قولىندا بيلىگى باردا قونىشتان باسىپ, ۇلان-عايىر القاپتى مەنشىكتەپ العاندار قارا جەردى پايدالانباي, حالىقتىڭ قازىناسىن زاڭسىز يەلىگىندە ۇستاپ كەلگەنى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا زاڭسىز الىنىپ, پايدالانىلماي جاتقان جەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اكىمدەرگە شەگەلەپ تاپسىرعانى ءمالىم.
«جەر تەلىمدەرىن قايتارۋ جونىندەگى ارنايى كوميسسيا اكىمدىكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن كونكۋرس وتكىزبەي-اق بەرۋ تۋرالى 2 مىڭنان اسا زاڭسىز شەشىم قابىلدانعانىن انىقتادى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ەكىۇشتى ۇستانىم بولماۋى قاجەت. زاڭسىز الىنىپ, پايدالانىلماي جاتقان جەر وڭتايلاندىرىلعان ءراسىم بويىنشا مەملەكەتكە قايتارىلۋعا ءتيىس. ال جەردى پايدالانۋشى وعان ينۆەستيتسيا سالىپ, ادال ەڭبەك ەتىپ جاتسا, جۇمىسقا بوگەت جاساماۋ كەرەك. سونداي-اق ونىڭ اۋىلدى كوركەيتىپ, تۇراقتى جۇمىس بەرىپ وتىرعانىن دا ەسكەرگەن ءجون», دەگەن ەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا كەيىنگى جىلدارى وڭىردە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. وبلىس اكىمدىگى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار وتەپوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا 11,7 مىڭ گەكتار پايدالانىلماعان جانە زاڭسىز بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. ەندى بۇل جەرلەر ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ مال جايۋى ءۇشىن اۋىلدىق وكرۋگتەرگە ءبولىنىپ بەرىلمەك. ال جايىلىم ساناتىنا جاتپايتىن جەرلەر كونكۋرس ارقىلى تاپسىرىلادى.
«2025 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بەس كونكۋرس ۇيىمداستىرىلدى. سونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اينالىمعا 12 مىڭ گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى تارتىلدى. ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماقتارىنا قوسىلعان بوسالقى جەردىڭ جالپى قورى 378 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. وسىلايشا, ەلدى مەكەندەردىڭ جەر كولەمى 363 مىڭ گەكتاردان 741 مىڭ گەكتارعا دەيىن ءوستى. الداعى ۋاقىتتا تاعى 20 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانعان», دەيدى جاۋاپتى باسقارما باسشىسى.
تابىسىن ءتورت ت ۇلىكتەن ايىرىپ وتىرعان اۋىلداعى اعايىن جايىلىم جەر تاپپاي جۇيكەسى توزعانىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلدىڭ 26 قاڭتارىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قاداپ ايتتى. جايىلىمدىق جەردىڭ 36 پايىزى عانا مال شارۋاشىلىعى ءۇشىن پايدالانىلىپ جاتقانىنا نازار اۋدارعان مەملەكەت باسشىسى جاۋاپتى تۇلعالارعا ماسەلەنى شەشۋ قاجەتتىگىن تاپسىرعان.
رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, سول جىلدىڭ وزىندە ۇكىمەت باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەدى. بۇل جۇمىسقا «Amanat» پارتياسىنىڭ «جەر اماناتى» كوميسسياسى دا ۇلەس قوستى. سول جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى زاڭسىز بولىنگەن 140 مىڭ گەكتار جەر كەرى قايتارىلعان ەدى. ودان كەيىن دە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ال وڭىردە جايىلىم ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپتى ما؟
بىرنەشە جىل بۇرىن وڭىردە جايىلىم جەردى دۇرىس پايدالانۋدى ۇيىمداستىرا الماۋ سالدارىنان اۋىلدىق وكرۋگتەردە 683 مىڭ گەكتار جايىلىم جەتىسپەيتىنى انىقتالعان ەدى. كەيىنگى ءۇش جىلدىڭ بەدەرىندە وسى ولقىلىقتى جويۋ ماقساتىندا ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. ايتكەنمەن, اۋىلداعى اعايىندى تولعاندىرعان ماسەلە تولىق شەشىلدى دەۋگە كەلمەيتىن سەكىلدى.
وبلىس اكىمدىگى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار وتەپوۆ كەلتىرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر كولەمى 3,6 ملن گەكتاردى قۇرايدى ەكەن. ونىڭ ىشىندە ەلدى مەكەندەردەگى جايىلىم جەردىڭ ۇلەسى 740,7 مىڭ گەكتارعا تەڭ.
جايىلىم ماسەلەسى ەلىمىزدىڭ قاي وڭىرىندە بولسىن وزەكتى ەكەنى انىق. دەرەككە سەنسەك, جايىلىم جەردىڭ تاپشىلىعى سالدارىنان ءتورت ت ۇلىك بىتكەن الدەنەشە جىل بويى اۋىل ماڭىندا جايىلىپ كەلگەن ەكەن. سالدارىنان جايىلىم توزا باستاعان. ءتىپتى ۋاقىتىندا عالىمدار بىرنەشە شاقىرىم راديۋستاعى جەردىڭ جاز شىقپاي جاتىپ تاقىرلانىپ كەتەتىنىن دە دالەلدەپتى.
2021 جىلعى دەرەكتە ەل بويىنشا جالپى جەر اتاۋلىنىڭ 27 ملن گەكتارى توزعان. بۇۇ ساراپشىلارى وسىنداي ولقىلىق سالدارىنان قازاقستان 1 ملرد دوللارعا دەيىن شىعىنعا باتۋى ىقتيمال ەكەنىن بولجاعان ەدى. ال جامبىل وڭىرىندە جۇرتتى تولعاندىرعان شارۋا قالاي شەشىلىپ جاتىر؟
– جالپى العاندا, ءوڭىر بويىنشا 41 ەلدى مەكەننىڭ 17-سىندە جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. سونداي-اق قالعان 9 اۋىل بويىنشا وزەكتى پروبلەمانىڭ ءتۇيىنىن وسى جىلى تارقاتپاقپىز. سونىمەن قاتار 15 ەلدى مەكەندە جايىلىم جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسىن تولىعىمەن شەشۋ مۇمكىندىگى جوق. بىرقاتار اۋداندا حالىقتىڭ تىعىز جانە قالا ماڭى ايماعىنا جاقىن ورنالاسۋى سالدارىنان جانە جالپى جەردىڭ باسىم بولىگى ەگىستىك جەر ساناتىنا جاتاتىندىقتان بۇل پروبلەمانى تولىق شەشۋ ازىرگە قيىن بولىپ تۇر. «جايىلىمدار تۋرالى» زاڭ تالاپتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋدانىندا جەرگىلىكتى وكىلەتتى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن شەشىمدەرىمەن جايىلىمداردى پايدالانۋ جوسپارى مەن جۇيەسى قايتادان 5 جىل مەرزىمگە بەكىتىلەدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تالاس, جامبىل, مەركى, سارىسۋ اۋداندارىندا جايىلىم جوسپارى بەكىتىلدى. 2025–2027 جىلدارى جاھاندىق ەكولوگيالىق قور ەسەبىنەن تالاس جانە سارىسۋ اۋداندارىنان قاناتقاقتى جوبا نەگىزىندە 5 مىڭ گەكتار جايىلىم جەرلەر جاقسارتىلادى, – دەدى وبلىس اكىمدىگى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار وتەپوۆ.
جايىلىم ماسەلەسى قاي كەزدە دە شارۋانىڭ شامىنا تيەتىنى انىق. سودان دا بولسا كەرەك, وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەستە بۇل پروبلەما جان-جاقتى زەردەلەندى. جىل بۇرىنعى دەرەككە سەنسەك, يگەرىلمەگەن 433,3 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. ونىڭ 378 مىڭ گەكتارى ەلدى مەكەندەرگە جايىلىم جەر رەتىندە بەرىلگەن. ارينە, بۇل كورسەتكىشتى ەسەلەۋ ءۇشىن جىل سايىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانى انىق.
قالاي دەسەك تە, ءتورت ت ۇلىككە تەلمىرگەن اۋىل حالقى ءۇشىن جايىلىم پروبلەماسى وزەكتى بولىپ قالاتىنى انىق. جىل وتكەن سايىن اۋىل حالقى باققان مال سانى ارتپاسا, كەمىمەك ەمەس. ال وزەكتى ماسەلەنىڭ تولىققاندى قاشان شەشىلەتىنى ازىرگە بەلگىسىز.
جامبىل وبلىسى