اقپارات جانە مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇلتتىق مۋزەيى جانە تورعايدىڭ «جانكەلدين مۋزەيلەر كەشەنىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن استانادا «قازاق رۋحىن وياتقان تۇلعا» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلىپ, كورمە اشىلدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە مودەراتورلىق ەتكەن ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورى بەرىك ابدىعالي ۇلى الاش ارىسى, ۇلتىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن باسىن قاتەرگە بايلاپ پاسسيونارلىق قىزمەت جاساعان مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ 140 جىلدىعىنا بايلانىستى ءىس-شارالاردىڭ باستاۋ الىپ, ەلىمىز بويىنشا جاپپاي اتاپ وتىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
ودان ءارى تورعايداعى ا.بايتۇرسىن ۇلى مەن م.دۋلات ۇلىنىڭ ادەبي مۋزەيى دايىنداعان بەينەبايان كورسەتىلىپ, ۇلتتىق مۋزەيدىڭ عىلىمي كىتاپحاناسىندا وتىرعان قاتىسۋشىلار قوس الىپتىڭ تۋعان مەكەنىنە بارىپ, ولاردىڭ ومىرىنە, كۇرەسكەرلىك قيامەتىنە قانىققانداي بولىپ, ۇشان-تەڭىز ادەبي مۇراسىنىڭ مۇحيتىنا كەنەلگەندەي قاناعات سەزىمگە بولەنىپ, ءار دەتالدى كوز الدىنان وتكىزە ىقىلاس تانىتتى.
العاشقى ءسوزدى قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان ابەنوۆ الىپ, تورعاي – توبىل وڭىرىندە وسى ايتۋلى داتاعا بايلانىستى 140 ءىس-شارانىڭ بەلگىلەنىپ, الدىڭعى لەگى جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ەڭ باستى جاڭالىعى – قايراتكەردىڭ كەسەنەسى مەن مۋزەيى ورنالاسقان بيدايىققا قىزبەل اۋىلى ارقىلى وتەتىن كۇرە جولدىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلە باستاعانى كوڭىلگە ءۇمىت ۇيالاتتى. سونداعى كەسەنە مەن مۋزەيدى دە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تياناقتالىپ جاتقانعا ۇقسايدى.
وبلىس اكىمى ق.اقساقالوۆ جاقىندا ءوڭىر زيالىلارىمەن كەزدەسىپ, وسى مەرەيتويدى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىپ وتكىزۋدىڭ جاي-جاپسارىن اقىلداسىپتى. بىلايشا ايتقاندا, ءار تاراپتان ءتۇسىپ جاتقان ۇسىنىس-پىكىرلەردى ساراپتاپ, تىڭ ويلاردى ەكشەپ, توي مازمۇنىن بايىتا تۇسەرلىك شەشىم قابىلدانباق ەكەن. وسى رەتتە رەجيسسەر ە.تولەۋبايدىڭ وبلىستىق تەاتردا ەرتەرەكتە قويىلعان «مىرجاقىپ» دراماسىنا شاقىرعان قوناقتارىن ءوزى ەرتىپ اپارىپ قايىرا كورىپ, وي ەلەگىنەن وتكىزسە كەرەك. بۇل دا بولسا ءوڭىر باسشىسىنىڭ توي قامىنا كىرىسكەندەگى ەلگەزەكتىگى رەتىندە داتكە قۋات بەرەتىندەي مىسال عوي. ارمان تارعىن ۇلى ءوز كەزەگىندە قوستانايلىق سۋرەتشى سالعان م.دۋلات ۇلىنىڭ جاڭا كەسكىندەمەسىن مۋزەي ديرەكتورىنا تابىس ەتتى.
