قاعازباستىلىقتان قۇتىلىپ, جۇمىستى شيراتۋعا تسيفرلىق جۇيەلەر كوپ سەپتەسىپ جاتقانى راس. وسى ورايدا قازىر بارلىق سالا تسيفرلاندىرۋعا دەن قويىپ جاتقانى دا بەلگىلى. زامان تالابى, ۋاقىتتىڭ سۇرانىسىنان تۋعان ءۇردىس مەديتسينا سالاسىندا دا قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتالعان سالادا قوردالانعان ماسەلە كوپ, تسيفرلاندىرۋ جۇمىستى قانشالىقتى جۇيەلەي الادى؟
ءمامس-تەن كەيىن حالىقتىڭ تالابى جوعارىلادى
مەديتسيناداعى كۇردەلى ماسەلەنىڭ بارلىعىن تسيفرلاندىرۋعا تىرەپ, سول رەتتەلسە, بارلىعى وڭالادى دەپ ايتۋدان اۋلاقپىز. ودان تىس مامان تاپشىلىعىنا, بىلىكتىلىگىنە, قارجىلاندىرۋ, كەيبىر مەديتسينا ۇيىمدارىندا قۇرال-جابدىقتاردىڭ بولماۋىنا, شالعاي اۋىلدارداعى احۋالعا قاتىستى, تاعىسىن-تاعى سۇراقتار جەتەدى. بۇل جولى باسقاسىن ىسىرا تۇرىپ, تسيفرلاندىرۋعا توقتالعاندى ءجون كوردىك.
بەس جىل بۇرىن ەنگىزىلگەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن كەيىن حالىقتىڭ مەديتسينا سالاسىنا قويار تالابى جوعارىلادى. ونىڭ دا ءجونى بار, سەبەبى قارجىلاندىرۋ كولەمى ەكى ەسە ۇلعايدى. دەگەنمەن وسىنىڭ ءوزى سالانى دۇرىس باسقارىپ, باقىلاۋعا, اشىقتىقتى ساقتاي وتىرىپ, مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن جاقسارتۋعا جەتكىلىكسىز بولدى. اي سايىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا جارناسىن تولەپ وتىرعان تۇرعىن جانى قىسىلىپ مەكەنجايى بويىنشا ەمحاناعا بارسا, ايلاپ كەزەك كۇتۋگە ءماجبۇر. الدىمەن Damumed ءموبيلدى قوسىمشاسى ارقىلى كەزەككە تۇرعان ازامات جالپى تاجىريبە دارىگەرىنىڭ ەسىگىن قاعادى. كەيىن تەراپەۆتىڭ نۇسقاۋىمەن كارديولوگ, لور, گاستروەنتەرولوگ, تراۆماتولوگ سىندى باسقا دا بەيىندى مامانداردىڭ بىرىنە جازىلادى. اقىرىندا تەراپەۆت پەن بەيىندى ماماننىڭ ورتاسىندا بوس سابىلعان پاتسيەنت شاراسىزدان اقىلى ەمحانالارعا جۇگىنەدى.
وسىدان 12 جىل بۇرىن «اقپاراتتىق قازاقستان-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ەرەجەلەرىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2013–2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. دەنساۋلىق ساقتاۋدى تسيفرلاندىرۋ وسى تۇستان باستالدى. سودان سوڭ دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2020–2025 جىلدارعا ارنالعان مەملكەتتىك باعدارلاماسى قولعا الىندى. يگى باستامالارعا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى دە قولداۋ كورسەتتى.
اقپاراتتىق جۇيەلەر قىسقارادى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا مەديتسينادا اقپاراتتىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورىن قۇرۋدى ۇسىنىپ, سالاعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن باسشىلىققا الۋدى تاپسىردى. بىرىنە-ءبىرى بايلانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋدى ۇسىندى. جاڭا جۇيە مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, مەملەكەتتىك تاپسىرىس الاتىن مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ءبارىن باقىلاپ, مالىمەتتەردىڭ شىنايىلىعىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. پرەزيدەنت ۇكىمەتكە وسى ولقىلىقتاردى تۇگەل رەتتەۋدى تاپسىردى.
سودان بەرىدە سالادا ءبىرشاما وزگەرىس بولدى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 17 اقپاراتتىق جۇيە بار بولسا, وسى جۇيەلەردى سەگىزگە قىسقارتۋعا قاتىستى جۇمىستار باستالىپ كەتتى. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق دەرەكقور ازىرلەنىپ جاتىر. جۇمىستاردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بيىل جەلتوقسانعا دەيىن اياقتاۋعا ءتيىس. وسىدان سوڭ ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىق قۇجاتى تسيفرلىق فورماتتا قولجەتىمدى بولادى. ياعني پاتسيەنت قاي مەديتسينالىق ۇيىمعا جۇگىنسە, سول ۇيىمدا ونىڭ مەديتسينالىق دەرەكتەرى شىعا كەلەدى. وسىلايشا, ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ دەرەكتەرىن باسقارا الادى. قانداي مەديتسينالىق ۇيىمعا, قاي دارىگەرگە باراتىنىن ءوزى پورتال ارقىلى ناقتىلاپ وتىرادى. جۋىردا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەربول وسپانوۆ تسيفرلىق باستامالار تۋرالى حابارلادى.
«قاراشاعا دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسى جاڭعىرادى. مەملەكەت تاراپىنان قارالعان قارجىلىق رەسۋرستاردىڭ ءبولىنۋ ۇدەرىستەرى اشىق بولادى. بۇگىندە كەيبىر مەديتسينالىق ۇيىمدار قارجىنى العان سوڭ ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك كولەمىن كورسەتە الماي جاتادى. ويتكەنى كەزەكتىڭ كوپتىگى, دارىگەر تاپشىلىعى, مەديتسينالىق قۇرالداردىڭ جەتىسپەۋى سىندى كەدەرگىلەر شىعىپ قالادى. وسىنىڭ بارلىعى اشىق بولۋى ءۇشىن جۇيەنى قايتا جاڭعىرتامىز. بيىل بالا مەن انا دەنساۋلىعىنىڭ جاي-كۇيىنە تسيفرلىق مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى جۇمىس باستالدى. جۇكتى ايەلدەر, انالار, ديناميكالىق باقىلاۋداعى ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا دا مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى», دەدى ە.وسپانوۆ.
Face-ID «جالعان دەرەكتەردى» تۇساۋلايدى
بۇگىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قارجىلاندىرۋى ارقىلى 1900-گە جۋىق مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. وسى ۇيىمدار جىل سايىن 21 ملن-نان استام وتانداسقا, 450 ملن-عا جۋىق مەديتسينالىق كومەك كورسەتەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قىركۇيەكتەن «جالعان دەرەكتەردى تىركەۋگە» قاتىسى بار دەگەن مەديتسينالىق ۇيىمداردى انىقتاي باستادى. ماسەلەنى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن تۇبەگەيلى رەتتەۋگە كىرىستى. بىلتىر استاناداعى ەمحانالار بازاسىندا ناۋقاستارعا مەديتسينالىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ فاكتىسىن راستايتىن Face-ID بويىنشا قاناتقاقتى جوبا باستالدى. بۇدان بىلاي ناۋقاستار ەمحاناعا كەلگەندە Face-ID, ۆەب-كامەرا كومەگىمەن جەكە باسىنىڭ سايكەستىگىن ناقتىلايدى. جوبا قازىردىڭ وزىندە 1 800-دەن استام مەديتسينالىق ۇيىمدى قامتىعان. جۇيەنى كۇن سايىن 80 مىڭنان استام قىزمەتكەر پايدالانادى. جىل باسىنان بەرى ولار 66 ملن-نان استام قابىلداۋ وتكىزگەن. ناتيجەسىندە, مەديتسينالىق قىزمەتتەر كولەمى 11,5%-عا ازايىپتى. دەمەك, جۇيە زاڭسىز كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ كولەمىن تەجەدى. Face-ID-گە بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمدار قوسىلسا, كەلمەگەن ناۋقاستى كەلدىگە ساناپ, جالعان قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمداردىڭ ماسەلەسى شەشىلەدى.
مەديتسينا ماماندارىنىڭ جۇكتەمەسى جەڭىلدەيدى
وسىعان دەيىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءتۇرلى اقپاراتتىق جۇيەلەردە قۇجات تولتىرۋعا كوپ ۋاقىت جۇمسايتىن. ەندى مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋ, مودەرنيزاتسيالاۋدىڭ ارقاسىندا مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ جۇكتەمەسى 40%-عا ازايادى. دارىگەرلەر بۇگىنگە دەيىن 4 اقپاراتتىق جۇيەدە جۇمىس ىستەسە, قازىر بىرەۋىن عانا قولدانادى. باسقاسى ينتەگراتسيا ارقىلى شەشىلىپ جاتىر. سونداي-اق مەديتسينالىق قۇجاتتار, انىقتامالار تسيفرلىق فورماتقا اۋىسادى. قازىردىڭ وزىندە 5 قۇجات تسيفرلىق فورماتتا ۇسىنىلادى. مينيسترلىك بيىل تاعى ءۇش قۇجاتتى اۋىستىرماقشى. بۇرىن تەك قاعاز تۇرىندە رەسىمدەلگەن 073/ۋ (كولىك جۇرگىزۋ ءۇشىن), 075/ۋ (مەديتسينالىق تەكسەرۋ) سىندى مەديتسينالىق انىقتامالار, بالانىڭ دەنساۋلىق پاسپورتى, جەكە جۇمىسشىلارعا ارنالعان مەديتسينالىق كىتاپشالار ەندى ەلەكتروندى فورماتتا قولجەتىمدى. ولاردى eGov ارقىلى الۋعا بولادى. بۇل زاڭسىز بەرىلىپ جاتقان قۇجاتتار اينالىمىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
استانا, الماتىدا جەدەل جاردەم قىزمەتكەرلەرىنىڭ بەينەجەتونداردى پايدالانۋى جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا ىسكە اسا باستادى. قازىردىڭ وزىندە ماماندار 3 مىڭنان استام ساپار كەزىندە بەينەجەتوندى پايدالانعان. سونداي-اق «Yandex Qazaqstan»-مەن بىرلەسىپ, استانا تۇرعىندارىنا جەدەل جاردەمنىڭ ناقتى ۋاقىتتاعى ورنالاسقان جەرىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تاعى ءبىر جوبا باستالدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قايتالاناتىن قوڭىراۋلاردىڭ سانى 40%-عا دەيىن ازايعان. ءدارى-دارمەكتەردى تاڭبالاپ, ولاردى ناۋقاستارعا بەرۋ باعىتىندا دا ءبىرشاما وڭ وزگەرىس بار.
«بىلتىر 1 شىلدەدەن دارىلىك زاتتاردى تاڭبالاۋدى باستادىق. فارماتسەۆتيكالىق نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىن دز تاڭبالاۋ جۇيەسىنە بىرىكتىرۋدى اياقتادىق. جۇيەدە قازىردىڭ وزىندە 36 وتاندىق ءوندىرۋشى, ديستريبيۋتورلار, 8 مىڭعا جۋىق ءدارىحانا, 1 900-دەن استام مەديتسينالىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. 360 ملن-نان استام ءدارى-دارمەك تاڭبالانعان. جۇيە جالعان ونىممەن كۇرەسۋگە كومەكتەسەدى. 2025 جىلدىڭ 1-توقسانىندا دارىلىك زاتتار نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ اينالىمىن 15%-عا ارتتىردى», دەيدى ە.وسپانوۆ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەنگىزگەن جاڭاشىلدىقتىڭ ارقاسىندا قازىر ءار مەديتسينالىق ۇيىم ءوز بەتىنشە ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا قۇقىلى. وسىعان دەيىن ساتىپ الۋ قۇجاتتارى تەك قاعاز كۇيىندە عانا بولعان. قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ارنايى تسيفرلىق مەحانيزم ىسكە قوسىلدى. ەندى ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋ تۋرالى اقپارات بارلىعىنا قولجەتىمدى. ەلەكتروندى پورتالدىڭ ارقاسىندا بيىلعى 4 ايدىڭ ىشىندە 750 ملن تەڭگەگە دەيىن قاراجات ۇنەمدەلگەن.
كورسەتىلگەن مەديتسينالىق كومەكتەردىڭ اقىسىن مەديتسينالىق ۇيىمدارعا تولەۋ جۇيەسى – بىلتىردان بەرى ىسكە اسىپ جاتقان جوبا. قازىر ەلىمىزدىڭ 9 وڭىرىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە اقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى ىسكە قوسىلعان. ماۋسىم ايىندا جۇيە بۇكىل ءوڭىردى قامتيدى. جىل سوڭىنا دەيىن بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق دەرەكقورى تولىعىمەن اياقتالىپ, باسقا دا ءىرى جوبالار ويداعىداي ورىندالسا, سالاعا قارالعان قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن كورە الامىز. بۇل دەگەنىڭىز, مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسى جاقسارىپ, بۇرىنعىدان دا قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس دەگەن ءسوز.