قازاقتىڭ ايگىلى جازۋشىسى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تاڭداۋلى شىعارمالارىنىڭ قاتارىندا «قازاق سولداتى» رومانى دا بار. تۋىندىنىڭ باستى كەيىپكەرى – قايروش سارتاليەۆ بولعانىمەن, ءپروتوتيپى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى قايىرعالي سماعۇلوۆ.
ول قازىرگى اتىراۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى تومارلى اۋىلىندا 1919 جىلى ومىرگە كەلگەن. ون جاسىنان ورال قالاسىنداعى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ, 7 جىلدىق ءبىلىم العان. كەيىن گۋرەۆتەگى بالىق كونسەرۆى زاۋىتىندا جۇمىس ىستەدى.
ال اسكەر قاتارىنا 1939 جىلى الىنىپ, قارۋ-جاراقتى قولدانۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعان 1941 جىلدىڭ ماۋسىمىنان سولتۇستىك كاۆكاز مايدانىنداعى 1339-اتقىشتار پولكىنىڭ جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە جاۋعا قارسى شىققان. سول كەزدە بۇل پولك 18-ارميانىڭ 318-اتقىشتار ديۆيزياسىنا قاراعان.
قازاق جاۋىنگەرى كەرچ تۇبەگىندەگى ۇرىستا ەرلىك كورسەتتى. وسى تۇبەكتە 20 دەسانتشى 44 كۇن بويى ءبىر قادام كەيىن شەگىنبەپتى. اسىرەسە, قايىرعالي سماعۇلوۆ ەلتيگەن ەلدى مەكەنىن ازات ەتۋ ءۇشىن جاۋدىڭ 20-عا جۋىق اسكەرىنىڭ كوزىن جويعان. ونىڭ بۇل ەرلىگى ەسكەرىلدى. كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ 1943 جىلعى 13 قىركۇيەكتەگى جارلىعىمەن قايىرعالي سماعۇلوۆقا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى.
مايدان دالاسىنداعى ەرلىگى ءۇشىن باتىر اتانعان قازاققا قىسقا مەرزىمدىك دەمالىس بەرىلگەن. الدىمەن الماتىدا ايالداپ, جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆپەن كەزدەسىپتى. تانىمال قالامگەر باتىردىڭ بالالىق شاعىنان سىر تارتىپ, ەرلىگىن پاش ەتكەن «قازاق سولداتى» شىعارماسىن جازدى.
باتىر ەلگە 1946 جىلى ورالدى. الاتاۋ ەتەگىندەگى شاھاردان پارتيا مەكتەبىنىڭ كۋرسىن ءبىتىردى. بىراق باتىرمىن دەپ كەۋدەسىن كەرمەدى. قازاققا ءتان قاراپايىمدىلىعىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن ەلدىڭ ەسىندە قالدى. ون جىل جەرگىلىكتى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ ازاماتتىق قورعانىس كافەدراسىندا ءدارىس وقىدى. الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنا, №12 كاسىىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەگە باسشىلىق ەتىپ, 1993 جىلى ومىردەن ءوتتى.
اتىراۋ جۇرتشىلىعى باتىردىڭ ەسىمىن ۇمىتقان جوق. وعان 1989 جىلى اتىراۋ قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعىن بەردى. جايىق جاعالاۋىنداعى كوشەنى باتىر ەسىمىمەن اتادى. سوعان تاياۋ ماڭنان بۋلۆار اشىلىپ, ءبيۋستى ورناتىلدى. كىندىگى كەسىلگەن اۋىلداعى مەكتەپتى دە باتىر اتىمەن اتاۋ ۇيعارىلدى.
جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي اتىراۋ قالاسىندا تۇرعان ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنا مەموريالدىق تاقتا ورناتىلدى. تاقتانى اشۋ ءىس-شاراسىنا قايىرعالي سماعۇلوۆتى كورگەن اعا بۋىن وكىلدەرى مەن ۇرپاعى, اسكەري ءبولىم ساربازدارى قاتىستى.
«بۇل – مايداندا ەرلىك پەن توزىمدىلىكتىڭ, قايسارلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن باتىردىڭ رۋحىنا قۇرمەت. وتاننىڭ بەيبىت ءومىرى ءۇشىن كەۋدەسىن وققا توسقان قايىرعالي سماعۇلوۆتىڭ ەرلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. ول سوعىستان كەيىنگى جىلداردا دا تۋعان جەردى تۇلەتۋگە ايانباي تەر توكتى. باتىردىڭ ءومىر جولى – جاس ۇرپاق ءۇشىن وتانسۇيگىشتىك پەن قايسار رۋحتىڭ ۇلگىسى», دەدى اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمى شاكىر كەيكين.
قايىرعالي سماعۇلوۆتىڭ كوزىن كورگەندەردىڭ قاتارىندا ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇرات وتەشوۆ تە بار. باتىرمەن ءجاسوسپىرىم كەزىندە كەزدەسكەن.
«ول ءوز ەرلىگى جايىندا سيرەك ءسوز قوزعايتىن ەدى. كوبىنە مايدانگەر جولداستارىن تىلگە تيەك ەتىپ, وتاندى قورعاۋدىڭ ماڭىزىن باسا ايتاتىن. ۇنەمى جاستارعا جاناشىرلىق تانىتىپ, ولاردىڭ بويىنا پاتريوتيزم, ەڭبەكسۇيگىشتىك سىندى قۇندىلىقتاردى سىڭىرۋگە ۇمتىلدى», دەدى م.وتەشوۆ.
ۇلى ۇزاقتىڭ ايتۋىنشا, اكەسى مەيىرىمدى ءارى قاراپايىم بولعان. بالالارىن ادال بولۋعا تاربيەلەگەن.
اتىراۋ وبلىسى