رۋسلان جاقسىلىقوۆ: ءبىز الەمدىك ستاندارتقا ساي اسكەر جاساقتادىق

– رۋسلان فاتيح ۇلى, وسى جىلدىڭ ەڭ باستى وقيعاسىنىڭ ءبىرى جەڭىستىڭ 80 جىلدىعىنا وراي وتەتىن اسكەري پاراد بولعالى تۇر. ونىڭ بۇعان دەيىنگى شەرۋلەردەن ەرەكشەلىگى نەدە؟

– ەلىمىز فاشيستىك باسقىن­شى­لاردى جەڭۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانى تاريحتان ءمالىم. 1 ملن 200 مىڭ وتانداسىمىز قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلدى. مايداندا عانا ەمەس, تىلدا دا جەڭىس تۋىن جەلبىرەتۋ ءۇشىن 700 مىڭنان اسا ەل ازاماتى ەڭبەك ارمياسىنا الىنىپ, تەر توكتى.

اسكەري ونەركاسىپكە قاجەتتى مىس, قورعاسىن, ۆيسمۋت, موليبدەن, پوليمەتالدار وندىرىسىندە ەلىمىز جەتەكشى ورىنعا يە بولدى. قورعانىس سالاسىندا زاۋىتتارىمىز قارۋ-جاراق, سنارياد, مينا مەن باسقا دا ءونىم تۇرلەرىنىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن شىعارۋدى يگەردى. اۋىل شارۋاشىلىعى مايدان مەن تىلدى ازىق-ت ۇلىكپەن, ءوندىرىس ورىندارىن قاجەتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتتى. بۇگىندە بۇل ەرلىكتى ۇمىتۋعا ەش قا­قى­مىز جوق. جادىمىزدا ماڭگى ساقتاپ, ۇرپاعىمىزعا جەتكىزۋگە مىندەتتىمىز.

سول سەبەپتى 7 مامىردا استانادا ەل قور­عاعان باتىر بابالارىمىزعا قۇرمەت رەتىندە ءارى قازىرگى ارميامىزدىڭ قۋاتىن كورسەتۋ ءۇشىن اسكەري پاراد وتەدى. شەرۋ ءۇش كەزەڭنەن تۇرادى. العاشقى بولىگىندە تاريحي جانە زاماناۋي جاياۋ ەسەپتوپتار جۇرەدى. ەكىنشى بولىگىندە تاريحي جانە قازىرگى زامانعى مەحانيكالاندىرىلعان لەك ساپ تۇزەيدى. شەرۋدىڭ سوڭى اۆياتسيانىڭ سامعاۋىمەن اياقتالادى.

بۇل پارادتىڭ ەرەكشەلىگى – اسكەري قىزمەتشىلەر سوعىس جىلدارىنداعى كيىم ۇلگىسىمەن شىقپاق. سونىمەن قاتار ەلى­مىز­دىڭ اۋماعىندا قۇرىلعان اسكەري بولىمدەردىڭ, اتاپ ايتقاندا 23 ديۆيزيا مەن بريگادالاردىڭ جاۋىنگەرلىك تۋلارىن العاش رەت الىپ وتەدى. ال جەڭىس تۋىنىڭ مۇراجايدا ساقتالعان كوشىرمەسى شەرۋدى باستاپ شىعاتىن ت-34 تانكىنىڭ توبەسىندە جەلبىرەيدى.

9 مامىردا ماسكەۋ قالاسىندا دا اسكەري پاراد بولاتىنى بەلگىلى. وعان ەلىمىزدىڭ دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىنىڭ پاراد­تىق ەسەپتوبى قاتىسپاق. بۇل قۇراما ماس­كەۋدى ەرلىكپەن قورعاعان كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى, گەنەرال-مايور يۆان پان­فيلوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

سونىمەن قاتار بيىل جىل بويىنا ەلىمىزدە « ۇلى جەڭىس: ەرلىككە تاعزىم, ۇرپاققا ۇلگى» دەگەن تاقىرىپپەن مىڭنان اسا اسكەري-پاتريوتتىق ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە ەڭ نەگىزگىسى – «ايبىن» حالىقارالىق اسكەري-پاتريوت­تىق جاستار جيىنى. ول كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ 100, مالىك عابدۋلليننىڭ 110, باۋىرجان مومىش­ ۇلىنىڭ 115 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ارنالعان. بۇعان قوسا قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا كورسەتىلىمى, اشىق ەسىك كۇندەرى, ەرلىك ساباقتارى, «سارباز بوتقاسى» اكتسياسى, اسكەري وركەسترلەر دەفيلەسى وتەدى.

