بيىل ەلىمىزدەگى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا ىلكىمدى جوبالار قولعا الىندى. نارىقتاعى سۇرانىسقا يە كاسىبي ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وسى جىلى كوللەدجدەردە مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى 150 مىڭعا ۇلعايدى. ماسەلەن, ونىڭ 70 پايىزى IT, كولىك, ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس سەكىلدى تەحنيكالىق ماماندىققا باعىتتالىپ وتىر.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋدا كوللەدجدەردى جابدىقتاۋ, پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەنى ەنگىزۋ, كاسىبي شەبەرلىك چەمپيوناتىن وتكىزۋ, مۇنىمەن قوسا كاسىپورىنداردىڭ نىسانالى تاپسىرىس نەگىزىندە دۋالدى وقىتۋ, ينۆەستورلار مەن بيزنەس قۇرىلىمداردى تارتۋ كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
الماتىداعى ارحيتەكتۋرا, ديزاين جانە ينجەنەريا كوللەدجى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تالعات ايتجانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىنىڭ» جاريالانۋى كاسىپتىك تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇلكەن سەرپىلىس بەرەتىنىن جەتكىزدى. ەڭبەك ادامىنىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرىپ, باسەكەگە قابىلەتتى جۇمىسشى مامانداردى دايارلاۋعا ىقپال ەتىپ, جۇمىسشى ماماندىعىنا بەتبۇرىس باسەكەگە قابىلەتتى ماماندارمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ جاڭعىرۋىنا, رەفورمالانۋىنا كەڭىنەن جول اشادى. جاستاردى ەڭبەكقورلىققا, ءوز ءىسىن قۇرمەتتەپ, قادىرلەۋگە ۇندەيدى. بۇگىندە جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ مارتەبەسى قوعامدا مۇلدەم تومەندەپ كەتكەندىكتەن, قۇرىلىسشى, ەلەكتريك, سانتەحنيك سياقتى ماماندىقتار جاستار اراسىندا سۇرانىسقا يە بولماي قالدى. مىنە, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدى ترانسفورماتسيالاۋدىڭ 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى قابىلداندى. ايماقتار بويىنشا كەشەندى جوسپار بەلگىلەندى.
«الماتى قالاسىنداعى كوللەدجدەر دە وقۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرىپ, كاسىپورىندارىمەن بايلانىستى ارتتىرۋعا كۇش سالىپ جاتىر. بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن وندىرىستەن كاسىبي مامانداردى وقۋ ۇردىسىنە تارتۋ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ەگەر دە ەڭبەك نارىعىنا سۇرانىسقا يە ماماندار ازىرلەۋدى ماقسات ەتەتىن بولساق, وندا وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. ياعني وندىرىسكە باراتىن بولاشاقتىڭ ماماندارى يگەرەتىن داعدى كاسىبي مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. تالىمگەرلىك باعدارلاماسىن ەنگىزۋ ارقىلى دۋالدى ءبىلىم بەرۋ تەتىگى دە قايتا قاراستىرىلىپ جاتىر. ستۋدەنتتەر مول تاجىريبە جيناقتاۋى ءۇشىن اكىمدىك تاراپىنان وندىرىستىك تاجىريبەلى شەبەرلەر ەڭبەگىن قارجىلاندىرۋعا بىرتىندەپ كوڭىل بولىنە باستادى. الماتى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن مامانداردى شەتەلدەردە تاجىريبەدەن وتكىزۋ ءىسى كەيىنگى جىلدارى قولعا الىنىپ, جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ماماندار ەۋروپا ەلدەرىندە, سينگاپۋر, مالايزيا, قىتايدىڭ وزىق ءبىلىم ورتالىقتارىنا بارىپ, تسيفرلاندىرۋ جاساندى ينتەللەكت داعدىلارىن يگەرىپ, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە ەنگىزىپ وتىر. جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنىڭ قابىلدانۋى دا وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى», دەيدى ول.
تالعات ايتجانوۆتىڭ پىكىرىنشە, جۇمىس كۇشىن شەتەلدەن تارتىپ, ولاردى وقىتۋدىڭ قوسىمشا شىعىن ەكەنىن تۇسىنە باستاعان بيزنەس قاۋىمداستىق كوللەدجدەرمەن بىرلەسىپ, ءبىلىم باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە بەت بۇردى. ال ستۋدەنتتەردىڭ ۋاقتىلى تاجىريبەدەن ءوتىپ, تۇراقتاپ قالۋى وقۋ ورنىنىڭ عانا ەمەس, كاسىپورىننىڭ دا جوعارى بەدەلىن كورسەتەدى. قازىرگى جاعدايدا ينجەنەر پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ ەڭبەكقىسىن كوتەرۋ, كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ, مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر.
نارىقتىڭ قازىرگى تالاپتارىنا ساي جاڭا بۋىن ماماندارىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان «Alem school» باعدارلامالاۋ مەكتەبىنىڭ باسقارما توراعاسى ەرمەك كۇزەنباەۆ ەل ەكونوميكاسىنىڭ تەحنولوگيالىق ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن ايتتى.
– بۇگىندە رەسپۋبليكادا 700-دەن اسا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ورىندارىندا 500 مىڭنان استام ستۋدەنت وقيدى. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن قۋاتتى كادرلىق بازا. ايتارلىقتاي كۇش-جىگەرىنە قاراماستان, تۇلەكتەر دايارلىعى قوعام مەن ەكونوميكانىڭ وزەكتى تالاپتارىنا ۇنەمى سايكەس كەلە بەرمەيتىنىن كورىپ وتىرمىز. ەڭبەك نارىعى تۇلەكتەرگە جاڭا تالاپتار جۇكتەپ وتىر. وندىرىستىك اۆتوماتتاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق ساۋدا, كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە باسقا دا جوعارى تەحنولوگيالىق سالالاردىڭ دامۋى جاڭا قۇزىرەتتەردى قاجەت ەتەدى. بولجام بويىنشا, 2030 جىلعا قاراي جىل سايىن كادر قاجەتتىلىگى 250 مىڭنان اسۋى مۇمكىن. وسى سۇرانىسقا يە كاسىپتەردىڭ 70 پايىزدان استامى تجكب جۇيەسىنە تيەسىلى. بۇل ونىڭ ستراتەگيالىق ءرولىن كورسەتەدى. نەگىزگى ماسەلە مامانداردىڭ قۇزىرەتىنە قويىلاتىن تالاپتار وقۋ باعدارلامالارىنا قاراعاندا ايتارلىقتاي جىلدام وزگەرۋىمەن بايلانىستى. سوندىقتان زاماناۋي كاسىپورىندارعا ونەركاسىپتىك اۆتوماتتاندىرۋ, ۇلكەن دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ, كيبەرقاۋىپسىزدىك, 3D باسىپ شىعارۋ جانە تاعى باسقا داعدىلارى بار جاڭا تيپتەگى كادرلار قاجەت. بۇگىندە اتالعان سالالاردا بىلىكتى تۇلەكتەردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. وسى جاعدايعا جاۋاپ رەتىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ءتيىستى ساراپتاما جۇيەسى ەنگىزىلىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ رەەسترى قالىپتاستى. جاڭا كاسىپتەر اتلاسى ازىرلەنىپ, «Smart College» تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە رەسپۋبليكادا جۇمىس بەرۋشىلەردى باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە جۇيەلى تۇردە تارتۋ, دۋالدى وقىتۋدى دامىتۋ جانە «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» سياقتى حالىقارالىق سالالىق ستاندارتتاردى كەڭىنەن ەنگىزۋ – بىلىكتى كادرلار دايارلاۋداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە, – دەدى ساراپشى.
بۇگىندە زاماناۋي جۇمىسشى ماماندىقتارىن دايارلاۋدى رەسۋرستىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءرولى ايرىقشا. وقۋ جابدىقتارى, تسيفرلىق پلاتفورما, وندىرىستىك پراكتيكا – مۇنىڭ ءبارى قوسىمشا قارجىنى تالاپ ەتەدى. كادر دايارلاۋدا ناتيجەلىلىككە, تيىمدىلىككە قول جەتكىزۋدە جاڭا قارجىلاندىرۋ مودەلىن ەنگىزۋ كوزدەلدى. بۇل ءتاسىل قاراجات كولەمىن ۇلعايىپ, ساپا باسەكەلەستىگىن ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ايماقتىق جانە سالالىق ايىرماشىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا مودەلىن بۇكىل جۇيەگە ەنگىزۋ قاجەت. جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ءنورماتيۆىن ۇلعايتۋ, يندۋستريالاندىرۋدىڭ بىرىڭعاي كارتاسى شەڭبەرىندە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاڭعىرتۋعا جوبالىق قارجىلاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك باعدارلامالارى ارقىلى بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا قوسۋ دا قاجەتتىلىكتەن تۋىندايدى.
– حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءتيىستى سالا نەمەسە بيزنەس مامانداردى دايارلاۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل رەتتە وەسر ەلدەرىنىڭ وزىق تاجىريبەسىن الۋعا بولادى. ەلىمىزدە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, فينليانديا, سينگاپۋر جانە باسقا دامىعان ەلدەردىڭ مودەلى نەگىزىندە مىسالى, «City&Guilds», «NCCER», «OPITO» سالالىق جانە ۇلىبريتانيانىڭ «BTEC» جۇيەسى سياقتى سالالىق حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ قاجەت. كوللەدجدەر ستۋدەنتتەردىڭ يكەمدى داعدىلارىنا اسا ءمان بەرۋى ماڭىزدى. سەبەبى جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان يكەمدى داعدىلار تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنداعى نەگىزگى تالاپتاردىڭ ءبىرى. وسى رەتتە بىلىكتى كادرلار دايارلاۋدا ماكرووڭىرلەردەگى قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارى رەتىندە حالىقارالىق اككرەديتتەلگەن تىرەك كوللەدجدەر جەلىسىن دامىتۋ, ۇلتتىق اككرەديتتەۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىنە حالىقارالىق سالالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ, شەتەلدىك وقۋ ورىندارىمەن جانە سەرتيفيكاتتاۋشى ۇيىمدارمەن «قوس ديپلوم» باعدارلاماسىن جانە حالىقارالىق جۇيەلەرگە نەگىزدەلگەن وقىتۋ ساپاسىنىڭ ستاندارتتالعان مونيتورينگى جۇيەسىن دامىتۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. سونىمەن بىرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ مەرزىمىن قىسقارتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, «جۇمىسشى ماماندىعىنان باكالاۆرعا دەيىن» مانساپتىق تىرەكتى ەنگىزۋ قاجەت, – دەدى ە.كۇزەنباەۆ.
بۇگىندە وقىتۋ شەبەرلەرى جالاقىسىنىڭ تومەندىگى وندىرىستەگى بىلىكتى مامانداردى پەداگوگيكا سالاسىنا ىنتالاندىرماي وتىر. ساراپشى اتاپ وتكەندەي, بۇل وندىرىستىك وقىتۋ شەبەرلەرىن جىگەرلەندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە اكەلىپ وتىر. اسىرەسە ءىرى بيزنەس جوق ايماقتاردا وندىرىستىك بازالاردىڭ شەكتەۋلىگى, ستۋدەنتتەردى پراكتيكاعا نەمەسە تاعىلىمداماعا قابىلداۋ بويىنشا كاسىپورىنداردا مىندەتتەمەلەردىڭ بولماۋى, اسىرەسە تۇلەكتەردىڭ مانساپتىق مونيتورينگى بولىگىندە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ جۇيەسىنىڭ السىزدىگى, بىرىڭعاي تاعىلىمداما ستاندارتتار, جۇيەلىك تسيفرلىق جۇمىسپەن قامتۋ پلاتفورماسىنىڭ بولماۋى وزەكتى. وسىعان بايلانىستى بىرقاتار كوللەدجدە وففتەيك-كەلىسىمشارت ەنگىزىلىپ جاتىر. تۇلەكتەردىڭ تراەكتورياسىن قاداعالاۋدى قامتيتىن «Smart College» جۇيەسى قالىپتاسىپ, تالىمگەرلىك جۇيەسى جانە وقىتۋشىلاردى حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا سەرتيفيكاتتاۋ ءىسى دامىپ كەلەدى. وسى ورايدا شەبەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسىن سالالىق كوەففيتسيەنتتەر مەن بىلىكتىلىكتەرگە بايلانىستىرا وتىرىپ قايتا قاراۋدى ۇسىنا وتىرىپ, ساراپشى بىلاي دەيدى: تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ تۇلەكتەرىنىڭ مانساپتىق تراەكتوريالارىن قاداعالاۋدىڭ جانە دايىندىقتىڭ ناقتى جۇمىس ورىندارىنا سايكەستىگىن تالداۋدىڭ تسيفرلىق پلاتفورماسىن ازىرلەۋ وزەكتى. كوللەدجدەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەردى, اسىرەسە ۇلتتىق جوبالار مەن يندۋستريالىق ايماقتار شەڭبەرىندە بىرىكتىرەتىن وڭىرلىك كادر ورتالىقتارىن قۇرۋمەن قاتار حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا پەداگوگتەر مەن تالىمگەرلەردى سەرتيفيكاتتاۋدى جۇيەلى قولداۋ, سونداي-اق ولاردى ىشكى اتتەستاتتاۋدان بوساتۋ قاجەت. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ – كادرلارمەن قامتۋ عانا ەمەس, وڭىرلىك ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى.
الماتى