كورشىلەر اراسىنداعى تۇيتكىل

البەتتە, بۇل ماسەلەمەن كوپقاباتتى ۇيدە تۇراتىن كەز كەلگەن ازامات بەتپە-بەت كەلۋى ىقتيمال. ورىن العان ۇساق-تۇيەككە بولا ورىن­سىز شاعىمداناتىندار سەكىلدى قوعام­دىق تارتىپكە باعىنۋدى قولاي كورمەيتىن­دەر دە كەزدەسەدى. تۇرعىندار اراسىندا­عى كەلىسپەۋشىلىك ءومىر ساپاسىنا دا اسەر ەتپەي قويمايتىنى بەلگىلى. تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر كوبىنە-كوپ قاراپايىم ەرەجەلەردى ەسكەر­مەۋدەن تۋىندايتىن كورىنەدى.

«ماسەلەنى جان-جاقتى قاراستىرعان اب­­زال. كورشىلەردىڭ ارازدىعىنا بەلگىلى ءبىر دەڭ­­­گەي­دە ءۇي ساپاسى دا اسەر ەتەدى. كوپ جاع­داي­دا ەكونوم ساناتتاعى ۇيلەردىڭ قابىرعا­لا­رى جۇقا نەمەسە دىبىس وقشاۋلاۋ جۇيەسى بولماعاندىقتان, اڭگىمەلەر, بالالاردىڭ ۋ-شۋى, ءۇي شارۋاشىلىقتارى سياقتى دىبىستار باسقا پاتەرگە ءوتىپ, ىڭعايسىزدىق تۋعىزادى. مۇندايدى بىرەۋ تۇسىنسە, بىرەۋ تۇسىنبەيدى. مەزى بولعاندار شاعىمدانۋعا كوشەدى, كەي تۇرعىندار ءوزارا مامىلە ارقى­لى جاعدايدى رەتتەۋگە تىرىسادى. سول سەكىلدى كوپپاتەرلى ۇيلەردە دالىزدەر مەن اۋلا ورىندارى ورتاق م ۇلىك ەكەنىن ۇمىتىپ, شەكتەن شىعاتىن ازاماتتار دا جوق ەمەس. مۇنداي جاعدايلار كوبىنە بەيبىت ءومىر سۇرۋگە كەدەرگى جاسايدى ءارى الەۋمەتتىك ورتاعا كەرى اسەر ەتەدى. ءتارتىپ بۇزعان كورشىلەردىڭ مىنەز-قۇلقى ءتۇرلى فورمادا كورىنۋى مۇمكىن. مۇنداي ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ناقتى ءىس-شارالار مەن تۇسىنىستىك قاجەت. ەڭ الدىمەن, سونىڭ ءبارىن رەتتەيتىن – زاڭ مەن ءتارتىپ», دەيدى الەۋمەتتانۋشى اينۇر اقىنباي.

جۋىردا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى ەرەجە بەكىپ, زاڭ تالاپتارى بارىنشا كۇشەيتىلگەن ەدى. ەندى تۇرعىن ءۇي كىرەبەرىسىندە تۇرىپ شىلىم شەككەن­دەر 58 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەيدى. قوقىس شىعارۋعا ەرىنىپ, ەسىك الدىنا تاستاپ كەتەتىندەر 78 مىڭ تەڭگەسىنەن قاعىلادى. سول سەكىلدى كىرەبەرىس قابىرعالارعا سۋرەت سالىپ, قاپتامالاردى بۇلدىرگەندەر 197 مىڭ تەڭگە تولەپ, ءتىپتى 20 تاۋلىككە دەيىن قامالۋى مۇمكىن. تۇنگى ساعات 22.00-مەن تاڭعى 9.00 ارالىعىندا شۋلاپ, كورشىلەردىڭ مازاسىن الاتىندار دا 19 660 تەڭگە ايىپپۇل ارقالايدى. سونداي-اق جەكە زاتتارىن پودەزدە ساقتايتىندارعا دا ءتارتىپ كۇشەيگەن.

زاڭگەر ولجاس ەسەنباەۆ كورشىلەر­دىڭ تەرىس مىنەز-قۇلقى ۇنەمى قايتالانىپ, وزگەنىڭ تىنىش ومىرىنە زيان كەلتىرەر بولسا, زاڭدىق شارا قولدانۋدان قىمسىنباۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. ادۆوكات ءوز جۇمىس تاجىريبەسىندە مۇنداي جايتتاردىڭ ۋشىعۋ فاكتىلەرى ورىن العانىن العا تارتتى.

«قوعامدىق مادەنيەت بارىنەن ماڭىزدى. وكىنىشكە قاراي, وعان نەمقۇرايلى قارايتىندار بار. وزگەنىڭ مۇلكىنە زيان كەلتىرۋگە, مورالدىق ءھام ماتەريال­دىق تۇرعىدان قۇقىنا قول سۇعۋعا زاڭمەن تىيىم سالىنادى. كوپپاتەرلى ۇيلەردە تۇرعىنداردىڭ بىرگە ءومىر ءسۇرىپ, ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋى ءۇشىن ءۇي باسقارماسى تۇر­عىنداردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن تۇسىندىرەتىن اقپاراتتىق سەسسيالار وتكىزىپ, ءتارتىپ بۇزۋشىلارعا ەسكەرتۋ جاساي الادى. مۇنداي شارالار كورشىلەر اراسىندا ءوزارا قۇرمەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. بىرەر جىل بۇرىن اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى پاتە­رىن­دە كۇركە تاۋىق باققان كورشىلەرىنە شا­عىمدانعانىن بىلەمىز. سول سياقتى كوپ­­قا­باتتى ۇيدەگى پاتەرىنە قاڭعىباس يت-مى­سىقتاردى پانالاتقان تۇرعىنعا قاتىستى دا زاڭدىق شارا قولدانىلدى. ىشىمدىككە سىلقيا تويىپ الىپ, ءوز وتباسىنىڭ عانا ەمەس, كورشىلەرىنىڭ دە تىنىشىن قاشى­راتىن ازاماتتار بار. قاراپايىم قولاي­سىزدىقتاردى ايتپاعاندا, مۇنداي ءىس-ارە­كەتتەردى قۇقىقتىق تۇرعىدان شەكتەمەسە بولمايدى», دەيدى زاڭگەر.

ماسەلەنىڭ ءبىر ۇشى تۇرعىن ءۇي سالاتىن كومپانيالارعا تىرەلەدى. سەبەبى قۇرىلىس بارىسىندا پاتەر مەن كولىك تۇراعىنىڭ سانى ەسكەرىلمەيدى. بۇگىندە كوپقاباتتى ۇيلەر اۋماعىنداعى تۇراق تاپشىلىعى وزەكتى پروبلەماعا اينالىپ وتىر. قۇرىلىس سالۋشى دا, قۇرىلىسقا رۇقسات بەرەتىن قالا بيلىگى دە وسىنى ەسكەرگەنى ابزال. كورشىلەر اراسىنداعى داۋ-جانجالدار كەيدە كولىك تۇراعىنا تالاسۋدان بەلەڭ العانىن راستايتىن فاكتىلەر از ەمەس. بۇل تۇرعىدا بىلتىر الماتىدا جەدەل-جاردەم جۇرگىزۋشىسىنىڭ اياۋسىز سوققىعا جىعىلۋى وسى ماسەلەدەن تۋىنداعانىن العا تارتساق, جەتكىلىكتى.

اي بۇرىن ءماجىلىس مىنبەرىندە كوپ­پاتەرلى ۇيلەردى باسقارۋ جۇيەسىنە وزگە­رىس ەنگىزۋگە ارنالعان زاڭ جوباسى ازىر­لەن­گەنى ايتىلعان ەدى. دەپۋتات ەكاتەري­نا سمىشلياەۆا سالاداعى رەفورما­عا قاراماستان, ءالى دە شيكىلىكتەردىڭ بارىن العا تارتقان بولاتىن. بۇل وزگەرىستەر كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي تۇرعىندارىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى تاقىرىپتاردى قامتيدى.

الماتى