– قورعانىس الەۋەتىن دامىتۋ – تاۋەل­سىزدىگىمىزدىڭ باستى كەپىلى. قازىرگى تاڭدا قارۋلى كۇشتەرىمىزدى زامان تالابىنا ساي جەتىلدىرۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟

– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – شەكارامىزدى, تاۋەلسىزدىگىمىزدى جانە حالقىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بۇزۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ارەكەتتى تويتارۋعا دايىن جيناقى ءارى قۋاتتى ارميا قۇرۋ. ءبىز وتاننىڭ كەز كەلگەن بۇيرىعىن ورىنداۋعا دايىن بولۋ ءۇشىن ءوز شەبەرلىگىمىزدى شىڭداي ءتۇسۋىمىز قاجەت. جا­ۋىنگەرلەردى, كىشى وفي­تسەرلەردى وسى جولدا تاربيە­لەۋ كەرەك», دەگەن بولاتىن.الەمدىك گەوساياسي احۋال كۇن سايىن كۇردەلەنىپ جاتقان الماعايىپ زاماندا قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قۋاتتى بولعانى قاجەت. قازىرگى تاڭدا اسكەري سالانىڭ بەدەلدى ساراپشىلارى قازاق ارمياسى تمد ەلدەرى ىشىندە ءۇشىنشى ورىندا تۇرعانىن ايتادى. دەسە دە, اسكەرىمىزدىڭ ايبىنى اسقاق بولۋى ءۇشىن ءالى دە اتقارىلار ءىس-شارا از ەمەس.

جوعارعى باس قولباسشىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن قورعانىس مينيسترلىگى ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالا­سىنداعى ستراتەگيالىق باعدارلامالىق قۇجاتتاردى دايىندادى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى ايقىندالعان «2021–2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسى» ازىرلەندى. سونداي-اق اسكەري قاۋىپسىزدىك ورگاندارىن 2030 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارى مەن ۇستانىمدارى قامتىلعان «قارۋلى كۇش­تەردى, باسقا دا اسكەرلەردى قۇرۋدىڭ جانە دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى» بەكىتىلدى.

بۇعان قوسا ەلىمىزدىڭ اسكەري دوكتريناسىنا وزگەرىس ەنگىزىلدى. مەزگىل-مەزگىل قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قايتا قاراپ, ۋاقىت تالابىنا بەيىمدەپ تۇرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەت, اۋماقتىق قورعانىس جانە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوبالارى قابىلداندى. قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قۇ­رىلىمى ناقتىلانىپ, ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى قۇرىلدى. دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىنىڭ قارىم-قابىلەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ول قۇرلىق اسكەر­لەرىنەن ءبولىنىپ, ءوز الدىنا دەربەس اسكەر تەگى بولىپ شىقتى. ەل ارمياسىنىڭ جالپى اسكەري, اسكەري-تەڭىز جانە اۆياتسيالىق كومپونەنتتەرىن كۇشەيتۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق ءىس-شارالار كەشەنى قولعا الىنىپ, بارلاۋ-جاۋىنگەرلىك جانە اسكەري-كولىكتىك الەۋەتىمىز ارتىپ, ارتيللەريا مەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مۇمكىندىكتەرى ۇلعايتىلدى.

2023 جىلدان باستاپ جىل سايىن قارۋلى كۇشتەرگە, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمدارعا اسكەرگە شاقىرىلۋشىلار سانى ورتا ەسەپپەن 3 مىڭ ادامعا ارتىپ كەلەدى. بيىل 42 مىڭعا جۋىق جاس شاقىرىلماق. سونداي-اق جاۋىنگەرلىك دايىندىقتىڭ جاڭا باعىتى – رەزەرۆتەگى قىزمەتتى ەنگىزە وتىرىپ, 2 مىڭ ەرىكتىنى جيىندارعا شاقىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن اۋماقتىق قورعانىستىڭ الەۋەتى كۇشەيتىلدى. ازا­ماتتىق قورعانىس بولىمشەلەرى قۇرىل­دى. ولاردى ماتەريالدىق-تەحني­كالىق جاراقتاندىرۋ, قاجەتتى ينفراقۇ­رىلىم­دىق نىساندارمەن جابدىقتاۋ ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا «قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق قورعا­نىسى تۋرالى» زاڭ جوباسى – پارلامەنت قاراۋىندا.

