پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا ۇيىتقى بولىپ, ەلىمىزدە رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق اپتالىعى ءوتتى. اپتالىق اياسىندا استانادا دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى بولىپ, بىرقاتار كۇرمەۋلى ماسەلەنىڭ تيەگى اعىتىلدى.
باسقوسۋدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, دارىگەرلەر, بەلسەندى ازاماتتار ايەلدەردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعىنا قاتىستى سىن-قاتەرلەر, ەرتە جۇكتىلىك, وتباسىن جوسپارلاۋ ماسەلەسىمەن قاتار ەرلەر دەنساۋلىعى تاقىرىبىن قاۋزادى. بايانداماشىلار رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق باعىتىندا اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا, زاماناۋي مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك فاكتورلاردىڭ اسەرى مەن اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەسى كەڭىنەن قامتىلدى. بارلىق جاستاعى ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعىنا باعىتتالعان كەشەندى ستراتەگيا ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى ايتىلدى. الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ ايەلدەر دەنساۋلىعىمەن قاتار ەرلەر دەنساۋلىعىنا كوپ كوڭىل ءبولۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– كەي ادامدارعا رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق تاقىرىبى ايەلدەر تاقىرىبى سەكىلدى كورىنەدى. بىراق بۇل بىزدىڭشە, ەرلەردەن دە الىس تاقىرىپ ەمەس. ماسەلە كۇردەلى, ۋشىعىپ تۇر. سوندىقتان اپتالىق تەك اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىمەن شەكتەلمەۋگە ءتيىس. بۇل – سالاداعى بىرنەشە جىل ايتىلىپ كەلە جاتقان كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءبىر مۇمكىندىگى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان دەرەك بويىنشا, كەيىنگى بەس جىلدا كامەلەتكە تولماعان 11 مىڭنان استام قىز بالا جۇكتى بولعان. دەگەنمەن بۇل ستاتيستيكا 2000 جىلدان بەرى 43%-عا تومەندەگەنىن ەسكەرگەن دۇرىس. ءار ەرتە جۇكتى بولعان قىزدىڭ ارتىندا تاعدىر بار. ونىڭ ءبىلىم الماعانىن بىلاي قويعاندا, الەۋمەتتىك جاعدايى قالاي بولادى؟ ەلدە قىزدارىمىز تۇگەل دەرلىك اپۆ-عا قارسى ۆاكتسينا الدىرادى. وعان قارسى بولىپ, سالدىرماي جاتقاندار دا بار. وسى تۇرعىدا ۇلداردىڭ دا اپۆ-عا قارسى ۆاكتسينا الۋىن ۇلتتىق كۇنتىزبەگە ەنگىزۋ كەرەك, دەگەن ۇسىنىس ايتتى ا.ايماعامبەتوۆ.
ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پارلامەنت سەناتى توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا اپتالىقتىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى جان-جاقتى باياندادى.
رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق اپتالىعىنىڭ ءار كۇنى بەلگىلى ءبىر تاقىرىپقا ارنالعان. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى جۇكتىلىكتىڭ از ەمەسىن, ينفەكتسيالاردىڭ كوپ ەكەنىن بىلەمىز. ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەلەرى بىلتىر وڭىرلەرگە مونيتورينگ جۇرگىزدى. مەكتەپتەگى مۇعالىمدەر, جاسوسپىرىمدەر تاقىرىپتى تەرەڭىرەك بىلگىسى كەلەدى. رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق تاقىرىبىن بىلۋگە جاسوسپىرىمدەر بارىنشا ىنتالى. وسىنى ءتيىمدى پايدالانىپ, اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارىن ۇتىمدى جۇرگىزۋ كەرەك. رەسمي اقپارات بويىنشا, ەلدەگى شامامەن ءار التىنشى وتباسى بەدەۋلىك سالدارىنان اجىراسادى. بۇل ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە قاتەر توندىرەدى. وسى اپتالىق اياسىندا مەكتەپتەگى ۇل-قىزدارىمىز جامان-جاقسىنى تانىسا, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق تۋرالى بىلسە, سونىڭ ءوزى بىزگە ۇلكەن ولجا, – دەدى ج.ىسقاقوۆا.
اشىق پىكىر الماسۋ بارىسىندا جاسوسپىرىمدەردىڭ جىنىستىق جەتىلۋى, ەرتە جۇكتىلىك, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن ينفەكتسيالار, سونداي-اق ەرلەردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىقتى ساقتاۋ جولىنداعى ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ماسەلەلەر قوزعالدى. سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋدى وقۋشىلاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتىلدى. استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ە.دالەنوۆ اتىنداعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى باعاي نازارباي ۇلى: «سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن الدىمەن قوعام ساۋاتتى بولۋى كەرەك. رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق تاقىرىبى الدىمەن مەكتەپتە ايتىلعانى ءجون. تومەنگى سىنىپتاردا دۇرىس تاماقتانۋدى بالانىڭ بويىنا سىڭىرۋگە بولادى. وسە كەلە بيورەجىمدى ساقتاۋ, گەنەتيكالىق اۋرۋلاردىڭ قالاي پايدا بولاتىنىن, جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلاردى دا بىلگەنى دۇرىس. بالا اۋرۋلاردىڭ سالدارىن بىلسە, الدىن الادى. رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق ماسەلەسىنە قاتىستى كوپ ماسەلەنى وسىلاي اعارتۋشىلىق جۇمىستار ارقىلى وڭالتۋعا ابدەن بولادى», دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.
دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسىندا دارىگەرلەر, رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىق ماسەلەسىنە الاڭدايتىن بەلسەندى ازاماتتار ايەلدەر دەنساۋلىعىنا قاتىستى باستامالاردى جۇيەلى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك, قوعامدىق, بيزنەس قۇرىلىمداردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ قاجەت دەگەن ورتاق كەلىسىمگە كەلدى. سوندا عانا جۇيەلى جۇمىس وڭ ناتيجە بەرۋگە ءتيىس.