نۋنۋ كاشترۋ: قازاقستان فۋتبولىنىڭ تورەلىگىنە جاڭا سەرپىن كەرەك

– نۋنۋ مىرزا, جاڭا قىزمەتكە كەلگەنىڭىزگە ەكى ايدىڭ ءجۇزى بولدى. ەلىمىزدەگى تورە­لىكتىڭ قازىرگى جاعدايى تۋرالى ويىڭىز قانداي؟

– قازاقستانعا كەلگەنىمىزگە ەكى ايداي بولعانىنا قاراماستان, پرەمەر-ليگانىڭ بارلىق ماتچىن, سونداي-اق كۋبوك پەن سۋپەركۋبوكتى قاراپ شىقتىق. جاسىراتىنى جوق, فۋتبولداعى تورەلىك رە­فورمانى قاجەت ەتەدى. ارينە, كوپ­شى­لىك­تىڭ نازارى پرەمەر-ليگاعا باعىت­تالعان, سەبەبى نەگىزگى قاتەلىك سول جەر­­دە كوزگە تۇسەدى. بىراق بۇل جوعارى ليگاعا عانا قاتىستى ەمەس, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ليگا دا, ايەلدەر چەمپيوناتى دا دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋى قاجەت. تو­رەلىكتىڭ قازىرگى جاعدايى – بىرنەشە جىل بويى جينالعان پروبلەمانىڭ سالدارى.

– اتالعان ماسەلەنىڭ نەگىزگى سەبەپ­تەرى نەدە؟

– ءبىر عانا سەبەپ دەۋگە كەلمەيدى. وزەكتىسى – تورەشىلەردىڭ كاسىبي ءارى جۇيەلى تۇردە ءبىلىمىن جەتىلدىرمەۋى. مىسالى, ەشبىر كوماندا تۇراقتى جاتتىعۋ جاساماسا نا­تيجەگە جەتپەيدى. ال تورەشىلەر جىلىنا ءبىر-ەكى رەت جينالىپ, قالعان ۋاقىتتا وزدىگىمەن ارەكەت ەتەدى. ەگەر ءبىز ويىنشىلار مەن باپكەرلەردەن كاسى­بيلىكتى تالاپ ەتسەك, تورەشىلەرگە دە سوعان ساي قولداۋ مەن مۇمكىندىك بەرىلۋى كەرەك.

مەنى كەي تورەشىلەردىڭ VAR سەرتيفيكاتىن العانىنا بىرنەشە جىل وتسە دە, بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرمەگەنى تاڭعالدىردى. ودان بولەك, ىشكى چەمپيوناتتا فيزيكالىق فۋتبول باسىم. ماتچتاردا قاتتى قاقتىعىس, دورەكى ويىن بولادى. وسىنىڭ ءبارى تورەشىلەرگە قىسىم كەلتىرەدى. مۇنداي جاعدايدا ولاردىڭ سەنىمدى ءارى بايسالدى بولۋى وڭاي ەمەس.

– دۇرىس-اق, بىراق كەيىنگى كەزدە الەۋمەتتىك جەلىدە سىن ايتۋشىلار كوبەيدى. بۇعان نە دەيسىز؟

– الەۋمەتتىك جەلىدە جالعان اقپارات تاراۋى دا قيىندىق كەلتىرەدى. تورەشىلەر ءجيى ادىلەتسىز سىنعا ۇشىرايدى. ءبىز ولاردىڭ قاتەلىگىن اشىق كورسەتەتىن, جاريالايتىن ساناۋلى ۇيىمنىڭ ءبىرىمىز. بىراق مۇنداي سىن كونسترۋكتيۆتى ەمەس, ال ونىڭ كەسىرى جالپى فۋتبولعا تيەدى. جالپى, ءبىز كەلگەلى تورەشىلەر اپتا سايىن باعالانىپ وتىر. ولار وسى باعا­نىڭ ناتيجەسىندە الداعى ماتچتارعا تاعايىندالادى. بۇل ولاردىڭ مانسابىنا دا اسەر ەتەدى. مۇنداي ۇدەرىس كاسىبي فۋتبولداعى قالىپتى تاجىريبە.

– جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن قانداي شەشىم قابىلدانىپ جاتىر؟

– كلۋبتار مەن جانكۇيەرلەر جىلدام ناتيجە كۇتەدى. بىراق ونى ءبىر كۇندە وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس. جىلدار بويى جينالعان ماسەلەنىڭ شەشىمىنە دە ءبىراز ۋاقىت كەرەك. سوعان قاراماستان نەگىزگى شەشۋشى قادامدار قازىردەن باستالدى. پرەمەر-ليگاداعى بارلىق ماتچ ۋەفا تالاپتارىنا ساي باعالانادى. وسى ارقى­لى فۋتبولداعى تورەلىكتىڭ دەڭگەيىن باي­قايمىز. ال ول ازىرشە, ءبىز كۇتكەن ناتي­جەگە ساي ەمەس.

پرەمەر-ليگانىڭ 7-تۋرىنا دەيىن جانە كۋبوك ماتچتارىن قوسقانداعى جاع­داي بويىنشا تورەشىلەر جۇمىسىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ستاندارت دەڭگەيىنەن تومەن باعالاندى. الايدا VAR جۇيە­سىنىڭ ماڭىزدى قاتەلىكتەردى تۇزەتۋ كورسەت­كىشى 10%-دان تومەن. بۇل كورسەتكىش كوڭىل­گە قونىمدى جانە ونى كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. بۇل وڭ ناتيجە بەرگەن جۇ­مىس­تىڭ العاشقى ساتىسى عانا. ناتي­جەگە كوڭىل تولماسا دا, العا جىلجۋ ءۇشىن ناقتى جوسپارىمىزدى قۇرىپ, باستاپ كەتتىك. سونىمەن قاتار تورەشىلەردىڭ داۋلى شەشىمدەرىنە قاتىستى تۇسىنىكتەمە فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ رەسمي سايتىندا ۇنەمى جاريالانىپ تۇرادى. وسى ارقىلى ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا قابىلدانعان شەشىمنىڭ دۇرىس-بۇرىسىن سارالاپ, ويىن ەرەجەسىنىڭ ءمانىن تۇسىن­دىرۋگە تىرىسامىز.

– جوعارىدا قاتەلىكتەردى ءتىزىپ ءوت­تىڭىز. الايدا وسى قاتەلىكتەرمەن جۇ­مىس ىستەۋ ءۇشىن ناقتى قانداي شارا نەمەسە قانداي باعدارلاما قولدا­نى­لادى؟

– بۇگىندە ارنايى ءبىلىم بەرۋ توبىن قۇردىق. ولار تورەشىلەرگە, كومەك­شىلەرگە, VAR ماماندارىنا, باقى­لاۋشىلار مەن ايەلدەر اراسىنداعى تورە­شىلەرگە ارنالعان ۇلتتىق وقۋ باعدار­لاماسىن ازىرلەپ جاتىر. بۇل ماۋسىم ايىندا وتەتىن كەڭ كولەمدەگى سەميناردا ىسكە قوسىلادى. ءبىزدىڭ ۇستانىم جەكەلەگەن ادامدارمەن ەمەس, ۋەفا ستاندارتتارىنا ساي كاسىبي ءارى اشىق تورەلىك جۇيەسىن قۇرۋ ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

فۋتبول قاۋىمداستىعىنداعى كەز كەلگەن ادام – كلۋب مۇشەلەرى, رەسمي وكىلدەر, تورەشىلەر ورتاق قۇندىلىقتارمەن كەلىس­سە, جاڭا ءداۋىردىڭ ءبىر بولىگى بولا الادى. الايدا تورەشىلەر مەن تورەشىلەر جۇ­يەسىنە قىسىم كورسەتۋگە ەشقاشان جول بە­رىلمەيدى. ۇدەرىستىڭ اشىق ءارى ءادىل ءجۇ­رۋى ءۇشىن ۋەفا مەن قفف باسشىلىعى تا­­را­پىنان تولىق قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر.

– قفف شەتەلدىك تورەشىلەردى شا­قىرۋى مۇمكىن دەگەن اقپاراتتى قۇلاعىمىز شالدى. بۇل ءسىزدىڭ جوسپا­رىڭىزدىڭ ءبىر بولىگى مە؟

– ءبىز بارلىق مۇمكىن بولاتىن شە­شىمدى قاراستىرىپ جاتىرمىز. حالىق­ارالىق تاجىريبە الماسۋ اياسىن­دا ءوز تورەشىلەرىمىزدى باسقا ەلدەرگە جى­بەرىپ, شەتەلدىك مامانداردى دا شا­قى­رىپ, تاجىريبە الماسامىز. مۇنداي تا­جىريبەنىڭ بەرەرى مول. بۇل – ەۋروپانىڭ كوپ ەلىندە كەزدەسەتىن تاجىريبە. وتان­دىق تورەشىلەر ءۇشىن دە تاپتىرماس مۇم­كىندىك. قازىردىڭ وزىندە وزگە ەلدەردەگى ارىپتەستەرمەن كەلىسسوز ءجۇرىپ جاتىر.

– ءبىزدىڭ چەمپيوناتتاعى كەيبىر ماتچتاردا الدىن الا كەلىسىلگەن ويىندار وتەدى دەگەن اقپارات ايتىلىپ جاتادى. ءسىزدىڭ ۇستانىمىڭىز قانداي؟

– بۇل ماسەلەمەن الەم بويىنشا كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. «Sportradar Integrity Unit» مالىمەتىنشە, 2024 جىلى قازاقستان كۇمان تۋدىرعان ماتچتار سانى بويىن­شا الەمدە ءتورتىنشى ورىندا تۇر. كوبىنە بۇل جاعداي ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ليگا ويىندارىندا تىركەلگەن ەكەن. ءبىز بۇدان حاباردارمىز جانە دابىل قاقتىرار جاعداي دەپ سانايمىن. قفف «Sportradar» كومپانياسىمەن بايلانىستا جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋدى جوسپارلاپ وتىر. سول ارقىلى كۇماندى ماتچتار تۋرا­لى جەدەل اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. بۇل ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جولىندا قفف جۇمىس جۇيەسىنىڭ تۇراقتى بولىگىنە اينالادى. بىراق بۇل تەك تورەشىلەردىڭ ماسەلەسى ەمەس. ادالدىق – تورەشىگە دە, ويىنشىعا دا, باپكەرگە دە ورتاق تالاپ. قفف بۇل ماسەلەمەن كۇرەسۋ ءۇشىن بىرقاتار شارا دايىنداپ جاتىر. ول بويىنشا الداعى ۋاقىتتا رەسمي حابارلاندىرۋ جاسايمىز.

– ءسىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارىڭىز قانداي؟

– قازىر 2025–2028 جىلدارعا ارنالعان تورەشىلىكتى دامىتۋدىڭ ناقتى جوسپارىن ازىرلەپ جاتىرمىز. فەدەراتسيا پرەزيدەنتى مەن باس حاتشىسى ونىڭ سترا­تەگيالىق ماڭىزىن جاقسى تۇسىنەدى. ەگەر بولاشاقتا قازاقستاندا جوعارى دەڭگەيدەگى تورەشىلەردى كورگىمىز كەلسە, سوعان دا­يىندىقتى قازىردەن باستاۋ كەرەك. تو­رەلىك – فۋتبولداعى ەڭ وڭاي سىنالاتىن سالا, بىراق ول فۋتبولدىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە قابىلدانۋعا ءتيىس. بىرلىك بار جەردە فۋتبول دا داميدى, ناتيجە دە جاق­سارادى. سوندىقتان تورەشى, باپكەر, ويىنشى مەن كلۋب بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى قاجەت.

ۋەفا-نىڭ 2010 جىلى قولعا العان CORE باعدارلاماسى (تورەشىلەردى جەتىلدىرۋ ورتالىعى) – الەمدەگى ەڭ تا­بىستى باستامالاردىڭ ءبىرى. ونى بيىلعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل – جاس تورەشىلەردىڭ كاسىبي دامۋىنا ارنالعان جوبا. مەن وسى جوبامەن وزگە ەلدەردە جۇمىس ىستەپ, تيىمدىلىگىن كوردىم. سونىمەن قاتار ىشكى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى دا وڭاي بولمايىن دەپ تۇر. قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسى – ۋەفا تورەلىك كونۆەنتسياسىنىڭ مۇشەسى. سول سەبەپتى ءوز رەگلامەنتتەرىمىز بەن راسىمدەرىمىزدى حالىقارالىق تالاپتارعا بەيىمدەۋىمىز كەرەك. بىزگە ۋەفا تورەشىلەر كوميتەتى توراعاسىنان باستاپ, ۇيىمنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر.