– ارميا قۇرامى ناقتىلانىپ, ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى قۇرىل­عانىن ايتتىڭىز. ونىڭ ماقساتى مەن ەرەكشەلىگى نەدە؟

– ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىنىڭ قولباسشىلىعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارميانىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتىن تۇ­بەگەيلى ارتتىرۋ جانە قارۋلى كۇشتەردىڭ جۇمىسىن قايتا قۇرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى شەڭبەرىندە قۇرىلدى. بۇل اسكەر تەگى ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ونىڭ ىشىندە تەرروريزمگە قارسى وپەراتسيالارعا قاتىسۋعا جانە زاڭسىز قارۋلى قۇرالىمدارعا قارسى ارنايى مىندەتتەردى شەشۋگە ارنالعان. باسقارۋ ورگاندارى, بولىمشەلەرى قۇزى­رەتتى ماماندارمەن جاساقتالىپ, زاماناۋي تەحنيكامەن, قارۋ-جاراقپەن جانە وقۋ-ماتەريالدىق بازامەن جابدىقتالدى. بۇگىندە ارنايى جاساق بولىمدەرىن جان-جاق­تى دامىتۋ ءىسى قارقىندى جالعاسىپ كەلەدى.

بيىل اقپان ايىندا ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىنىڭ «جاۋباسار» كومانداسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە وتكەن ەليتالىق بولىمشەلەردىڭ جارىسىنا العاش رەت قاتىستى. الەمنىڭ 80-نەن اسا ەلىنەن 106 كوماندانىڭ باسىن قوسقان بىرىنشىلىكتە ءبىزدىڭ كوماندا جوعارى ناتيجە كورسەتتى.

– كەز كەلگەن ارميانىڭ باستى كۇشى – ونىڭ قارۋ-جاراعىندا. مەملەكەت باسشىسى قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ تەح­نولوگيالىق تۇرعىدا جاڭعىرۋىنا اي­رىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ىلگەرىلەۋ بار ما؟

– ارميانى جاڭا قارۋ-جاراقپەن جانە اسكەري تەحنيكا تۇرلەرىمەن جابدىقتاۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلى 5 مامىردا وتكەن بۇكىل­ارميالىق كەڭەستە جاڭا ۇلگىدەگى قارۋ-جاراق پەن تەحنيكانىڭ, اسىرەسە دالدىگى جوعارى قارۋلاردىڭ, ۇشقىشسىز باس­قارىلاتىن تەحنيكا مەن روبوتتى كەشەندەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگىن باسا ايتقان ەدى. سونداي-اق اسكەرىمىز ۇتقىر بولۋ ءۇشىن تاسىمالداۋشى ۇشاقتار مەن ۇرىس كولىكتەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. وسىعان وراي كەيىنگى التى جىل ىشىندە ارميامىزعا 2 مىڭنان اسا جاڭا اسكەري تەحنيكا ساتىپ الىندى. قولدا بار قارۋ-جاراقتى مودەرنيزاتسيالاۋعا دا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر.

اۋە شابۋىلىنا قارسى زاماناۋي قورعانىس قۇرالدارىنا توقتالساق, بۇگىندە ارميامىزدا «بۋك-م2ە», «تور-م2ك» زەنيتتىك زىمىران كەشەندەرى, «روسا-رب», «پلاتفورما», سونداي-اق وتاندىق «نۇر» راديولوكاتسيالىق ستانسالارى ساپتا تۇر.

بىلتىر اسكەرىمىز 45 دانا «COBRA II» ساۋىتتى دوڭگەلەكتى ماشيناسىمەن تولىق­تى. بۇل كولىك ارميانىڭ قارقىندى ۇرىس جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار بيىل مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىسى شەڭبەرىندە قارۋلى كۇشتەرگە 53 «ارلان» كوپ­ماقساتتى سا­ۋىتتى دوڭ­گە­لەكتى ماشيناسىن ساتىپ الدىق. بۇل كولىكتەر قۇر­لىق اسكەر­لەرى بو­­لىم­­شەلەرىنىڭ ۇتقىر­لىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان.

قوسىمشا قارجى­لاندىرۋ اياسىندا بىلتىر جەلتوقسان ايىندا اسكەري-اۋە كۇشتەرى «ا-400م» اسكەري-كولىك ۇشاعىمەن تولىقتى. ول جەكە قۇرامدى, اۋىر جۇك­تەردى, تەحنيكانى تاسىمالداۋعا, گۋ­ماني­تار­لىق وپەراتسيالار شەڭ­بەرىندەگى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ارنالعان.

2024 جىلى رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا «شاپشاڭ» كولىكتىك-دەسانتتىق قايىعى سۋعا ءتۇسىرىلدى. ديۆەرسياعا قارسى تەحنيكا تەڭىز بەن وزەندەردە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە, جابدىقتالماعان جاعالاۋعا دەسانت تاسىمالداۋعا جانە ولاردى اتىسپەن قولداۋعا, ادامداردى ەۆاكۋاتسيالاۋعا جانە اپاتقا ۇشىراعاندارعا كومەك كورسەتۋگە ارنالعان.

– ەلدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنىن جان-جاقتى نىعايتۋ ءۇشىن يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ جونىندە كوپتەن ايتىلىپ كەلەدى. وسى ورايدا ءبىز ءوزىمىز قانداي قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا ءوندىرىپ جاتىرمىز؟

– ءيا, بۇل تۋرالى قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى دا ايتىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ, كەڭەستىك قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ 50-گە جۋىق كاسىپورنى بىزگە مۇرا بولعان ەدى. قازىر ەلىمىزدە وزىق شەتەلدىك كومپانيالارمەن بىرلەسكەن «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇك» اق كاسىپورنى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا «Aselsan» تۇرىك كوم­پانياسىمەن بىرلەسكەن ەلەكتروندى-وپتيكالىق اسپاپتار ءوندىرىسى, «Eurocopter» فرانتسۋز-نەمىس كومپانياسىمەن بىرلەسكەن «ەس145» تىكۇشاقتارىنىڭ ءوندىرىسى, «Tales» فرانتسۋز كومپانياسىمەن بىرلەسكەن كۆ جانە ۋكۆ دياپازوندارىنداعى راديوستانسالار ءوندىرىسى جانە باسقالار بار.

ءوز ەلىمىزدىڭ قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى وپتيكالىق-ەلەكتروندى بارلاۋ قۇرالدارىن, ساۋىتتى دوڭگەلەكتى ماشينالار مەن بروندى ترانسپورتەرلەر, بايلانىس قۇرالدارى مەن اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىن, «ەو-145» تىكۇشاقتارى مەن سىيىمدىلىعى 200 تونناعا دەيىنگى اسكەري كەمەلەر, ءىرى كاليبرلى پۋلەمەتتەر مەن اتىس قارۋىنا پاتروندار, اسكەري قىز­مەتشىلەرگە ارنالعان جابدىقتار مەن كيىم-كەشەكتەر وندىرەدى.

وزگە دە كاسىپورىنداردا ساۋىتتى تانك­تەر مەن اۆتوكولىكتەرگە, سونداي-اق دۇركىندەپ وق اتاتىن رەاكتيۆتى جۇيەلەرگە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.

بۇعان قوسا وتاندىق دروندار اسكەري سىناقتان ءساتتى ءوتىپ, ناتيجەسىندە «Sunqar» ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتى قارۋلى كۇشتەرگە قابىلداندى. جالپى العاندا, الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ارميا قۇرا الدىق دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز.

– ساربازدارىمىز بۇۇ بىتىم­گەرلىك ميسسيالارى اياسىندا الەم­نىڭ وتتى نۇكتەلەرىندە قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ پايداسى نەدە؟

– بۇۇ ميسسيالارىنا قاتىسۋ ەلى­مىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە بىتىمگەرلىك وپەرا­تسيالارعا ءتان قاجەتتى جاۋىنگەرلىك داعدىلاردى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ يتاليا مەن ءۇندىستان كونتينگەنتتەرىنىڭ شتابتارىندا «ليۆانداعى بۇۇ ۋاقىتشا كۇشتەرى» ميسسياسىندا 140-تان اسا اسكەري قىزمەتشىمىز قىزمەت اتقاردى.

بۇۇ-نىڭ تاياۋ شىعىس ەلدەرى, كيپر, ءۇندىستان, پاكىستان, ليۆان جانە باتىس ساحاراداعى ميسسيالارىنا باقىلاۋشى جانە شتاب وفيتسەرى رەتىندە 40 ادام قاتىستى. 2022 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باس­تاپ قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر كونگو مەن ور­تالىق افريكا رەسپۋبليكاسىنا جىبەرىلدى.

ايتا كەتسەك, ءبىز – تمد ەلدەرى ىشىندە بۇۇ ميسسياسىنا دەربەس ماندات العان بىردەن-ءبىر ەلمىز. بىلتىر 15 ناۋرىزدا قازاق­ستاندىق كونتينگەنت العاش رەت «بۇۇ-نىڭ ءبولىنۋدى باقىلاۋ كۇشتەرى» ميسسياسىن اتقارۋ ءۇشىن گولان جوتالارىنا جىبەرىلدى. ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم مەن ميسسيا مانداتىنا سايكەس ءبىزدىڭ كونتينگەنت وڭىردەگى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە شەشۋشى ءرول اتقارادى. العاشقى دەربەس بىتىمگەرلەر جاساعى جاقىندا گولان جوتالارىنان ورالدى. ولار ەلىمىزدىڭ بەيبىت مەملەكەت رەتىندەگى بەدەلىن حالىقارالىق ارەنادا ودان ءارى نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. ەر ادامدارمەن بىرگە گولان جوتالارىندا 7 ايەل دە قىزمەت اتقارعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. قازىر ول جەردە ەلىمىزدىڭ ەكىنشى بىتىمگەرلەر روتاسى ميسسيانى جالعاستىرىپ جاتىر.

– جاۋىنگەرلىك وقۋ-جاتتىعۋلار ارميانىڭ قۋاتىن ايقىندايدى. قورعانىس مينيسترلىگى كەيىنگى جىلدارى وسى ۇردىستەن اينىماي, وقۋ-جاتتىعۋدى ەسەلەۋمەن قاتار, ساپالىق دەڭگەيىن اناعۇرلىم ارتتىرعانى بايقالادى.

– دۇرىس ايتاسىز, جاۋىنگەرلىك دا­يارلىقتىڭ قارقىنى ايتارلىقتاي ارتتى. 2019 جىلى «كوكتال» پوليگونىندا «ايبالتا», 2021 جىلى «ويماشا» پوليگونىندا «وتپانتاۋ» ستراتەگيالىق وقۋ-جاتتىعۋلارى ءوتتى. ال 2023 جىلى «جاعالاۋ» پوليگونىندا ۇيىمداستىرىلعان «باتىل تويتارىس» ستراتەگيالىق وقۋ-جاتتىعۋىندا تۇڭعىش رەت جوعارعى باس قولباسشىنىڭ ستاۆكاسى مەن سوعىس ۋاقىتىنداعى ۇكىمەت سەكىلدى ستراتەگيالىق باسقارۋ ورگاندارى قولدانىلدى. سول جىلى كۇزدە مينيسترلەر مەن پارلامەنت دەپۋتاتتا­رىنا سوعىس ۋاقىتىنداعى ۇكىمەت پەن وڭىر­لەردىڭ قورعانىس كەڭەستەرىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان العاشقى جيىن ءوتتى.

حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋلارعا دا باسا نازار اۋدارىلىپ كەلەدى. بىلتىر ءوز ەلىمىزدە 10 حالىقارالىق وقۋ-جاتتىعۋ ۇيىمداستىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن ازەربايجان قاتىسقان «بىرلەستىك» جيىنىن ايتۋعا بولادى. كاسپي تەڭىزىندەگى رەسەيمەن بىر­لەسكەن اسكەري-تەڭىز, سونداي-اق ارنايى ماقساتتاعى كۇشتەردىڭ «شەكسىز باۋىرلاستىق» وقۋ-جاتتىعۋىندا ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر شەبەرلىگىن شىڭداي الدى.

