تۇتىنۋشى قۇقى قالاي قورعالادى؟

وسى زاڭمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن بۇزعانى ءۇشىن سالىنا­تىن سانكتسيالار كۇشەيتىلدى. بۇرىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى «ەسكەرتۋ» تۇرىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, ەندى جاڭا زاڭعا سايكەس بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ءتيىستى ەمەس ساپاداعى تاۋاردى ايىرباستاۋدى نەمەسە قايتارۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە قاتىستى بۇزۋ­شىلىقتاردى جويۋ تۋرالى نارا­زىلىققا جازباشا جاۋاپ جازۋ مىندەتتەرىن ورىنداماعانى ءۇشىن جەكە تۇلعالارعا – 5, شاعىن كاسىپ­كەر­لىك سۋبەكتىلەرىنە – 10, ورتا كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىنە – 15, ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە 25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (اەك) مول­شەرىندە ايىپپۇل سالىناتىن بولدى. ەگەر اكiمشiلiك جازا قول­دانىلعاننان كەيiن وسىنداي ارە­كەت بiر جىل iشiندە قايتالانسا, ايىپپۇل مولشەرى ەكى ەسە وسەدى.

سونداي-اق «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شىلىق تۋرالى» كودەكس­كە ەن­گىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋ­لارعا سايكەس تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ قۇقىن قورعاۋ سالا­سىن­داعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىنە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى قاراۋ ەنگىزىلدى. ەندى ساۋدا قىزمەتىن جانە قىزمەت­تەر كورسەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ نەمەسە ۇيىم­داردىڭ تاۋار ساتقاندا كەم ولشەۋى, تارازىدان جەۋى, ەسەپتەن جەۋى, كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ شالالىعى نەمەسە ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى اكiمشiلiك قۇقىق بۇزۋشىلىق iستەردi قاراۋعا جانە اكىمشىلىك جازالار قولدانۋعا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ باسشىسى, ونىڭ ورىنباسارلارى, اۋماقتىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى قۇقىلى بولدى. وسىنىڭ ءوزى ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ قىزمەتىنىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ىقپالىن ارتتىردى. ناقتى ايتقاندا, ولار ەندى 1 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە ەلەۋلى ەمەس نۇقسان كەلتىرۋ فاكتىلەرى بويىن­شا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى قارايدى. ال تۇتىنۋ­شىعا بۇدان كوپ, ءىرى مولشەردە نۇقسان كەلتىرىلگەن بولسا, مۇنداي اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەردى ىشكى ىستەر ورگاندارى قارايدى. ايتا كەتەرلىگى سول, زاڭ بويىنشا ءبىر ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اساتىن سوما – ەلەۋلى مولشەردەگى نۇقسان, ال ءۇش ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش سوماسى ءىرى مولشەردەگى نۇقسان دەپ تانىلدى.

تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ىشكى نارىقتى ساپاسىز جانە قاۋىپتى ونىمدەردەن ساقتاۋدى قاراستىرعان «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى پارلامەنت ماجى­لىسىندە ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇل­دانىپ, ەكىنشى وقىلىمعا قا­راۋعا شىعارىلدى. وعان ەنگى­زىل­گەن ماسەلەلەر قاتارىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋى, سونىمەن قاتار تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە ازاماتتاردان تۇسەتىن شاعىمداردى قاراۋ ۇدەرىستەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ دا بار.

ءبىز ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءلازىم مياشەۆاعا جولىعىپ, وسى ماسە­لە­لەر­دىڭ وبلىستاعى جاي-كۇيىن سۇراعان ەدىك.

«2025 جىلدىڭ 5 ايىندا تۇ­تى­نۋ­شىلاردان 178 ءوتىنىش-شاعىم­ ءتۇستى. ونىڭ 47,7%-ى قا­ناعاتتاندىرىلدى, 18,5%-ى قۇزىرەتى شەگىندە باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلدى, 5,6%-ى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە بايلانىستى تۇتىنۋشىلارعا كەرى قايتارىلدى, قالعان وتىنىشتەر بويىنشا تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلدى. شاعىمداردىڭ راستىعىن تەكسەرۋ ءۇشىن جوسپاردان تىس 19 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. سالالار بويىنشا ەڭ كوپ شاعىمدار بولشەك ساۋدادا – 38,8%, ەلەكتروندىق ساۋدا – 29,2%, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق – 5,6%, تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ 3,9% دەڭگەيىندە بايقالادى. تۇتىنۋشىلاردىڭ شاعىمدارى نەگىزىنەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زا­ڭىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى تيىسىنشە ورىنداماۋى­مەن بايلانىستى. اتاپ ايتقاندا, ساپاسىز تاۋارلاردى ايىرباستاۋدان نەمەسە قايتارۋدان زاڭسىز باس تارتۋ, تۇتىنۋشىنىڭ جازباشا نارازىلىعىنا جاۋاپ بەرمەۋ, ساپاسىز تاۋاردى ساتۋ, ۆيتريناداعى جانە كاسسالىق چەكتەگى باعانىڭ ايىرماشىلىعى جانە ت.ب.», دەدى ل.مياشەۆا.

مىسال رەتىندە ول ءبىر زەينەتكەر ايەلدىڭ 986 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ العان ەستۋ اپپاراتىنىڭ ساپاسىز بولىپ, تولەنگەن اقشانى قايتارۋعا جاردەمدەسۋ تۋرالى ءوتىنىشىن قاراستىرعاندارىن ايتتى. ءوزى تولەنگەن اقشاسىن قايتارۋدى تالاپ ەتىپ, بىرنەشە رەت حابارلاسقانىمەن ساتۋشى ءوز مىندەتتەمەسىن ورىنداۋ­دان بارلىق جولمەن جالتارعان. دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى جابىرلەنۋشىگە وسى سومانى قايتارتقان جانە ءوز مىندەتتەرىن ورىن­داماعانى ءۇشىن جشس-ءنى اكىم­شىلىك جاۋاپتىلىققا تارتقان. قىسقارتىلعان ءىس جۇرگىزۋ تارتىبى­مەن ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە 7,5 اەك (29 490 تەڭگە) كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل تولەتكەن.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى