ومىردە قانشاما ادام بار. قانشاما تاعدىر بار. سولاردىڭ جولى ءبىر-بىرىنە مۇلدە ۇقسامايدى. ءبىر قىزىعى, اركىم ءوزىنىڭ پەشەنەسىنە جازعان عۇمىردى كەشەدى. ودان ەشكىم اسىپ كەتە المايدى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ ءومىر جولى دا وزگەشە ورىلگەن. ول ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان ءبىر جىل بۇرىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ارال اۋدانىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان. بۇل جىلدارى ارال تەڭىزىنىڭ تولقىنى جاردى جارعا ۇرىپ, ارناسىنا سىيماي شالقىپ جاتاتىن ەدى. سۋ بەتىندە شاعالالار شارق ۇرىپ جۇرەتىن. سەزىمتال بالا تەڭىزدەگى الاسۇرعان تولقىندى كورىپ, ەرجەتتى. سوعان قاراپ جىگەرىن جانىدى. نامىسشىل بولدى. ءبىر جاسقا تولعاندا باتىستا سوعىس ءورتى تۇتانىپ, اكەسى مەن ۇلكەن اعاسى اسكەرگە الىندى. اناسى ءبىرى – ءتورت جاستا, ەكىنشىسى ەندى عانا بىرگە تولعان ەكى ۇلىمەن قالدى. اكەسى مەن اعاسى سول كەتكەننەن ورالمادى. ماڭگىلىك جات جەردىڭ توپىراعىن جاستاندى. بىراق اناسى اۋىر قايعىنى كوتەرە ءبىلدى. ۇجىمشاردىڭ قاۋىرت جۇمىسىنان قول ۇزبەدى. ەلمەن بىرگە بار قيىندىقتى كوردى. بىراق ەكى بالاسىن ەشكىمگە جاۋتەڭدەتپەدى, اتپال ازامات ەتىپ ءوسىردى.
سول ازاماتتىڭ ءبىرى – قالدىباي تولەۋ ۇلى. بەلگىلى عالىم. ۇزاق جىلدار قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اعا وقىتۋشى, دوتسەنت بولىپ قىزمەت ىستەدى. قانشاما شاكىرت تاربيەلەدى. ۇلاعاتتى ۇستاز اتاندى. ەسىمى ەلگە تانىلدى.
الايدا وسىنداي دارەجەگە قالدەكەڭ ءبىر كۇندە جەتكەن جوق. ءومىردىڭ ءتۇرلى ءيىر-قيىر جولىنان ءوتتى. تۋعان اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن ول پاۆلوداردىڭ يندۋستريالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. ونى تامامداعاننان سوڭ, العاشقى ەڭبەك جولىن ارنايى جولدامامەن بارعان ەلىمىزدەگى نان ونىمدەرى جانە سالىقتىق كاسىپشىلىك مينيسترلىگىنىڭ جيناقتاۋ-ەنەرگەتيكالىق جانە رەتكە سالۋ باسقارماسىندا ديزەل-گەنەراتورلى قوندىرعىلاردى رەتكە كەلتىرۋ ينجەنەرى قىزمەتىنەن باستادى. ودان كەيىن اۆتوموبيل جولدارى مينيسترلىگىنىڭ جول تەحنيكالارىن جوندەۋ زاۋىتىندا ينجەنەر بولىپ ىستەدى. سونداي-اق 1969–1975 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق اۆتوموبيلدەر جولدارى مينيسترلىگىنىڭ ماشينا سىناۋ ستانساسىندا ءارتۇرلى قۇرىلىس-جول ماشينالارىنىڭ جاڭا ۇلگىلى ىشتەن جانۋ قوزعالتقىشتارىن جانە جول ماشينالارىن سىناۋ بويىنشا ءتۇرلى ينجەنەرلىك باسشىلىق قىزمەتتى اتقاردى.
بۇدان كەيىن كەيىپكەرىمىز عىلىم جولىنا بەت بۇردى. اسپيرانتۋراعا ءتۇستى. ونى ويداعىداي اياقتاپ, سول كەزدەگى لەنينگراد پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا «جىلۋ قوزعالتقىشتارى» ماماندىعى بويىنشا «قۇرىلىس جانە جول ماشينالارىنىڭ رەجىمىندە ءتورت تاكتىلى ديزەلدىڭ جۇمىسىن زەرتتەۋ» اتتى تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. بۇل عىلىمي جۇمىسىنا بىلىكتى ماماندار لايىقتى باعا بەردى.
ءسويتىپ, قالدىباي تولەۋ ۇلىن عىلىم جولى تۇنىق وزەن يىرىمىندەي تارتىپ اكەتتى. قازىرگى سانكت-پەتەربوردان كانديداتتىعىن قورعاپ كەلگەننەن كەيىن جوعارى جانە ارناۋلى ورتا ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جولداماسىمەن الماتىداعى ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ جالپى جىلۋ تەحنيكاسى كافەدراسىنا وقىتۋشى بولىپ ورنالاستى. مۇندا ءبىراز جىل قىزمەت ىستەگەننەن سوڭ, ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە اۋىسىپ, وسىندا قاجىرلى ەڭبەك ەتتى. ستۋدەنتتەرگە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ءدارىس وقىپ, مۇناي مەن گاز سالاسىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن ءتۇسىندىردى. اسىرەسە اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنا قاراستى مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىندا تابان اۋدارماي ۇزاق جىل قىزمەت ىستەدى. عالىمنىڭ 200-گە جۋىق قازاق, ورىس تىلىندە عىلىمي ەڭبەگى جاريالاندى. ونىڭ ىشىندە ءبىرتالاي ادىستەمەلىك قۇرالى دا بار.
بۇگىندە قالدىباي تولەۋ ۇلىنىڭ كوپتەگەن شاكىرتى ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ دەنى لاۋازىمدى باسشىلىق قىزمەت اتقارادى. ونىڭ ەسىمى «قازاقستاننىڭ جوعارى مەكتەبى» اتتى كىتاپتىڭ ءۇشىنشى تومىنا ەنگەن. سونىمەن بىرگە عالىم ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي جانە قوعامدىق جۇمىستارىنا دا بەلسەنە ارالاستى. جوعارى وقۋ ورنىنداعى عىلىمي ادىستەمەلىك كەڭەس پەن اتتەستاتسيالىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولدى. سونداي-اق مۇناي جانە گاز ينستيتۋتى عىلىمي كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىنە كىردى. وسى ءبىلىم ورداسىنداعى «قازاق ءتىلى» قوعامىن باسقارىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ءبىر كىسىدەي ۇلەسىن قوستى. ق.تولەۋ ۇلىنىڭ مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە ارناپ جازعان «جىلۋ تەحنيكاسى» ءپانى بويىنشا تيپتىك وقۋ باعدارلاماسى سول كەزدەگى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىمەن قولدانۋعا بەرىلدى. كەيىپكەرىمىزدىڭ عىلىم مەن پەداگوگيكا سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالعان ەمەس. كوپتەگەن ماراپاتتىڭ يەسى. سونىڭ ىشىندە «ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ ارداگەرى» جانە «ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن» اتتى مەدالى بار. سونداي-اق ەلىمىزدەگى مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان.
قالدىباي تولەۋ ۇلى – وتباسىندا دا ادال جار, قامقور اكە. زايىبى ەكەۋى ءۇش بالا تاربيەلەپ, ولاردى ەشكىمنەن كەم قىلماي ءوسىردى. قازىر عالىمنىڭ نەمەرەلەرى دە – ات جالىن تارتقان ازاماتتار. ءبارى دە جوعارى ءبىلىم الىپ, ءوز ماماندىقتارىمەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ءبىز ءسوزدىڭ باسىندا تاعدىر تۋرالى بەكەر جازعان جوقپىز. ءبىر كەزدەرى ارالدىڭ جاعاسىنداعى الاقانداي اۋىلدا تۋعان بالا ەرجەتىپ, جوعارى ءبىلىم الىپ, عىلىم جولىنا ءتۇسىپ, ەلگە تانىمال ازامات اتانادى دەگەندى ەشكىم ويلاماعان بولار.
قايسار قۇسايىن,
جۋرناليست