– جاستاردى اسكەرگە بارۋعا ىنتالان­دىرۋ ءۇشىن مەرزىمدى اسكەري قىزمەت­تەن وتكەندەرگە بىرقاتار جەڭىلدىك قاراس­تىرىل­عانىن بىلەمىز. ناقتىراق توقتالىپ كەتە الاسىز با؟

– پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن 2024 جىلدان باستاپ زاڭنامالىق دەڭگەيدە مەرزىمدى قىزمەتتىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى ءۇشىن ءبىلىم جەڭىلدىكتەرى مەن نەسيەلىك دەمالىستار بەرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, اسكەردە جۇرگەندە جانە ودان كەيىن 60 كۇنگە نەسيەلىك دەمالىس ۇسىنىلادى.

سونىمەن قاتار «سروچنيكي 2.0» جوباسى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمىن وتكەرگەن جاستارعا ەلىمىزدىڭ 80-نەن اسا جوعارى وقۋ ورنىندا تەگىن ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن ۇسىنىپ وتىر. ولار­دىڭ بارلىق باعاسى بىرىڭعاي بازادا كورسە­تىلەدى. جۇيە قورىتىندى باعا بويىنشا رەيتينگتى اۆتوماتتى تۇردە قۇرىپ, ۇمىت­كەرلەردى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە بولەدى.

وتكەن جىلدىڭ وزىندە وعان 80 مىڭنان اسا ازامات تىركەلىپ, ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جەڭىلدىكپەن ءبىلىم الۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن 6 مىڭنان اسا سەرتيفيكات بەرىلدى. ال بيىلدان باستاپ اسكەري قىزمەتىن وت­كەرگەندەرگە مەملەكەتتىك گرانت بەرىلمەك. وقۋعا تۇسكەندەرگە جاتاقحانادان دا ورىن بولىنەدى. بۇل ءىس-شارالار مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەتىنىن سەنىممەن ايتا الامىز.

– اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اتقا­رىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دا توقتالا كەتسەڭىز.

– ارينە, بۇل, بىرىنشىدەن, اقشالاي قاراجاتتىڭ ءوسۋى مەن جەڭىلدىكتەرگە قاتىس­تى. 2023 جىلى جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ۇشۋ قۇرامى مەن ازاماتتىق وقى­تۋشىلارىنىڭ جالاقىسى ورتا ەسەپپەن 60%-عا, ال اسكەري دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى 40%-عا ارتتى. سونىمەن قاتار وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى 10–30%-عا ۇلعايدى.

وسى جىلدىڭ باستى جاڭالىعى – 1 قاڭتاردان باستاپ قارۋلى كۇشتەر, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمدار ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىنە كوشتى. ول ءبىرىنشى كەزەڭدە وفيتسەرلىك قۇ­رامنىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىن – ورتا ەسەپپەن 20,3%-عا, ال قاتارداعى جانە سەر­جانتتىق قۇرامنىڭ جالاقىسىن 33,9%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. وعان قوسا 2025 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسى «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا دالالىق تولەمدەردى تولەۋدى كوزدەيتىن تۇزە­­تۋلەردى ماقۇلدادى. وسىلايشا, ال­داعى 1 شىلدەدەن باستاپ وفيتسەرلەر مەن كەلىسىمشارت بويىنشا اسكەري قىزمەت­شىلەرگە دالالىق جورىق, جيىندار مەن وقۋ-جاتتىعۋلار كەزىندە تاۋلىگىنە 1,2 اەك (4 718 تەڭگە) مولشەرىندە دالالىق تولەم تولەنەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنتتە اسكە­ري قىزمەتشىلەردى زەينەتاقىمەن قام­سىزداندىرۋعا قاتىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر قاراستىرىلىپ جاتقانىن دا ايتا كەتكەن ءجون.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

اڭگىمەلەسكەن –

ەسكەندىر زۇلقارناي,

«Egemen Qazaqstan»