كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆ.بوبروۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن “قازىرگى بار ەكولوگيالىق پروبلەمالار جانە ونىڭ شەشىلۋ جولدارى” اتتى ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى. وندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرعالي ءاشىموۆ بايانداما جاسادى.
مينيستر 2007-2024 جىلدارعا ارنالعان ورنىقتى دامۋعا كوشۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ دايىندىق كەزەڭى ويداعىداي ىسكە اسىرىلعاندىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, شارۋاشىلىق قىزمەتتەرىن توقتاتا تۇرۋعا قاتىستى 210 ماتەريال سوتقا جىبەرىلگەن. اعىمداعى جىلدىڭ ءتورت ايىندا ازاماتتارعا جالپى سوماسى 726 مىڭ تەڭگەگە 110 اكىمشىلىك, ال لاۋازىمدى تۇلعالارعا 13 ميلليون تەڭگەگە 622 ايىپپۇل سالىنىپتى. قاتاڭ شارالار ناتيجەسىندە قورشاعان ورتاعا شىعارىندىلار 6 پايىز جانە لاستانعان سۋلار توگىندىلەرى 1,7 پايىز تومەندەتىلگەن. سونىمەن قاتار, تۇسكەن تولەمدەر كولەمى جىل سايىن ارتۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2008 جىلى 66,5 ميلليارد تەڭگە, 2009 جىلى – 85,2, 2010 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىندا 47,9 ميلليارد تەڭگە تولەم قابىلدانىپتى. 2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ تومەنگى تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋ باتىس قازاقستان وبلىسىندا (1,5 %), پاۆلودار وبلىسىندا (4,8 %), قاراعاندى وبلىسىندا (5,1 %), اقتوبە جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا (8 %) بايقالعان.
حالىقارالىق كومىرتەكتى ساۋدا الاڭىنا قوسىلاتىن ىشكى كومىرتەكتى نارىعىن قۇرۋ ۇدەرىسى ەلىمىزدە دە باستالىپ, ول “ەۋرازيالىق ساۋدا جۇيەسى” تاۋارلىق بيرجاسى” اكتسيونەرلىك قوعامىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزىلۋدە. تازا تەحنولوگيالار قورى تازا تەحنولوگيالار بويىنشا جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قازاقستانعا 1 ملرد. 269 ملن. اقش دوللار كولەمىندە قارجى بولىنگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. نۇرعالي ءاشىموۆ جاھاندىق ەكولوگيالىق قوردىڭ جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن شامامەن 100 ملن. دوللارعا 12 تولىق كولەمدى جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا ەكەندىگىمەن دە ءبولىستى. ونىڭ ىشىندە جەل ەنەرگەتيكاسى, بيوالۋاندىلىق, سۋلى-باتپاقتى القاپتار جانە باسقا دا نارىقتى دامىتۋ بويىنشا جوبالار دا بار. دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ قاراعاندى وبلىسى شەت اۋدانىنداعى قۋاڭ جەرلەردى باسقارۋ جوباسى ىسكە اسىرىلسا, 2011 جىلدان باستاپ وسىعان ۇقساس جوبا قىزىلوردا وبلىسىندا قولعا الىناتىن بولادى.
