جانعا ازىق جارمەڭكە

اتاۋلى كۇنگى ايرىقشا شارا

ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن ەنگىزگەن ءىىى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا ء«بىز, ەڭ الدىمەن, جاستاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋىمىز كەرەك. سوندا جاپپاي كىتاپ وقيتىن ۇلتقا اينالامىز. تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ەلىمىزدە كىتاپحانا ءىسى كەنجەلەپ قالدى. توقسانىنشى جىلدارداعى الاساپىران ۋاقىتتا مىڭداعان كىتاپحانا جابىلدى. ميلليونداعان كىتاپ قورىنان ايىرىلدىق. كەيىنگى جىلدارى جاعدايدى تۇزەۋ ءۇشىن ارەكەت جاسالىپ جاتىر. كىتاپحانا – مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىڭ نەگىزگى جادى. ەلىمىز ءۇشىن قۇندى تاريحي دەرەكتەر مەن ماتەريالداردىڭ دەنى كىتاپحانادا ساقتالادى. سوندىقتان كىتاپحانا ءىسىن دامىتۋعا بەيجاي قاراۋعا بولمايدى. كىتاپ وقىرمانعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك», دەگەن ەدى. كىتاپتىڭ قول­جەتىمدى بولۋىنا حالىقارالىق دەڭ­گەيدەگى كىتاپ كورمەلەرىنىڭ اسەر ەتەرى ءسوزسىز.

مادەني مەرەكەگە اينالعان اۋقىمدى ءىس-شارا «فوليانت» باسپاسىنىڭ ۇيىم­­داس­تى­رۋىمەن وسىمەن سەگىزىنشى رەت وتكىزى­­لىپ وتىر. جارمەڭكەگە قاتىسۋ ءۇشىن قا­زاق­­­­­ستان, قىتاي, رەسەي, تۇركيا, يران, يسپانيا, پور­تۋگاليا, وزبەكستان ەلدەرىنەن باس­پا, كىتاپ ساتۋ, تانىمدىق-عىلىمي ءبىلىم بە­رۋ جانە پوليگرافيالىق ونىمدەرىن ۇسى­نا­تىن 70-كە جۋىق كومپانيا ءوتىنىم بەرگەن.

كىتاپ وقۋدى ناسيحاتتاۋ, وقۋ مادە­نيەتىن قالىپتاستىرۋ, الەۋەتتى وقىرمان مەن ساتىپ الۋشىلارعا جەتەكشى باسپا­لاردىڭ كىتاپ ونىمدەرىنىڭ زاماناۋي ۇزدىك اسسورتيمەنتىن, كىتاپ شىعارۋ مەن پوليگرافيا سالاسىنداعى جاڭا تەح­نولو­گيالاردى ۇسىنۋ, دۇنيەجۇزىلىك كىتاپ باسىپ شىعارۋ مەن پوليگرافيا يندۋسترياسىنىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەۋدى, سونداي-اق باسپا سالاسىنداعى جەتىستىكتەردى كورسەتۋدى ماقسات ەتكەن اۋقىمدى كورمە بارىسىندا ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. ەرەسەكتەرگە دە, بالالارعا دا بىردەي قىزىقتى بولاتىن بەس كۇندىك باعدارلاما مادەني جانە ىسكەرلىك تاقىرىپتاردان تۇرادى. اتاپ ايتساق, وتاندىق جانە شەتەلدىك جەتەكشى باسپالاردىڭ بالالار, كوركەم وقۋ جانە عىلىمي-كوپشىلىك ادەبيەتىنىڭ جاڭالىقتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى, بەلگىلى جازۋشىلار مەن اقىندارمەن قولتاڭبا سەسسيالارى, كىتاپ شىعارۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاناتىن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ءوتتى. بالالار الاڭىندا كىتاپ وقۋلارى, تاسقا سۋرەت سالۋ, كىتاپتارعا بەتبەلگى جاساۋ جانە باسقا دا شەبەرلىك ساباقتارى جۇرگىزىلىپ جاتتى.

اۆتورلار سويلەيدى

«Eurasian Book Fair» اياسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى مۋزەي-ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى رايحان يماحانبەتتىڭ «احمەت. الاش ارداقتىسى» اتتى كىتابى تانىستىرىلدى. «الماتىكىتاپ» باسپاسىنان جارىق كورگەن ەڭبەك ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى­نىڭ ءومىر جولىن, تاريحي ميسسياسىن, الاش يدەياسىن تەرەڭنەن تولعايدى. «مەنىڭ قازاقستانىم» سەرياسىمەن جارىق كور­گەن تۋىندىدا احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ كوپتەگەن شىعارماسىنىڭ ورىس تىلىندەگى اۋدارمالارى العاش رەت ۇسىنىلىپ وتىر. سونداي-اق تۇلعانىڭ ءومىرى, قىزمەتى, ۇلت ۇستازى كەلبەتىندەگى ازاماتتىعى مەن ۇلت­سۇي­گىشتىگى تۋرالى شىنايى ەستەلىكتەر بەرىلگەن.

