باسقامىر جادىگەرى

1988–1994 جىلدار ارا­لىعىندا بەلگىلى ارحەولوگ جۇمان سمايلوۆ جەتەكشىلىگىمەن جەزقازعان تاري­حي-ارحەولوگيالىق مۋ­زەيىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى باسقامىر كونە قالاشىعىنا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسىن جۇر­گى­زىپ, ناتيجەسىندە, قالا­شىقتان كەرا­­­مي­كادان جاسال­عان ىدىس-اياقتار, جا­نۋار سۇيەكتەرى, اشە­كەي بۇ­يىمدار, تەمىر كەنىمەن قاتار, ەڭ ەرەكشە زات – قۇلاقتازالاعىش تابىلعان. مۋزەي قو­رى ەكس­پەديتسيا بارىسىندا 741 جا­دىگەرگە تولىقتى.

«قۇلاقتازالاعىش 6-تۇرعىن ۇيدەن كەيىن, تسيتادەلدىڭ وڭ­تۇستىك-باتىس قابىرعاسىندا ور­نالاسقان 7-تۇرعىن ۇيدەن تا­بىلعان. بالقىتىلعان مىستان ارنايى قالىپقا قۇيىلىپ جاسالعان. ونى قۇلاقتازالاعىشتىڭ بورىنەن (زاۋسەنيتسا) بايقاۋعا بولادى. قۇلاقتازالاعىش قايىقتىڭ ەسكەگىنە ۇقسايدى, تۇتقاسىنىڭ جوعارعى جاعىندا ىلگەگى بار. جوعارعى بو­لىگىندەگى دوڭگەلەنگەن تۇتقاسى ساباعىنا اۋىسادى. ۇزىندىعى 10 سم, تۇتقاسىنىڭ ەنى 4,5 سم. تۇتقاسىندا جاعالاي اشىق ايقىن جيەكتەرى جانە ورتالىق بولىگىندە كەستەلى ورنەگى بار. بۇل ورنەكتى ءبىر جاعىنان استىڭعى بولىكتە جايقالعان جاپىراعى بار تريليستيك وسىمدىگىنە ۇقساتسا, ەكىن­شى جاعىنان زوومورفتى, ياعني قاناتى جايىلعان قۇسقا دا ۇقساتادى. قۇ­لاقتازالاعىش ساباعىنىڭ كەلەسى جاعى تەرەڭدەتىلىپ جاسالعان», دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ تاريحي-ارحەولوگيالىق مۋزەيىنىڭ اعا عى­لىمي قىزمەتكەرى ايدانا جان­بوسىنوۆا.

قۇلاقتازالاعىشتىڭ وعىز-قىپشاق توبىنا تيە­سىلى ح عا­سىر­داعى ۆولگا-ۋرال جاعا­لاۋىنداعى سەر­­كەلدە (قالا­شىق), دوننىڭ تومەنگى جاعىنداعى تاريحي-ارحەو­لوگيالىق جادىگەرلەرمەن ۇق­ساستىعى بار. سروستين ما­دە­نيەتىنە تيەسىلى ۋر-بەداري جە­رىندە تابىلعان ح عاسىر مو­لا­سىنداعى قۇلاقشۇقىعىش عا­لىم ل.م.گاۆريشيننىڭ پىكى­رى بو­يىنشا «وعىز-قىپشاق قۇلاق­شۇقى­عىش­تارىنا ۇقساس. مۇنىڭ ساكرالدى ماڭىزى بار بولۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىر بىلدىرەدى.

قۇلاقتازالاعىش ەڭ ءبىرىنشى – جەكە باس گيگيەناسى رەتىندە, ەكىنشىسى – بالە-جالادان, جاماندىقتان ساق­تايتىن تۇمار رەتىندە, ءۇشىن­شىسى اشەكەي بۇيىم رەتىندە دە قول­دانىلعان. ايەلدەر ونى بۇرى­مىنا اشەكەي رەتىندە تاقسا, ال كەيبى­رەۋلەرى بەلدىكتىڭ اشەكەيى رەتىندە پايدالانعان.

ۇلىتاۋ وبلىسى