ەلتاڭبا – مەملەكەتتىڭ تاريحي تامىرىن, مادەني مۇراسىن ايشىقتايتىن ەلدىك نىشان. وسىناۋ قاسيەتتى ءرامىز ءار ەلدىڭ رۋحاني بولمىسىنان حابار بەرىپ, تانىمىنان سىر شەرتۋى ءتيىس. بىرلىك پەن ۇلتتىق رۋحتىڭ سيمۆولى سانالاتىن ءتول ەلتاڭبامىز 1992 جىلى 4 ماۋسىمدا قابىلدانعان بولاتىن, دەپ جازادى Egemen.kz.
ەگەمەندىكپەن ەڭسە تىكتەگەن جاس مەملەكەتتىڭ ءوز رامىزدەرى قابىلدانار تۇستا, ارنايى جۇمىس توبى جاساقتالىپ, ەلتاڭبا, تۋ, ءانۇران جوبالارىنا بايقاۋ جاريالانعان. بۇل – 1992 جىلدىڭ العاشقى توقسانى ەدى. قانشاما تالانتتار توبە كورسەتكەن تاريحي بايقاۋدا باعى جانعان ساۋلەتشى جانداربەك مالىبەكوۆ وسىناۋ مەرەيلى ءساتتى جادىنان شىعارعان ەمەس. ول بايقاۋعا تاشكەنتتەن قاتىسىپ, 173-ءشى بولىپ ەسكيز جولداعان. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, ەلتاڭبا يدەياسى قازاق حالقىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن تەرەڭ زەرتتەۋدەن تۋىنداسا كەرەك. ونداعى شاڭىراق, ۋىق, قاناتتى پىراق ەلەمەنتتەرى ۇلتتىق بولمىستى بەينەلەيدى.
«ول كەزدە سامارقانداعى حالىقارالىق قوردىڭ ءامىر تەمىر تسيتادەلى جوباسىنا جاريالانعان بايقاۋعا قاتىسىپ جاتىر ەدىم. «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتى قولىما ءتيدى. وندا قازاقستان رامىزدەرىنە بايقاۋ جاريالانعانى جازىلىپتى. سول ۋاقىتتا تاريحي ارحەولوگيالىق كىتاپتاردى وقىپ, تەرەڭ ويدىڭ جەتەگىندە جۇرگەن بولاتىنمىن. بارلىق قوسىمشا جوبالاردى جيىپ قويىپ, ەلتاڭبانىڭ سىزباسىن سىزۋعا كىرىستىم. ونىڭ يدەياسى ءبىر اي ىشىندە ويىما كەلدى. اقيقاتىندا قاسيەتتى وتانىما, تۋعان جەرىمە دەگەن پەرزەنتتىك پارىزىم مەنى العا جەتەلەدى. ءسويتىپ وزگە ەلدەردىڭ ەلتاڭبالارىن قارادىم, زەرتتەدىم. ءبىزدىڭ مورىمىزدە حالقىمىزدىڭ اتا-بابالارى – ساق, عۇن, تۇرىك, قىپشاقتان باستاۋ الاتىن قانشا مىڭ جىلدان اسا تاريحى مەن مادەنيەتىن كورسەتۋدى كوزدەدىم. وسى ماقسات ميىمنىڭ ءبىر تۇكپىرىنەن ورىن الىپ, شىقپاي قويعاندا قازاقتىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىستا ايتىلاتىن «شاڭىراعىڭ بيىك, بوساعاڭ بەرىك, كەرەگەڭ كەڭ بولسىن!» دەگەن تىلەكتەر سانامدا قايتا جاڭعىردى. وسىلايشا مەملەكەتىمىزدىڭ ەلتاڭباسىندا حالقىمىزدىڭ ەڭ كيەلى ۇعىمى شاڭىراقتى بەينەلەۋگە بەلدى بەكەم بايلادىم. وزبەك مەملەكەتتىك قالا قۇرىلىسى مەكەمەسىندەگى نەگىزگى جۇمىسىممەن قاتار بايقاۋدىڭ تالاپتارىنا ساي ەلتاڭبانىڭ ماكەتىن جاساپ, 1992 جىلعى ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسىنىڭ كەڭسەسىنە اپارىپ تاپسىردىم. جالپى, بايقاۋعا 293 جوبا تاپسىرىلىپتى. سولاردىڭ ىشىنەن مەنىڭ جوبام جەڭىپ شىقتى», دەپ ەسكە الادى ج. مالىبەكوۆ.
ەلتاڭبامىزدىڭ تاعى دا ءبىر اۆتورى رەتىندە شوت-امان ءۋاليحانوۆتىڭ ەسىمى اتالادى. عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆ 1991 جىلى عارىشقا ۇشقاندا ءۋاليحانوۆتىڭ ەلتاڭبا جوباسىن وزىمەن بىرگە الا كەتكەن. ەلتاڭبا اۆتورىمەن رۋحاني بايلانىستا بولعان تۇڭعىش عارىشكەر ش. ءۋاليحانوۆ كوزى تىرىسىندە وسى ءساتتى تەبىرەنە ايتىپ, «ونىڭ جولىن سەن اشتىڭ» دەپ ريزاشىلىق بىلدىرگەنىن ەسكە الادى. 1996 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا مەملەكەتتىك ەلتاڭباسى بويىنشا وتكەن بايقاۋدا ساۋلەتشىلەر وداعىنىڭ التىن مەدالىن ەنشىلەگەن شوت-امان ءۋاليحانوۆ ەلدىك نىشاننىڭ يدەيالىق جانە كوركەمدىك شەشىمىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان.
ءتول ەلتاڭبامىز دوڭگەلەك ءپىشىندى, كوگىلدىر ءتۇس اياسىندا ورنالاسقان. ورتاسىندا — شاڭىراق بەينەسى بەدەرلەنىپ, ودان كۇن ساۋلەسىندەي تاراعان ۋىقتار شانشىلعان. شاڭىراقتىڭ ەكى جاعىندا – اڭىزدارداعى قاناتتى پىراقتار بەينەلەنگەن. جوعارعى بولىگىندە – بەس بۇرىشتى جۇلدىز, تومەنگى بولىگىندە «Qazaqstan» دەگەن جازۋ بار. بارلىق ەلەمەنتتەر التىن تۇسپەن كومكەرىلگەن. شاڭىراق – بىرلىك پەن تۇتاستىقتىڭ, وتباسى مەن وتاننىڭ سيمۆولى بولسا, ۋىقتار – ءاربىر ازاماتتىڭ ەلگە قوسقان ۇلەسىن بىلدىرەدى. قاناتتى پىراقتار – ەركىندىك پەن قيالدىڭ, بولاشاققا ۇمتىلىستىڭ بەلگىسى. ال, بەس بۇرىشتى جۇلدىز – جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمدى بىلدىرەدى.
پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ مەملەكەتتىك رامىزدەر ۇلى دالامىزدىڭ ەپوسى, سيمۆولى, فيلوسوفياسى دەپ سيپاتتايدى. ول رامىزدەردىڭ ءاربىر ەلەمەنتى تەرەڭ ماعىناعا يە ەكەنىن, ولاردى ءتۇسىنۋ ارقىلى ۇلتتىق سانا مەن رۋحتى نىعايتۋعا بولاتىنىن ايتادى. ەندەشە, ەلتاڭبا – حالقىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, بولاشاققا دەگەن ءۇمىتىن بەينەلەيتىن قاسيەتتى ءرامىز, ۇلتتىڭ رۋحاني بايلىعى.
الماتى