مادەنيەت پەن ونەر – كەز كەلگەن ەلدىڭ مىزعىماس رۋحاني دىڭگەگى سانالادى. بۇل دىڭگەكتىڭ مىقتى بولۋى, ارينە, سول ۇلتتىڭ ساپاسىنا, ەكونوميكاسى مەن دامۋىنا اسەر ەتەدى. ءيا, ونەر – ۇلتتىڭ جانى, مادەني تامىرى.
بۇگىنگىدەي ءتۇرلى تەحنولوگيا قارىشتاپ دامىعان قوعامدا وسى مادەني تامىردىڭ ۇزىلمەۋى ماڭىزدى. بۇل جولدا ۇلتتىڭ تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن مادەني كودىن ساقتاۋدا ەڭبەك ەتىپ جاتقان قانشاما جاننىڭ ءىزى جاتىر. ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جاسالعان جانكەشتى ەڭبەك. بۇگىنگى مەرەكە قارساڭىندا وسى سالاداعى ىلكىمدى جاڭالىقتار مەن تىڭ باستامالاردى ايتىپ ءوتۋدى ءجون كوردىك.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى ۇلتتىڭ رۋحاني يممۋنيتەتىن قالىپتاستىراتىن قۇندىلىقتاردىڭ دامۋىنا, ساقتاۋعا مەملەكەت تاراپىنان كوپ كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. ەڭ الدىمەن, 21 مامىر – مادەنيەت جانە ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇنى بولىپ بەكىتىلدى. ءتول مەرەكە. بۇل كۇن ءداستۇرلى تۇردە مادەنيەت مەرەكەسىنە اينالدى.
ونەرىمەن وزعان ۇلتتىڭ بولاشاعى دا كەمەل بولارى ءسوزسىز. بۇل پايىمدى ويدى مەملەكەت باسشىسى ەشقاشان قاپەردەن شىعارعان ەمەس.
«مادەنيەت پەن ونەر – ەل ومىرىندەگى وتە ماڭىزدى سالا. ونەر – ۇلتتىڭ جانى, ال مادەنيەت – رۋحاني كەلبەتى. بۇل قوس قۇندىلىقتى وركەنيەتىمىزدىڭ وزەگى دەۋگە بولادى. ونى ساقتاپ, بايىتا ءتۇسۋ – ورتاق پارىز. ءابىش كەكىلباي ۇلى «مادەنيەت تاريحى – تۇپتەپ كەلگەندە ادامزات تاريحى» دەگەن. قازاقتىڭ ءبىتىم-بولمىسىن ونىڭ ءتول ونەرىنەن كورۋگە بولادى», دەگەن ەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بۇگىندە ەلىمىزدە سەگىز مىڭعا جۋىق مادەنيەت وشاعى بار. تەاتر, مۋزەي, كىتاپحانا, كونتسەرتتىك ۇيىمدار, شاعىن ونەر وردالارىندا 64 مىڭنان استام قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. ءار مادەنيەت وشاعى – ۇلت ونەرىنىڭ كومبەسى, ۇلت مۇراسىنىڭ ورداسى. ءار مادەنيەت وشاعىنىڭ تىنىسى بولەك, تاريحى ءتۇرلى.
بىلتىر 45 مادەني نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 255 نىسانعا جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. ال بيىل 51 نىساننىڭ قۇرىلىسى مەن 250 نىساندى جوندەۋ جۇمىسى جوسپارلانىپ وتىر. جالپى, مادەني وشاقتاردى جابدىقتاۋ دەڭگەيى بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى. كەيىنگى وتىز جىلدا العاش رەت بەيىندى وقۋ ورىندارى مەن مەملەكەتتىك كونتسەرت ۇيىمدارىنا مۋزىكالىق اسپاپتار ساتىپ الۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىندى.
سونداي-اق بيىل ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ورتا ەسەپپەن 20%-عا ارتتىرۋ جالعاسىپ جاتىر. 2022 جىلدان بەرى مادەنيەت جانە ارحيۆ سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن 64 مىڭ قىزمەتكەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسەدەن استام ءوستى.