ەلىمىز وزەندەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى كورشى مەملەكەتتەردەن باستاۋ الادى. وسىعان وراي ءۇستىمىزدەگى جىلى 26-28 مامىردا پەكين قالاسىندا ترانسشەكارالىق سۋلاردىڭ سۋ ساپاسىن قورعاۋ تۋرالى كەلىسىم جوباسىن ەكى ەلدىڭ (قازاقستان مەن قىتاي) تابيعات قورعاۋ ۆەدومستۆو مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندە تالقىلاۋ بويىنشا ارنايى وتىرىس وتكەن-ءدى. سونداي-اق ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ ورنىقتى دامۋى ءجونىندەگى مەملەكەتارالىق كوميسسياسى شەڭبەرىندە جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. 2010 جىلعى قازاندا استانادا وتەتىن 3-ءشى تاراپتار كونفەرەنتسياسىنا جەرۇستى كوزدەرىنەن لاستانۋدى الدىن الۋ جونىندەگى حاتتاماعا قول قويۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەن. بيوالۋاندىلىق مونيتورينگىن قوسا العاندا, كاسپي تەڭىزىنىڭ قورشاعان ورتاسى مونيتورينگىنىڭ بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان مەملەكەتتىك جۇيەسىن قۇرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ەۋرازيا سۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەت ەتۋى ءۇشىن استانا قالاسىندا سۋ ساپاسىنىڭ زاماناۋي زەرتحاناسىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانۋدا, دەپ ەرەكشە اتاپ ءوتتى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى. تاعى ءبىر بەلگىلى بولعانى, رەسەي تاراپىمەن “بايقوڭىر” كەشەنى اۋماعىندا ەلىمىز زاڭناما تالاپتارىن ساقتاۋدى كوزدەيتىن جاڭا حاتتاما ەرەجەسى كەلىسىلىپتى. مينيسترلىك ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ عارىش ايلاعىندا تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن ساقتاۋعا العاش رەت تەكسەرىس جۇرگىزۋدى باستاعان.
سونىمەن قاتار ن.ءاشىموۆ قالدىقتاردىڭ 30 ميلليارد توننادان اسقاندىعىن, سونىڭ 100 ميلليون تونناسى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار (تقق) ەكەندىگىن جەتكىزدى. كەلتىرىلىگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, جىل سايىن 700 ميلليون توننا ونەركاسىپتىك, ونىڭ ىشىندە 250 ميلليون تونناعا جۋىق ۋلى قالدىقتار تۇزىلەدى ەكەن. تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ شامامەن 5 پايىزى كادەگە جاراتىلۋعا نەمەسە ورتەنۋگە جاتادى. قالدىقتار پاسپورتتارىنىڭ كاداسترى جانە ءتىزىلىمى قۇرىلدى (30 مىڭ پاسپورت, 7,5 مىڭ كاسىپورىن). 90-جىلدارى ەرتىس وزەنى باسسەينىنىڭ جەراستى كوكجيەكتەرىندە جالپى اۋدانى 5 شارشى مەتردى قۇرايتىن 6460 توننا اۆياتسيالىق كەروسين بارلىعى انىقتالعان. ونى تازارتۋعا مينيسترلىك 69 ميلليون تەڭگەنى 2011-2013 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتىك وتىنىمگە ەنگىزىپتى. سوڭعى جىلدارى سەمەي پوليگونى اۋماعىندا شارۋاشىلىق قىزمەت بەلسەندىرىلە ءتۇستى. “قاراجىرا” كومىر كەن ورنى وڭدەلۋدە, “جاقسىتۇز” كولىنەن تۇز وندىرىلۋدە, گەولوگيالىق-بارلاۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. “ازعىر” جانە “كاپۋستين يار” پوليگوندارى اۋدانىنداعى حالىق دەنساۋلىعىنىڭ ايتارلىقتاي ناشارلاۋى اسا الاڭداۋشىلىقتى تۋعىزۋدا. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى سىناقتار سالدارىنىڭ حالىق دەنساۋلىعىنا اسەرى تۋرالى ءبىر جاقتى جاۋاپ بەرمەيدى. سوندىقتان, ولاردىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا كەشەندى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ قاجەت.
دەپۋتاتتار ءوز سۇراقتارىندا كوپتەگەن ەكولوگيالىق وڭىرلەردىڭ ماسەلەسىن جان جاقتى كوتەرىپ, ءبىراز ويلارىن ورتاعا سالدى. ناتيجەسىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ “قازىرگى بار ەكولوگيالىق پروبلەمالار جانە ونىڭ شەشىلۋ جولدارى” تاقىرىبىندا جاساعان بايانداماسىن نازارعا الۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى.
اسقار تۇراپباي ۇلى.