«ۇلت ۇستازىنىڭ 150 جىلدىعى قار­ساڭىندا وسى كىتاپتى شىعارۋدى جوس­پارلاپ ەدىم. بىراق اراعا بىرنەشە جىل سالىپ ءساتى بيىل ءتۇسىپ وتىر ەكەن. ۇنەمى ءۇش اعارتۋشى ايتىلادى: اباي, شوقان, ىبىراي. اراسىندا احمەت قالعان سايىن جۇرەگىمىز اۋىرىپ وتىردى. اعارتۋشىلىقتى ۇلتتىق بولمىستا جاساعان تۇلعالاردىڭ دۇنيەسى ءبىر بولەك تە, احمەت ءبىر بولەك دەپ ايتقاندار بار ەكەن. ەشكىمگە ۇقسامايتىن كەمەڭگەر, ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەسىل ەر. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا قاتىستى جەكەلەگەن ەڭبەكتەردىڭ شىعۋىنىڭ جولى اۋىر بولاتىن. سوعان قاراماستان الماتى قالاسىنداعى مۋزەي-ءۇيى دە مەملەكەتكە ءوتىپ, بارلىعى قاز-قاتار كەلدى. دەمەك, الاش ارىستارىنىڭ ەسىمى ورالعاننان بولەك, جاساعان مۇراتىنىڭ ءتىرىلىپ, بىزبەن بىرگە جاساۋىنا قىزمەت ەتۋىمىز كەرەك», دەيدى رايحان يماحانبەت.

كىتاپ كورمەسىندە قازاق تىلىندە جارىق كورگەن تۇرىك جازۋشىسى نيحال اتسىزدىڭ «كوكبورىلەر» تاريحي رومانى كوپشىلىككە ۇسىنىلدى. ايگىلى شىعارمانى تارجى­مالاعان – دوسىم زىكىريا. تۇساۋ­كەسەر بارىسىندا تاريحشى-اۋدارماشى تۇرىك اۆتورىنىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى بايانداپ, روماننىڭ قۇرىلىمدىق مازمۇنىنا, كەيىپكەرلەر گالەرەياسىنا توقتالدى. بۇدان بولەك كورمە اياسىندا سۇلتان راەۆتىڭ «جانجازا», ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ «كوريفەي», ەسەنعالي سادىرباەۆتىڭ «وتىرار كوپەسى» (اۋدارعان – وتەن احمەت), مەرەي قارتتىڭ «اسپانعا قۇلاۋ», باسقا دا زاماناۋي اۆتورلاردىڭ كىتاپتارى رەسمي تانىستىرىلدى.

كورمەنىڭ ەندىگى ءبىر بۇرىشىندا بالالار بايانعالي ءالىمجانوۆتىڭ «مەيىرىمدى اسقار» ەرتەگىسىن ءوزارا قىزۋ تالقىلاپ جاتتى. قوس تىلدە جارىق كورگەن ەرتەگىدە اۆتور كەيىپكەرى سيقىرلى مەكەنگە ساياحاتتاپ, التىن بالىقپەن, بارون ميۋنحاۋزەنمەن, شويىن سولداتپەن جانە تاۋسوعار سىندى كەيىپكەرلەرمەن كەزدەسەدى. جازۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ەرتەگى – جاس وقىرماننىڭ بويىنا ادىلەتتىلىك سەزىمىن ۇيالاتاتىن, مەيىرىمگە, دوستىققا تاربيەلەيتىن رۋحاني قۇرال.

«بۇگىندە باسپالارىمىز وتاندىق قانا ەمەس, الەمدىك كلاسسيكانى وقىرمانعا قولجەتىمدى ەتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىزگە شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىز دە كومەكتەسىپ وتىر, ولاردىڭ كىتاپ ونىمدەرى كورمەدە كەڭىنەن تانىستىرىلدى. قوناقتار قازاقستاندىق, رەسەيلىك, قىتايلىق, يسپان, تۇرىك, پورتۋگال جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىمەن تانىسىپ, اۆتورلار ءھام اۋدارماشىلارمەن جۇزدەستى. كورمەنىڭ قازىرگى قازاق ادەبيەتىن ناسيحاتتاۋداعى ۇلەسى زور بولدى. اسىرەسە بالالار ادەبيەتىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ەرەكشە. بۇل – جاس ۇرپاقتىڭ كىتاپقا دەگەن قۇرمەتپەن ءوسىپ, وقۋعا دەگەن جوعارى مادەنيەتكە يە بولارىنا سەندىرەدى», دەدى «فوليانت» باس­پاسىنىڭ ديرەكتورى جەڭىس قازانعاپوۆ.

يران باسپاسىنان بازارلىق

سونداي-اق كىتاپ جارمەڭكەسى اياسىندا يران ادەبيەتىنىڭ الەمگە تانىلعان كورنەكتى وكىلدەرى ومار حايام مەن ءفيردوۋسيدى ۇلىقتاۋ جانە يراننىڭ باس­پا ىسىنە شولۋ ماقساتىندا كەلەلى كەزدەسۋ ءوتتى.

القالى جيىنعا يران يسلام رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ەلىمىزدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الي اكبار دجوۋكار, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ مادەني ىستەر جونىندەگى كەڭەسشىسى الي اكبار تالەبي ماتين, يراننىڭ كالليگرافيا سالاسىنىڭ ۇزدىگى, الەمدىك كالليگرافيا شەبەرلەرى سا­يىسى, يراندىق جانە شەتەلدىك حۇسنيحات سايىستارىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىم­پازى, كوركەم جازۋ كىتاپتارىنىڭ اۆتورى حاميد نيرۋماند, تەگەران قالا­سىنداعى «دجانگال» حالىقارالىق باسپا كەشەنى­نىڭ باس ديرەك­تورى مودجتابا سادجاد قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.

يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ قا­زاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى الي اكبار دجوۋكار ەكى ەل ارا­سىنداعى مادەني بايلانىستاردىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭدە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ء«ار سالاداعى ءتۇرلى ەكونوميكالىق كورمەلەرگە ءجيى قاتىسىپ جاتامىز. دەسەك تە كىتاپ كورمەسىنىڭ وزىندىك كەڭىستىگى بار. رۋباياتتاردى كالليگرافيامەن جازىپ الىپ كەلگەن نيرۋماند مىرزاعا ەرەكشە راحمەت ايتامىن. بۇل قولجازبانىڭ تۇساۋكەسەرىن باسقا ەلدە ەمەس, ءدال وسى استانا تورىندە وتكىزىپ وتىرعانىمىز دا ءبىر قۋانىش. ەكى ەلدىڭ تاريحي-مادەني بايلانىسى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان ەمەس, سوناۋ مىڭداعان جىل بۇرىن باستاۋ العان. ەكى حالىقتىڭ تىلىندە دە, مادەنيەتى مەن ونەرىندە دە, تاريحىندا دا ۇقساستىق كوپ. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ناۋرىز مەرەكەسىن يران جۇرتشىلىعى دا كەڭ كولەمدە اتاپ وتەدى», دەدى ەلشى.

يراننىڭ كالليگرافيا سالاسىنىڭ ۇزدىگى حاميد نيرۋماند ومار حايامنىڭ رۋباياتتارىن ەكى جىل بويى بار شە­بەرلىگىن سالىپ كالليگرافيالىق جازۋمەن جازىپ شىققان. قۇندى قولجازبانى تانىستىرۋعا ەلىمىزگە ارنايى الىپ كەلىپ وتىر.

«بۇل رۋبايلاردىڭ سانى شاما­مەن 140 قىتا. قايتالانباس رۋحاني تە­­رەڭدىگى مەن كوپشىلىكتىڭ ومار حايام شىعارماشىلىعىنا دەگەن زور قىزى­عۋشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, وسى رۋبايلاردى ەكى جىل بويى نەي قالاممەن, ناستاليق جازۋىمەن جازىپ شىقتىم. بۇگىن, جاراتۋشىنىڭ قالاۋىمەن, وسى قولجازبانىڭ تۇساۋكەسەرىنە كۋا بولىپ وتىرمىز. يران ەلشىلىگىنە جانە ەلشىلىك جانىنداعى مادەني وكىلدىككە وسى ءراسىمدى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن. سونداي-اق وسى جيناققا العىسوز جازىپ, ەڭبەگىمىزگە رۋحاني قولداۋ كورسەتكەن قۇرمەتتى عالىم, دوكتور مير جالالۋددين كازازيگە ريزا­شىلىعىمدى بىلدىرەمىن», دەدى حاميد نيرۋماند.

سونداي-اق «دجانگال» باسپا كەشەنىنىڭ باس ديرەكتورى مودجتابا سادجاد اتالعان وندىرىستەگى جەتىستىكتەرىمەن ءبولىستى. 

بۇگىندە يراندا كىتاپ شىعارۋ ءىسى قارقىندى دامىعان. يران يسلام رەۆوليۋتسياسى جەڭىسىنەن كەيىنگى قىرىق جىل بويى شامامەن ءبىر ميلليون جەتى ءجۇز مىڭ كىتاپ جازىلىپ, باسىلىپ شىقتى. قازىرگى تاڭدا 5 مىڭنان استام باسپاگەر مەن 27 مىڭنان استام اۆتور وسى سالادا قىزمەت ەتىپ ءجۇر. يراننىڭ باسپا ءىسىنىڭ جەتىلدىرىلگەن ينفراقۇرىلىمى مەن تولىعىمەن جابدىقتالعان باسپاحانالارى جىلىنا 110 مىڭ كىتاپ باسىپ شىعارادى.

سونداي-اق كورمە اياسىندا ءداستۇرلى تۇردە «جىلدىڭ ۇزدىك كىتابى» بايقاۋى قورىتىندىلانىپ, «جىل كىتابى», «ۇزدىك دەبيۋت», «ۇزدىك كوركەم ادەبيەت», «نون-فيكشن جانرىنداعى ۇزدىك كىتاپ», «تۇركسوي»-دىڭ گران-پري اتالىمدارى بويىنشا جەڭىمپازدار انىقتالىپ, ماراپاتتالدى.