– سوندا فۋتبول قاۋىمداستىعىنا قانداي ۇسىنىس ايتاسىز؟

– تورەشىلەرگە مىنا ءبىر قاراپايىم ويدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. ونى ماۋسىمنىڭ باسىنداعى سەميناردا اشىق ايتامىز. قازىر تورەلىكتە جاڭا كەزەڭ باستالىپ جاتىر. تورەشىلەر ءبىزدىڭ جاڭا فيلوسوفيانى قابىلداۋعا ءتيىس, ولاي بولماعان جاعدايدا ءبىزدىڭ كوماندادا قالۋى قيىن. ءبىزدىڭ قۇندىلىق – كاسىبيلىك, اشىقتىق, ادالدىق پەن جوعارى ساپا. ول – مىندەتتى تالاپ. ال وسى قۇندىلىقپەن جۇمىس ىستە­گىسى كەلەتىندەرگە كاسىبي دامۋ مەن حالىق­ارالىق تاجىريبە الماسۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرىلەدى. وسى ەكى ايدا جاعداي­دى زەرتتەدىك, باستى سەبەپتەردى انىق­ت­اپ, العاشقى شەشىمدەردى ىسكە اسىرا باستادىق.

ماۋسىم ايىندا وتەتىن كەڭ كولەمدەگى سەمينار – سول جاڭا كەزەڭنىڭ باسى. پرەمەر-ليگا تورەشىلەرى, كومەكشىلەرى, VAR ماماندارى مەن باقىلاۋشىلارى فيزيكالىق تەستەن, جازباشا ەمتيحاننان جانە بەينەجاتتىعۋدان وتەدى. نەگىزگى تاقىرىپتار – ايىپ الاڭىنداعى ساتتەر, قولمەن ويناۋ, قاقتىعىستار, تارتىپتىك شارالار مەن تورەشىلەردىڭ دۇرىس ورنالاسۋى. بۇل جۇمىس ۋەفا مەن قازاقستان چەمپيوناتى ماتچتارى ارقىلى جۇرگىزىلەدى.

باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ويىن­شىلاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ. سوڭعى تۋرلاردا تىم كوپ قاۋىپ­تى ءىس-ارەكەت, اسىرەسە شالىپ قۇلاتۋ جانە شىنتاقپەن ۇرۋ ءجيى بايقالدى. تورەشىلەر حالىقارالىق ستاندارتتارمەن جۇمىس ىستەيدى. بۇل جالپى فۋتبول ساپاسىنىڭ ارتۋىنا جول اشادى. اقى­رىندا, ەڭ ما­ڭىز­دىسى – قۇرمەت. كاسىپقوي فۋتبولدا عانا ەمەس, جاستار مەن اۋەسقوي فۋتبولدا دا تورەشىگە دەگەن سىيلاستىق بولۋى قاجەت.

UEFA Respect جوباسى وسى ماقساتتى العا تارتادى. ءبىز ەندى «كاپيتان – تورەشى» اتتى حاتتامانى ەنگىزەمىز. ياعني تورە­شىمەن تەك كاپيتان عانا سويلەسە الادى, ونىڭ وزىندە سىپايى تۇردە. بۇل جۇيەنى ەۋروپادا بارلىق باپكەر مەن ويىنشى قولدادى. ءبىز وسى سالاعا ناقتى وزگەرىس ەنگىزۋ ءۇشىن كەلدىك. سوندىقتان فەدەراتسيا بىزگە قاجەتتى قۇرالداردى بەرىپ وتىر. ۋاقىت, كوماندا جانە ماقسات – وسىنىڭ ارقاسىندا تورەلىكتى جاڭا دەڭگەيگە شىعارامىز. بىراق بۇل ءبىزدىڭ عانا ەمەس, بۇكىل فۋتبول قاۋىمداستىعى ەكوجۇيەسىنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى.

اڭگىمەلەسكەن –

الماس ماناپ,

«Egemen Qazaqstan»