ءا.سمايىلوۆ دارىمەن قامتۋ سالاسىنداعى كەمشىلىكتەردى اتادى

2024 جانە 2025 جىلدارى جۇرگىزىلگەن ەكى اۋديت ناتيجەسىندە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىندە بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر مەن كەمشىلىكتەر انىقتالعان. سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ولار عىلىم مەن وندىرىستەن باستاپ, نورماتيۆتىك رەتتەۋ مەن حالىققا ءدارى-دارمەك بەرۋدى ۇيىمداستىرۋعا دەيىن بارلىق دەڭگەيدە كەزدەسەدى.

قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتيكا نارىعىنىڭ كولەمى 2024 جىلى 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇراسا, ونىڭ 84%-ى – شەتەلدىك ءونىم.

2022-2024 جىلدارى مەديتسينا عىلىمىن قارجىلاندىرۋعا 58 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. الايدا بيومەديتسينالىق زەرتتەۋلەردى تىركەۋ جۇيەسى مەن كلينيكالىق بازالار ءتىزىلىمى ءالى دە جاسالماعان.

«عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلىلىگى وتە تومەن. سوڭعى 10 جىلدا ەلىمىزدە نەبارى ەكى تۇپنۇسقا وتاندىق پرەپارات تىركەلگەن. 4 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالعانىنا قاراماستان, ولاردىڭ بىرەۋى ۇلتتىق دارىلىك فورمۋليارعا ەنگىزىلمەگەن», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

مەملەكەت وتاندىق فارماتسەۆتيكانى دامىتۋ ءۇشىن  اۋقىمدى كولەمدە جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالار بەرۋدە. سوڭعى ءۇش جىلدا وسى سالاعا بەرىلگەن پرەفەرەنتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 148 ملرد تەڭگەگە جەتتى. سونىمەن قاتار بىرىڭعاي ديستريبيۋتور وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءونىمىن 10 جىل بويى ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرەتىن ۇزاق مەرزىمدى شارتتار جاسايدى. مۇنداي ساتىپ الۋ كولەمى سوڭعى بەس جىلدا 69 ملرد تەڭگەدەن 112 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى.

«وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, وتاندىق كومپانيالار جەتكىزەتىن ءدارى-دارمەكتەر اسسورتيمەنتى 968-دەن 507-گە دەيىن, ياعني 2 ەسەگە جۋىق ازايعان. باسقاشا ايتقاندا, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءوندىرىسى جەڭىل مەديتسينالىق بۇيىمدار شىعارۋدى ۇلعايتقانىمەن, ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ءدارى-دارمەكتەر سانى قىسقارىپ جاتىر», دەدى جوعارى اۋديتورلىق پالاتا توراعاسى.

جۇمىس ىستەپ تۇرعان 200-دەن استام وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ 34-ءى عانا ۇزاق مەرزىمدى شارتتار تۇرىندە  مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسىن پايدالانا الدى.

ءوندىرىستىڭ لوكاليزاتسياسىنا جانە ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەرگە مونيتورينگ جۇرگىزىلمەيدى. بۇل تالاپتاردى فورمالدى تۇردە ورىنداۋعا جانە جاعدايدى تەرىس پايدالانۋعا مۇمكىندىك جاسايدى.  ماسەلەن, 2024 جىلى جەكە كومپانيا مەملەكەتكە 8 ملرد تەڭگەگە 62 ملن مەديتسينالىق قولعاپ جەتكىزگەن. الايدا بۇل قولعاپتاردىڭ كولەمى مەن سيپاتتامالارى كومپانيانىڭ سول كەزەڭدە تايلاندتان ساتىپ العان پارتياسىمەن سايكەس كەلەدى.

«بۇل جاعداي شەتەلدىك ءونىمدى وتاندىق ءونىم رەتىندە ساتۋ تاۋەكەلىن كورسەتەدى. مەملەكەتكە ءونىم نارىقتاعى باعامەن سالىستىرعاندا 2 ەسە جوعارى باعامەن ساتىلعان. مۇنداي سحەمالار يمپورتتى الماستىرۋ ساياساتىنىڭ ءمانىن بۇرمالاپ قانا قويماي, مەملەكەتكە تىكەلەي زالال كەلتىرەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

پالاتا توراعاسى ءوندىرىستى لوكاليزاتسيالاۋ كەزىندەگى تاۋەكەلدەردى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. كەيبىر تاۋار وندىرۋشىلەر ارزان جانە ناشار تازارتىلعان شيكىزات پايدالانادى. بۇل ءتيىستى باقىلاۋ بولماعان جاعدايدا نارىققا ساپاسىز ونىمدەردىڭ ءتۇسۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى. مىسالى, كومپانيالاردىڭ بىرىنەن 3 ملرد تەڭگەگە ساتىپ الىنعان پرەپاراتتار قولدانۋعا جارامسىز دەپ تانىلىپ, ەسەپتەن شىعارىلعان. 

اۋديت ءدارى-دارمەكتى نارىققا شىعارۋ پروتسەدۋرالارىنىڭ شامادان تىس بيۋروكراتيالانعانىن جانە ۇزاق ۋاقىت الاتىنىن انىقتادى. بىرىڭعاي ديستريبيۋتور جاڭا ءدارى-دارمەكتى ساتىپ الۋى ءۇشىن ول بەس ءتۇرلى تىزبەگە ەنگىزىلۋى قاجەت. قولدان جاسالعان شەكتەۋلەر سالدارىنان ساتىپ الۋدىڭ باسىم بولىگى  ءبىر عانا ءونىم بەرۋشىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەدى. مۇنداي جاعداي باعانىڭ وسۋىنە اكەلەدى.

باعانى رەتتەۋ جۇيەسى ءدارى-دارمەكتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە جانە باعانىڭ نەگىزدىلىگىنە قامتاماسىز ەتپەيدى. قولدانىستا بولعان ۇستەمە باعالار جۇيەسى نارىق ءۇشىن شەكتى باعالاردى ءوندىرۋشى زاۋىت باعاسىنان 172%-عا دەيىن, بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الۋ ءۇشىن 35%-عا دەيىن نەگىزسىز ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.

«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءبىزدىڭ نۇسقامالاردى ورىنداۋ شەڭبەرىندە باعا بەلگىلەۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, ۇستەمە باعالاردىڭ رەگرەسسيۆتى شكالاسىن قايتا قارادى», دەدى ءا. سمايىلوۆ.

دارىلىك زاتتاردى ساراپتاۋدىڭ, تىركەۋدىڭ جانە كەيىننەن قاداعالاۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتىبى ءدارى-دارمەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن, قاۋىپسىزدىگىن جانە ساپاسىن قامتاماسىز ەتپەيدى. پرەپاراتتاردى ساراپتاۋدىڭ رۇقسات ەتىلگەن ءنورماتيۆى 210 كۇن بولعانىنا قاراماستان, 2024 جىلى ساراپتاۋدىڭ ورتاشا مەرزىمى 334 كۇنگە سوزىلعان. كەيبىر جاعدايلاردا ساراپتاما ۇزاقتىعى 2,5 جىلعا دەيىن جەتكەن.

سونىمەن قاتار اۋديتورلار فارماكولوگيالىق قاداعالاۋ قۇرالدارىن ءتيىمسىز دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. ءۇش جىل ىشىندە كەلىپ تۇسكەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ جاناما اسەرى تۋرالى 8 مىڭعا جۋىق حابارلاماعا قاراماستان, فارمباقىلاۋ كوميتەتى ءبىر عانا پرەپاراتتى قولدانىستان الىپ تاستاعان.

شارتتاردى دەر كەزىندە جاساماۋ جانە جەتكىزۋ گرافيكتەرىن ساقتاماۋ پاتسيەنتتەردى ءدارى-دارمەكپەن ۋاقىتىلى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. بىرىڭعاي ديستريبيۋتور 2022-2024 جىلدارى تەك امبۋلاتوريالىق كومەك شەڭبەرىندە 207 اتاۋدان تۇراتىن ءونىمدى ۋاقىتىلى ساتىپ الماعان جانە 164 ءونىمدى مۇلدەم ساتىپ الماعان.

بىرقاتار پرەپارات اي سايىن ءبولىپ تاراتىلۋدىڭ ورنىنا توقسان سايىن جەتكىزىلىپ, تاپشىلىق  تۋىنداعان. سونىڭ سالدارىنان پاتسيەنتتەر ولاردى ءوز قاراجاتىنا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر بولعان.

2024 جىلى وندىرۋشىلەرمەن جاسالعان تىكەلەي كەلىسىمشارتتار بويىنشا ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردىڭ ۇلەسى نەبارى 9%-دى قۇراعان. سونداي-اق بىرىڭعاي ديستريبيۋتور پرەپاراتتاردى «ست-KZ» سەرتيفيكاتىنسىز ساتىپ الىپ وتىرعان, بۇل سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە شامامەن 258 ملرد تەڭگە جەتكەنى انىقتالدى.

لوگيستيكا شىعىندارى ءۇش جىل ىشىندە 60% ءوسىپ, وتكەن جىلى 11 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل دا ءدارى-دارمەكتەردىڭ باستاپقى قۇنىنا اسەر ەتەدى.

جارامدىلىق مەرزىمىنىڭ ءوتۋى جاقىنداعان پرەپاراتتاردى تاراتۋ بويىنشا 67 مىڭنان استام فاكتى انىقتالعان. بۇل ولاردىڭ جارامسىزدىعىنا جانە قاراجاتتىڭ ءتيىمسىز پايدالانىلۋىنا اكەلگەن. سونىمەن قاتار پاتسيەنتتەرگە قاجەتتىلىكتەن اساتىن كولەمدە نەمەسە كلينيكالىق حاتتامالاردا كوزدەلمەگەن پرەپاراتتاردى تاعايىنداۋ فاكتىلەرىنە جول بەرىلگەن.

اۋديت بارىسىندا ەڭ قىمبات 15 پرەپارات بويىنشا بيۋدجەتتىك جانە نارىقتىق سەگمەنتتەگى قۇن ايىرماسى 600%-عا دەيىن جەتكەنى انىقتالدى. بۇل جاعدايعا باستى سەبەپ – تەگىن امبۋلاتوريالىق كومەككە ارنالعان ءدارى-دارمەك زاڭسىز ەسەپتەن شىعارىلىپ, بولشەك ساۋدادا ساتىلادى.

«مۇنداي فاكتىلەر ءدارى-دارمەكتى بەرۋ جانە ونىڭ اينالىسىن باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ السىزدىگىن كورسەتەدى», دەدى ءا. سمايىلوۆ.

وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە 1133 كلينيكالىق حاتتاما قابىلدانعان. ولاردىڭ شامامەن 70%-ى 5-12 جىل بويى قايتا قارالماعان. بۇل – حالىققا ەسكىرگەن مەديتسينالىق تەحنولوگيالار بويىنشا كومەك كورسەتۋ دەگەن ءسوز.

جالپى ەكى ءاۋديتتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 741 ملن تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار, 32 ملرد تەڭگەگە قاراجاتتىڭ ءتيىمسىز جوسپارلانعانى جانە پايدالانىلعانى, 58 ملرد تەڭگەگە شىعىن مەن جىبەرىپ العان پايدا فاكتىلەرى انىقتالدى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگىلەرى بار 134 فاكت بويىنشا ماتەريالدار ۋاكىلەتتى ورگاندارعا, بەس فاكت بويىنشا اۋديت ماتەريالدارى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جىبەرىلدى.

«اۋديت ناتيجەلەرى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا جۇيەلى جانە كەشەندى پروبلەمالاردىڭ بارىن كورسەتەدى. انىقتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتكە ءتيىستى ۇسىنىمدار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە تاپسىرمالار بەرىلدى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ ىلگەرىلەۋىن قاداعالاپ وتىرادى», دەپ قورىتىندىلادى ءاليحان سمايىلوۆ.