كوكجيەگى كەڭ, كەلەشەگى زور سالا

پرەزيدەنت جەرگىلىكتى جەردەگى رەس­پۋبليكالىق, حالىقارالىق ءىس-شارالار وڭىرلەردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن ايتا كەلىپ: «بيىل تارازدا وتەتىن «دوستاستىق جارمەڭكەسى» وسىنداي جوبانىڭ ءبىرى بولماق. جارمەڭكەگە كوپتەگەن ەلدىڭ قولونەرشىلەرى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى شاقىرىلدى. بۇل ءىس-شارا سەرىكتەس ەلدەرمەن ەكونوميكالىق بايلانىسىمىزدى ودان ءارى كۇشەيتەدى. سونىمەن قاتار ەڭ كونە ساۋدا جانە مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ءبىرى – تاراز قالاسىنىڭ بەدەلىن ارتتىرا تۇسەدى, وبلىسقا جاڭا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە تۋريستەردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. جالپى, ءار ايماقتا جۇرتشىلىق اسىعا كۇتەتىن ءارى داستۇرگە اينالعان وسىنداي ماڭىزدى مادەني-تۋريستىك ءىس-شارالار ءوتىپ تۇرادى. ونى نەگىزىنەن دەمەۋشىلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ۇيىمداستىرعان ءجون. ءىس-شارالاردى جىل بويى جالعاساتىنداي ەتىپ بىركەلكى ءبولۋ, برەند رەتىندە قالىپتاستىرىپ, جارنامالاۋ قاجەت», دەدى.

سۇرانىسقا يە باعىتتار

جاقىندا «ەuronews» ارناسى 2025 جىلدىڭ تۋريستىك ترەندتەرىن جاريالادى. زەرتتەۋدە ەلىمىز استروتۋريزم با­عىتى بويىن­شا تانىلدى. استروتۋريزم «جۇل­دىز­دى اسپاندى» باقىلايتىندارعا قىزىق بولعان سوڭ, ءتۋريزمنىڭ وسى باعىتىن اسپان دەنەلەرىن, ياعني جۇلدىزداردى تاماشالاۋعا قولايلى جازىق دالادا دامىتسا بولادى. بىرەر جىل بۇرىن ۇلىبريتانيانىڭ «Time Out» باسىلىمى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جۇلدىزداردى تاماشالاۋعا قولايلى 10 تۋ­ريستىك باعىتتىڭ ءتىزىمىن جاريالاپ, وعان ارال تەڭىزى دە ەنگەن ەدى. بىلتىر قاڭتاردا ەلىمىز «India Today» نۇسقاسى بويىنشا ء«ۇندى ساياحاتشىلارى ءۇشىن نەگىزگى باعىت» اتالىمىن يەلەندى. «Wanderlust Reader Travel Awards» بايقاۋىندا سۇرانىسقا يە جاڭا باعىتتاردىڭ توپ بەستىگىنە ەندى. «Lonely Planet» حالىقارالىق باسپا كومپانياسى دا ەلىمىزدى جىل سايىن شىعاتىن «best in Travel 2025» رەيتينگىندە ساياحاتتاۋعا ارنالعان ەڭ ۇزدىك ەلدەردىڭ ءبىرى دەپ باعالادى. سونىمەن بىرگە «CNN Travel» ارناسى دا الماتى قالا­سىن بيىل ساياحاتتاۋعا تۇرارلىق ەڭ ۇزدىك ورىندار تىزىمىنە ەنگىزگەن.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاھاندىق دەڭگەي­دە ەل ءتۋريزمىنىڭ ۆيزيت كارتاسىنا اينالاتىن, كەلەشەگى مول ءۇش ءوڭىردى ايقىندادى. قازىردە «بۋراباي», ماڭعىستاۋ كۋرورتتىق ايماقتارىن, الماتى تاۋ كلاستەرىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. ءۇش دەستيناتسيا بويىنشا 8 باعىتتى قامتيتىن 2025–2029 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى تۇزەتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. جوس­پاردا دەستيناتسيالاردىڭ تابيعي رەسۋرس­تارى مەن تۋريستىك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن تۇراقتى ينفراقۇرىلىم قۇرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق تۋريستىك ايماق­تاردىڭ قوناقتارعا تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ سىندى جۇمىستار رەت-رەتىمەن ىسكە اسادى. تۋريستىك تارتىمدى باعىتتارعا اينالىپ كەلە جاتقان زايسان, كاتونقاراعاي, كەندىرلى كۋرورتتىق ايماقتارىنىڭ دا الەۋەتى جوعارى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن قازىر اتالعان ءۇش وڭىردە جاڭا اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى باستالدى.

تۋريزمگە تاپتىرمايتىن ولكە­­لەر ­تۋرالى ايتقاندا استانا قالاسى, اقمولا وبلىسى توڭىرە­گىن­دەگى اۋىلداردى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. مۇندا ىسكەرلىك تۋريزم, مەديتسينالىق تۋريزمنەن بولەك, ەكو­تۋريزم, ەتنوتۋريزم ىلگەرىلەپ كەلەدى.

الماتىعا اسىعاتىن قاۋىم كوپ

ءتۋريزمدى دامىتۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلمەسە, بىرجاقتى تىرلىكتەن ناتيجە شىعارۋ ەكىتالاي. ءبىرىنشى, تۋريستىك ايماققا جەتكىزەتىن تاقتايداي تەگىس جول قاجەت. ەكىنشى, اۋماقتاعى ينفراقۇرىلىم قوناقتارعا جايلى بولۋعا ءتيىس. ءۇشىنشى, جارىق, سۋ, تازالىق ماسەلەسىنە تۋريس­تەر مۇلدە الاڭداماۋى كەرەك. ءتۋريزمدى دۇرىس جولعا قويۋدى ويلاستىرعان ءوڭىردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى, نەگىزگى مىندەتتەرى وسى. سونداي-اق قوناقتارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىندا ءمىن بولماۋعا ءتيىس. ءتۋريزمدى دامىتۋعا بەل بۋعان ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىمەن قاتار, تۋريستىك ايماققا جاقىن قالانىڭ قولايلى بولعانى كەرەك. تۋريستەرگە ارنالعان نۇسقامالار, قارتا, پلاتفورما, ۆيزيت-ورتالىقتار قاجەت.

بىلتىر ەلىمىزگە شەتەلدەن ساپارلاپ كەلگەندەردىڭ سانى 15 ملن ادامنان اسقان. بۇل الدىڭعى جىلعى ستاتيس­تي­كادان ەكى ەسە كوپ. كورسەتكىش بيىل, كەلەر جىلى تاعى وسۋگە ءتيىس. تۋريزم سالا­سىنداعى 14 ەكونوميكالىق قىزمەت ءتۇرi­نىڭ جالپى كلاسسيفيكاتورى بويىنشا بيۋد­جەتكە سالىق تۇسىمدەرىنىڭ كولەمى 253,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2023 جىل­دىڭ ۇقساس كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 25% ارتىق. سالىقتىڭ باسىم بولىگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى مەن سۋسىن ۇسىنۋ سياقتى قىز­مەت­تەردىڭ ەسەبىنەن تۇسكەن. تۋريستەر سانى جونىنەن الماتى قالاسى كوش باس­تاپ تۇر. قالاعا تۋريستەردىڭ 25%-ى بارعان. «Limon Travel» تۋريستىك كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى, ساراپشى الماس مارات ۇلى الماتىنىڭ ءتۇرلى باسىمدىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋدى ۇسىنادى.

– ەلدەگى ءتۋريزمنىڭ, ونىڭ ىشىندە ەكوتۋريزمنىڭ باستاۋى – الماتى ايماعى. قالاعا شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەر اعىنى جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. الماتى تاۋ كلاستەرى – ەلىمىزدىڭ ۆيزيتتىك كارتاسى. وبلىس اۋماعىنداعى اۋىلدار جىل وتكەن سايىن قۇلپىرىپ, تۇرعىندارى تۋريستەرگە جان-جاقتى جاعداي جاساۋعا تىرىسىپ جاتىر. 2016 جىلى ءوزىمىزدىڭ تۋريستىك كومپانيانى اشىپ, جۇمىسقا كىرىسكەندە, الماتى وبلىسى مەن قالاسىنىڭ اۋماعىندا 4000 تۋريستكە قىزمەت كورسەتتىك. قوناقتاردى كولساي, قايىڭدى كولدەرىنە, شارىن شاتقالىنا اپاردىق. بەرىدە, 2021 جىلى تۇركىستاندا ورتالىق ازياداعى اسا ءىرى تۋريستىك كەشەن اشىلدى. سول كەرۋەن سارايعا كوپ باردىق. الماتىدان اپتاسىنا 150–200 ادامدى كومپانيا اتىنان جىبەرىپ تۇردىق. قازىردە ەل ازاماتتارى تۇركىستان دەسە قوجا احمەت ياساۋي, ارىستان باب كەسەنەسىنەن بولەك, كەرۋەن سارايدى دا ەسكە تۇسىرەدى. ەلىمىزدە وزەن-كولدەر, جازىق دالا, تاۋ كلاستەرى, ادام اياعى باسپاعان تابيعات, ورمان القاپتارى – ءبارى-ءبارى بار. بوزجىرا شاتقالى قانداي. شىعىس قازاق­ستاننىڭ تابيعاتى ءتىپتى كەرەمەت. وسى ولكە­لەردىڭ ءبىرىن تۇركىستاندى ەلدەگى تۋريس­تەرگە جارنامالاعانداي شەتەلدىكتەرگە تانىتۋعا بولادى, – دەيدى الماس.

كورىكتى جەرلەردى جارنامالاي ءبىلۋ كەرەك

قازىر تابيعاتى باي ولكەلەرمەن قاتار تاريحي-مادەني ورىنداردى ەلدەگى, شەتەلدەگى تۋريستەرگە تانىتۋعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. بۇل رەتتە تسيفرلىق, ونلاين-رەسۋرستاردىڭ, حالىقارالىق كورمەلەر مەن جارمەڭكەلەردىڭ, وتاندىق, شەتەلدىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ مۇمكىن­دىگىن مولىنان پايدالانۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. حالىقارالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق اياسىندا ءباسپاسوز تۋرلارى ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. تۋريستىك دەستيناتسيالاردىڭ تارتىمدىلىعىن ارت­تىرىپ, ىسكەرلىك بايلانىستاردى نىعاي­تۋ ماقساتىندا شەتەلدىڭ بەلگىلى تۇل­عا­لارى مەن قايراتكەرلەرىنىڭ اراسىنان «قازاقستان ءتۋريزمىنىڭ ەلشىلەرى» تاعايىندالاتىن بولدى. بىلتىر قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيتىن جاپون جىگىتى, پو­ليگ­لوت يۋدجي ناتسۋما وسى قۇرمەتتى اتاق­قا يە بولدى. بلوگەر الەۋمەتتىك جەلىدە­گى كونتەنتى ارقىلى الەمنىڭ ءار قيىرىنداعى وقىرمانىن ەلىمىزدىڭ باي مادەنيەتى مەن تاڭعاجايىپ تابيعاتىن تانۋعا شاقىرادى.

«Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى مەن «AirAsia X» اۋە كومپانياسى شەتەل تۋريستەرىنىڭ قىزىعۋ­شىلىعىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان. وسى ورايدا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندە ەلىمىز باعىتىنداعى ساياحاتتىڭ تانىمالدىعىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا قولعا العان جۇمىستار جەمىسىن بەرە باستادى. ايتالىق, الماتى باعىتىنا ۇشۋعا سۇرانىس 30%-عا ارتتى. جالپى, قوناقتاردى اقپاراتتاندىرۋ باعىتىندا ىسكە اسىپ جاتقان جۇمىستار سان الۋان. بۇل جونىندە تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنە ساۋال جولداپ, رەسمي جاۋاپ العان ەدىك.

– «ITB Berlin ءتارىزدى اۋقىمدى كورمەلەر ارقىلى ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتى الەم جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىستىرىلادى. كورمەدە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ تۇراقتى دامۋى» قوعامدىق قورى» «گۇلدەنگەن قوعامداستىقتار» ساناتىندا 3-ورىن يەلەندى. بىلتىر 20 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى ءۇشىن اقمولا, الماتى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنا, استانا, الماتى قالالارىنا 17 اقپاراتتىق تۋر ۇيىمداستىرىلدى. ەل ازاماتتارى كورىكتى جەرلەرگە ساياحات تۋرالى 24 مىڭنان اسا روليك ازىرلەپ, ەرەكشە لوكاتسيالاردى كورسەتتى. جوبا كوپشىلىكتىڭ ەل ىشىندە ساياحاتتاۋعا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, ەكىنىڭ ءبىرى ءالى دە بىلمەيتىن ەرەكشە ورىندارمەن تانىستىردى», دەپ جازىلعان مينيسترلىكتىڭ اقپاراتىندا.

كاسىپكەرلەردى قولداسا, جۇمىس جاندانادى

2022 جىلعى قاڭتاردان باستاپ كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ, سۋبسيديالاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋريزم سالا­سىنداعى 7 باعىت بويىنشا كور­سەتىلىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە تۋريستىك قىزمەت وبەكتىلەرىن سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ كەزىندە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعىن­دارىنىڭ 10% وتەۋ جونىندە جاردەم قاراستىرىلعان. ەكىنشى, سانيتارلىق-گيگيەنالىق توراپتاردى ۇستاۋعا باعىت­­­­­تالعان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعىن­دارىن اي سايىن 83 300 تەڭگە كولە­مىندە سۋبسيديالاۋ تاپسىرماسى بار. ءۇشىنشى, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ جول بويىنداعى سەرۆيس وبەكتىلەرىن سالۋ جونىندەگى شىعىندارىنىڭ 10%-ى وتەلەدى. ءتورتىنشى, تۋريستىك قىزمەتتەگى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى جۇرگىزۋشىنىڭ ورنىن قوسپاعاندا, وتىرۋعا ارنالعان سىيىمدىلىعى سەگىز ورىننان اساتىن اۆتوكولىك قۇرالدارىن ساتىپ الاتىن بولسا, شىعىنىنىڭ 25%-ى وتەلەدى. بەسىنشى, تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىنا جابدىقتار مەن تەحنيكا ساتىپ الۋ بويىنشا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعىندارى قۇنىنىڭ 25%-ىن وتەۋ ءتارتىبى بار. سونداي-اق ەل اۋما­عىندا كامەلەتكە تولماعان جولاۋشىلاردى ۇشاقپەن تاسىمالداۋ كەزىندە تۋريستىك ونىم­گە ەنگىزىلگەن بيلەتتىڭ قۇنىن سۋبسيديا­لاۋ تەتىگى قاراستىرىلعان. قازىر ەلدە بالالار اۆيابيلەتىنىڭ 100%-ى سۋبسيديالانادى. بىلتىر تۋريزم سالاسىن­داعى كاسىپكەرلەردى قولداۋ ماقساتىندا الماتى تاۋ كلاستەرى, ماڭعىستاۋ وبلىسى, بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىنا ارنالعان كەشەندى بيزنەس-جوسپارلار ازىرلەندى. جوبالار كاسىپكەرلەرگە ءوز قىزمەتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋعا, ەكونوميكالىق نەگىزدەلگەن شەشىمدەر قابىلداۋعا, تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قاجەتتى قۇرالدار ۇسىنادى.

پرەزيدەنت تۋريزمگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىن بىرنەشە مارتە ايتتى. بىلتىر شەتەلدىڭ ءىرى ينۆەستورلارمەن 15-تەن اسا كەزدەسۋ ءوتىپ, جوبا­لار تالقىلاندى. ينۆەستورلارعا جەڭىل­دەتىلگەن قارجىلاندىرۋ مۇمكىن­دىكتەرىن ۇسىنۋ, شەتەلدىك قارجى ينستيتۋتتارىمەن سەرىكتەستىك ورناتۋ باعىتىندا دا كوپ جۇمىس اتقارىلدى. الداعى ۋاقىت­تا ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ «جىلى جاعاجاي» اۋماعىنداعى ينۆەستي­تسيا­لىق جوبالاردى اياقتاۋ كوزدە­لىپ وتىر. وندا قازىر شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن قاتار ەلىمىزدەگى كومپانيالار ءوز جوبالارىن ىسكە اسىرىپ جاتىر. ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىستاردىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2021 جىلى اياقتالىپ, «Rixos Water World Aktau» كوپفۋنكتسيونالدى تۋريستىك قوناقۇي كەشەنى, اكۆاپارك اشىلدى. ەندى «جىلى جاعاجاي» اۋماعىندا ءتورت جۇلدىزدى قوناقۇيلەر مەن ساۋدا ورىندارى سالىنادى دەگەن جوسپار بار. كەيىنگى جىلدارى الماتى ءوڭىرىنىڭ قىسقى تۋريزمدەگى الەۋەتىن كەڭەيتۋگە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ, تاۋ شاڭعىسى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا قاتىستى جوبالار ىسكە اسىپ كەلەدى. ەلدە تۋريزم باعىتىندا ناق قازىر ۇيلەسىپ جاتقان ەكى ءىرى جوبا وسى. سونداي-اق قىتايمەن تۋريزم سالاسىندا بەرىك بايلانىس ورناپ جاتقانى بەلگىلى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىمەن ۆيزاسىز رەجىم جۇيەسى ارقىلى بايلانىس ورنادى. مۇنىڭ بارلىعى, سايىپ كەلگەندە, ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان ناقتى قادام.