اتالعان سالاداعى وزگەرىستەرگە توقتالساق, «حالىق ءارتىسى» قۇرمەتتى اتاعى قايتا تاعايىندالىپ, بيىل ەكىنشى رەت ءوز يەلەرىنە تابىستالىپ وتىر. ەلىمىزدەگى ءبىر اكادەميالىق تەاتر مەن مۋزەي-قورىعىنا, سونداي-اق ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيى مەن ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيگە «ۇلتتىق» مارتەبە بەرىلدى.
وتكەندى ساقتاۋ, جاڭعىرتۋ – تاۋەلسىز ۇرپاقتىڭ بەلگىسى. بۇگىندە ەلىمىزدە 25 مىڭنان استام تاريحي-مادەني مۇرا نىساندارى تىركەلگەن. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزبەسىنە 265 نىسان ەنگىزىلدى, تاعى 12 مىڭ نىسان – جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى مارتەبەسىنە يە. سونداي-اق يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىندە 10 مادەني مۇرا نىسانى بار. مەملەكەت حالىقارالىق تىزىلىمدەرگە ماڭعىستاۋدىڭ جەراستى مەشىتتەرىنەن باستاپ, ۇلى جىبەك جولى دالىزىنە دەيىن جاڭا نىسانداردى ەنگىزۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. مادەني بىرەگەيلىككە تەك ەسكەرتكىشتەر عانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ جۇزجىلدىق داستۇرلەرى دە جاتادى. ماسەلەن, بىلتىر «بەتاشار» ءراسىمى يۋنەسكو-نىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەنگىزىلۋى ايتۋلى وقيعا بولعانى راس.
وسى ورايدا بيىل نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعى, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ 95 جىلدىعى, ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ 120 جىلدىعى سەكىلدى بىرقاتار ماڭىزدى مەرەيتويلار اتالىپ وتەتىنىن ەسكە سالايىق. بۇدان بولەك, وسى جىلى وننان اسا ەلدە ۇلتتىق وركەسترلەر مەن انسامبلدەردىڭ گاسترولدىك ساپارلارى جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق كسرو حالىق ءارتىسى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ 100 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا فرانتسيادا يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرىندە مادەنيەت كۇندەرى وتپەك.
جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تەاترلارى 3 695 سپەكتاكل كورسەتىپ, 76 جاڭا قويىلىم ۇسىنىپتى. 667 910 كورەرمەنگە قىزمەت كورسەتىپ, ەل ىشىندە 41 گاسترولدىك ساپارعا شىققان. سالىستىرمالى تۇردە, بۇل – جاقسى كورسەتكىش.
ال كينو سالاسىنا كەلسەك, تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى 2024 جىلى العاش رەت پروكاتتاعى وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى 20%-دان استى. قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىنداعى «مەنىڭ اتىم – قوجا» سەكىلدى جاۋھار تۋىندىلار قالپىنا كەلتىرىلىپ, كورەرمەنمەن قايتا قاۋىشتى. ۇلتتىق كينونى مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى دامىپ كەلە جاتقانىن دا كوزبەن كورىپ وتىرمىز. اتاپ ايتساق, بيىل ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعىنا 350-دەن استام ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. جاس كينورەجيسسەرلەر اسحات كۋچينچيرەكوۆتىڭ «باۋىرىنا سالۋ», دارحان تولەگەنوۆتىڭ «باۋىرلار» فيلمدەرى «ازيا وسكارىنىڭ» لاۋرەاتتارى اتانعانىنا دا ەل قۋانىپ ەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تۇسىرىلگەن جاندوس قۇسايىنوۆتىڭ «جامبىل. جاڭا ءداۋىر» تاريحي ءفيلمى ەلىمىز بەن شەتەلدەردە جاقسى پىكىرگە يە بولدى. ال دانيار يبراگيموۆتىڭ «بۇركىت» پاتريوتتىق دراماسىن سىنشىلار جوعارى باعالاپ, فيلم كاسسالىق تابىسقا قول جەتكىزدى.
ۇلتتىڭ مادەني دەڭگەيى مەن رۋحاني كەلبەتى دە زامانا تالابىنا ساي قايتا جاڭعىرىپ, جاڭاشا تىنىس الۋى زاڭدى. وسى ورايدا تاريح قويناۋىنان تامىر تارتاتىن قۇندىلىقتارىمىز – مادەنيەتتىڭ مايەگىنە اينالىپ, عاسىرلار بويى جاساي بەرەتىنى دە ءسوزسىز.