, 100 گەكتار القاپقا بەرەكە ءدانىن سەۋىپ ءجۇرمىز. قازىر بيلىكتى ۇلكەن ۇلىم بوتاشقا بەرگەنمىن. ءوزىم كەمپىرىم التىنايمەن, نەمەرە-شوبەرەلەرىممەن باۋ-باقشا قامىندامىز. دالا جيدەگى مەن تاۋ شيەلەرىنەن قايناتپا جاسايتىن اۋەستىگىم بار. كىتاپ وقىپ, تابيعات تاماشالارىن فوتوسۋرەتكە ءتۇسىرىپ وتىرامىن. زەرەندى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, بۇلاق اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە قوعامدىق جۇمىستاردىڭ ورتاسىندامىن. ەل وتىن-سۋسىز ەمەس, جۇمىسى بار, كومەك-قولداۋ قولدى ۇزارتىپ وتىر. ءبىزدىڭ شاعىن عانا جاڭااۋىلدا 5 شارۋا قوجالىعى, 2 فەرمەرلىك ۇجىم بار. استىق وسىرەدى, مال وربىتەدى. ايرانداي ۇيىپ وتىرعان جاعدايىمىز بار. وسىنىڭ بارلىعى ءاردايىم ەل قامىندا جۇرەتىن ەلباسىنىڭ ارقاسىندا دەپ بىلەمىن.
ەل تۋىن ۇستاعان ەرەن تۇلعانىڭ حالقىمىزعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ساناپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. اسىرەسە, وداق تاراعانداعى داعدارىستى جاعدايدا ەلدى امان ساقتاپ قالۋى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى الماي تۇرىپ-اق سەمەي پوليگونىن جاپتىرۋى, استانانى ەلدىڭ قاق ورتاسى – سارىارقانىڭ تورىنە كوشىرۋى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋى, «ماڭگىلىك ەل» ۇستانىمىن العا تارتۋى كورەگەن كوسەمنىڭ ۇلگىسى ەكەندىگى ايقىن. قازاقستان حالقىن بۇكىل الەم تانيدى, ەلىمەن ساناسادى, سىيلايدى, ۇلگى ەتەدى. ءساۋىردىڭ 26-سى كۇنگى سايلاۋدا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇرىن بولماعان دەڭگەيدە داۋىس جيناپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ قايتا سايلانۋى ەل حالقىنىڭ دۇنيە ديدارىنداعى ابىرويىن اسقاقتاتا ءتۇستى.
بيىل ەلىمىز مەرەكەلى وقيعالار قۇشاعىندا. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانە ەل كونستيتۋتسياسىنىڭ 20 جىلدىعىن, قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ۇستىندەمىز. كۇنى كەشە ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن دۇركىرەتىپ تويلادىق. بىردە-ءبىر سوعىس جانە تىل ارداگەرى نازاردان تىس قالعان جوق. ءبىزدىڭ اۋىلىمىزدان دا زۇلمات سوعىسقا قاتىسىپ, وپات بولعان 34 ازاماتىمىزدىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەندەي بولدى.
قازاقستان ءوز دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. ەلباسى بۇگىنگى الماعايىپ زاماندا شۇعىل ىسكە كىرىسۋدى تالاپ ەتىپ, 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى 100 ناقتى قادامنىڭ تابيعاتىن اشىپ كورسەتتى. وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ىزگى ماقساتتار جەتەگىندە ەكەندىگىن جانە وعان جەتۋگە سەنىمدى نەگىزدەر بارلىعىن بىلدىرەدى. كوڭىل وسىندايدان توعايادى. ءبىز ەلباسىنا سەنەمىز, جاڭا جەڭىستەرگە جەتەمىز!
جازىپ العان
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى.