بۇگىندە وقۋشىلاردى جازعى ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىندە تىنىقتىرۋ جۇمىسى ەلىمىزدىڭ بارلىق قيىرىندا قولعا الىنىپ جاتقانى بەلگىلى. بۇل جۇمىس جامبىل وڭىرىندە قاي دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلماق؟ اۋليەاتالىق ءبىلىم الۋشىلار جازعى دەمالىسىن قانداي لاگەردە جانە قالاي وتكىزەدى؟ وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى تاراپىنان قانداي جۇمىس قولعا الىنباق؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك ورشىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى 1-10 سىنىپتا وقيتىن 217 757 وقۋشىنىڭ 193 067-ءسى ياعني, 88,6 پايىزى جازعى ساۋىقتىرۋمەن قامتىلادى ەكەن. قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە 7669 بالا, مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەردە 33 607 وقۋشى, مەكتەپتىڭ دەمالىس الاڭدارىندا 147 271 ءبىلىم الۋشى, كيىز ءۇي مەن شاتىرلى لاگەرلەردە 3 505 ءجاسوسپىرىم, رەسپۋبليكالىق لاگەرلەردە 315, اتا-انالار مەن كاسىپوداق ۇيىمدارى ەسەبىنەن 700 وقۋشى جازعى ساۋىقتىرۋ شارالارىمەن قامتىلادى ەكەن.
«وڭىردەگى 12 قالا سىرتىنداعى ساۋىقتىرۋ لاگەرىنىڭ 7-ەۋى بيىلعى ماۋسىمدا بالالاردى قابىلداۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ء«مولدىر بۇلاق» وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى جىل بويى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. قالعان التاۋى – ماۋسىمدىق لاگەر.
ولاردىڭ ىشىندە «بالاۋسا», «جۇلدىز», «جۇرىندىساي» لاگەرلەرى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر ساناتىنا جاتسا, «بولاشاق», «بەرىكقارا», «تاۋ سامالى» لاگەرلەرى جەكەمەنشىك سانالادى. مۇندا كوپبالالى وتباسىلاردىڭ جانە اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان 7669 بالا ساۋىقتىرىلادى», دەيدى ن. ورشىبەكوۆ.
باسقارما باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەن وڭىردەگى 12 لاگەردىڭ 5-ەۋى بالالاردى قابىلدامايتىنىن ءبىلىپ وتىرمىز. وڭىردە 10 اۋدان بار ەكەنىن ەسكەرسەك, 7 لاگەر از سەكىلدى كورىنەدى. بىرەر جىل بۇرىن «شۋدىڭ بالالارى قاشانعا دەيىن جۋالىدا دەمالادى؟» دەگەن ماقالا جازعان ەدىك. قايتا سول 2022 جىلى وڭىردەگى 11 سىرتقى لاگەردىڭ 8-ءى كەستەگە سايكەس جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. ال بيىل 12 لاگەردىڭ تەك جەتەۋى بالالاردى قابىلداۋعا دايىندىق جۇمىسىن جۇرگىزگەنى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەتىن سەكىلدى.
جىل جىلىستاعان سايىن وقۋشىلاردى قالا سىرتىنداعى جازعى ساۋىقتىرۋ لاگەرىمەن قامتۋ جۇمىسى ارتا تۇسە مە دەسەك, لاگەردىڭ سانى كەمىگەنى ويلاندىرماي قويمايدى. ەندى تەك جۇمىس ىستەۋگە بەلسەنىپ وتىرعان لاگەر باسشىلارى بالالاردىڭ جازعى ساۋىقتىرۋ ءىس-شارالارىن ويداعىداي وتكىزسە دەگەن تىلەگىمىز بار.
ءبىر قۋانىشتىسى, وسى وقۋ جىلىندا وزات وقۋشىلار ساناتىنا ەنگەن ءبىلىم الۋشىلار جاۋاپتى باسقارمانىڭ نازارىنان تىس قالماپتى. ولار ءتۇرلى لاگەرلەرمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سونىمەن قاتار 21 مىڭنان استام ءجاسوسپىرىم جەرگىلىكتى جەردەگى تاريحي-مادەني ورىنداردى ارالايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تاريحى مىڭجىلدىقتارمەن استاسىپ جاتقان شاھارعا ەكسكۋرسيا جاساۋ ارقىلى بالالاردىڭ تانىم كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە باسىمدىق بەرىلمەك.
«وسى وقۋ جىلىندا ۇزدىك ۇلگەرىمىمەن كوزگە ءتۇسىپ, ءتۇرلى بايقاۋلاردا توپ جارعان 793 ءبىلىم الۋشى «قازاقستان حالقى» قورىنىڭ قولداۋىمەن قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە دەمالادى. سونىمەن قاتار 5-9 سىنىپتا وقيتىن, رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى بايقاۋلاردا ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنگەن 295 ءبىلىم الۋشى «بالداۋرەن» رەسپۋبليكالىق وقۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا, كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان 20 وقۋشى الماتى قالاسىنداعى «بوبەك» ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا بارادى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
بالالاردىڭ جازعى ساۋىقتىرۋىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى ەندى عانا باستالىپ جاتقانى بەلگىلى. بىرەر جىل بۇرىن قالا سىرتىنداعى كەيبىر لاگەر بۇل ءىستى ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيلەستىرە الماعان بولاتىن. ولاردىڭ ءبىرى كورشىلەس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان الاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا قاتىستى جۇمىستى جۇيەلەمەسە, ەندى ءبىرى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسىنا بايلانىستى ورايى كەلگەن جۇمىستى ورىنداي الماعان ەدى.
قالاي دەسەك تە بالالاردىڭ جازعى دەمالىسى قىزاتىن شاق ەندى باستالادى. وقۋشىلار جازعى لاگەرمەن قاي دەڭگەيدە قامتىلعانى, قاي لاگەرلەردىڭ جۇمىستى قانداي دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىپ جاتقانى نازارىمىزدان تىس قالماق ەمەس.
جامبىل وبلىسى