پىكىرلەسەۋ بارىسىندا مىرجاقىپقا قاتىستى وربىگەن ويلار سورابىنان تاڭعاجايىپ تۇلعانىڭ ءالى دە اشىلماعان قات-قابات قىرلارى بارىنا كوز جەتكىزۋگە بولاتىن ءتارىزدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركىن ءابىلدىڭ « ۇلى دالا وركەنيەتى كۇيرەپ جاتقان كەزدە, اقىن-جىرشىلار مەملەكەتتىگىمىزدەن ايرىلىپ, بودان بولدىق دەپ ايتىپ جۇرگەن كەزدە ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىن جاساعان وسى الاش زيالىلارى ەدى. مىرجاقىپ سىندى قايراتكەرلەر – قازاقتى ساياسي ۇلتقا اينالدىرعان تۇلعالار. «قازاق رۋحىن وياتقان تۇلعا» دەگەنىمىز – كوركەم ءسوز ەمەس, بۇل ناقتى فاكت», – دەپ ايتقانىنان شىندىق سالتاناتى ايقىندالاتىنداي ەدى. ال وسى جيىنعا مىرجاقىپتىڭ ءۇش جيەنى (نۇرلان, جاننات, ەرلان ساتىبالديەۆتەر) ارنايى كەلىپ قاتىسقانى مارتەبە سانارلىق بولاتىن. «مەكتەپ» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى, جازۋشى-اۋدارماشى ەرلان ساتىبالديەۆ تۋعان ناعاشى اتاسى دۋلات ۇلىنا قاتىستى پەتروپاۆل قالاسىندا 1906 جىلى تاتارلاردىڭ تويىندا تۇسىرىلگەن تاريحي سۋرەت تۋرالى تىڭ دەرەكتەرمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
ال بەلگىلى الاشتانۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ايگۇل ىسماقوۆا مىرجاقىپتىڭ ءتىل بىلىمىنە, قازاق تاريحىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتى بايلامدارىن ناقتى مىسالدارمەن ورنەكتەي ءبىلدى. كەزىندە ونىڭ ايتقان كوپتەگەن ومىرلىك تۇجىرىمدارى اينالىسقا تۇسكەنىمەن, ناقتى سىلتەمەدە يەسى كورسەتىلمەگەندىكتەن, مەنشىكتىك قۇقىعى شەكتەلىپ قالعانداي كورىنەدى ەكەن. بۇل جاعىن دا ەسكەرگەن دۇرىس-اۋ!
سونداي-اق عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەربول تىلەشوۆ, ك.ساعاديەۆ اتىنداعى حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى ءسابيرا يمانباەۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مارات ابسەمەت, ەلورداداعى م.دۋلات ۇلى اتىنداعى №68 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ ديرەكتورى لاۋرا سارسەمبەكوۆا جانە تورعايدىڭ «جانكەلدين مۋزەيلەر كەشەنىنىڭ» ديرەكتورى گۇلبانۋ سارسەكەي الاش ارىسى م.دۋلات ۇلىنىڭ مەرەيتويىنا بايلانىستى ءوز ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
وسى جولداردىڭ اۆتورى كەزىندە م.دۋلات ۇلىنىڭ مۇردەسىن كارەليادان 57 جىلدان سوڭ الىپ كەلۋ ساپارىنىڭ جول-جونەكەي بارىسى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ارقىلى قالاي ناسيحاتتالعانى تۋرالى ايتا كەلىپ, داڭقتى تۇلعانى تۋعان جەرىنە قايتا تابىستاۋدىڭ قارالى ساتتەرىنەن تۇسىرىلگەن ەكى بەينەبايان جازىلعان كاسسەتانى مۋزەي ديرەكتورىنا تابىس ەتتى.
كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان كورنەكتى جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تولەن ابدىك مىرجاقىپتىڭ «قايدا ەدىڭ؟» ولەڭىنىڭ بىرنەشە شۋماعىن توكپەلەتە كەلىپ, دۋلات ۇلىنىڭ سول الاساپىران زاماننىڭ سۇرقيا وتكەلەكتەرىنەن ءوتۋدىڭ امالدارىن اشپاق بولعان ىشكى بۇلقىنىستارىن زەردەلەپ, بۇگىنگى كۇنمەن قابىساتىن يدەيالارىنا باسىمدىق بەرە ساراپتاما جاسادى. سونىمەن قاتار پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى نۇرتورە ءجۇسىپ پەن بيبىگۇل اققوجينا, ءماجىلىس دەپۋتاتى بەرىك بەيسەنعاليۆ, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زيابەك قابىلدينوۆ مەرەيگەر م.دۋلات ۇلىنىڭ 140 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتۋگە بۇكىل حالىق بولىپ جۇمىلۋدىڭ جاي-جاپسارىن ايتا كەلىپ, اتالعان كورمەنىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا رۋحاني ءتالىم-تاربيە بەرەرلىك قۋاتىن قوستاپ, وعان كورەرمەندەردى مولىنان تارتۋدىڭ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
قايسار ءالىم,
مىرجاقىپتانۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى