بوزالا تاڭنان تىرشىلىگى قايناپ جاتاتىن بوزانباي اۋىلى كوگىنەن قاي زاماندا دا قىران قۇستىڭ ساڭقىلى كەتپەگەن بەرەكەلى دە مەرەكەلى مەكەن. بۇركىتشىلەردىڭ جىل سايىنعى ءداستۇرلى دوداسى دا وسى اۋىلدىڭ توڭىرەگىندەگى توبەدە وتەدى. سول سايىستاردان كىشكەنتاي ايزەرە بىردە-ءبىر رەت قالىپ كورگەن ەمەس. قۇسىن كوتەرىپ ءنوپىر حالىقتىڭ ورتاسىندا جۇرەدى. بۇركىتتى سانگە باقپايدى, سايىسقا باپتايدى. ەڭ باستىسى, اتا ءداستۇردى جالعاپ كەلەدى.
بوزانبايدىڭ گەوگرافيالىق ورنى قۇس ۇشىرىپ, تازى جۇگىرتۋگە وتە قولايلى جەر. بىتىسقان بۇتا, تۇتاسقان ورمان جوق. اينالاسىنا كوز سالساڭىز, ادىر بەلدەر, تاقىر توبەلەر. مۇنار تاۋ, قۇزار شىڭدارى دا الىستا. ايزەرەنىڭ بالاپان العان شىڭى دا سوناۋ قالبا تاۋلارىنىڭ ءبىر بيىگى. وسىدان ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن اكەسى ماركس قىران قۇستىڭ قايدا ۇيا سالىپ, قاي شىڭعا بالاپان باسقانىن ەرتە كوكتەمنەن باقىلاپ ءجۇرىپتى. ول جاقتىڭ جولى دا قيا بەت سەكىلدى. اتتى كىسىنى قويىپ, جاياۋ جەتۋدىڭ ءوزى قيامەت-قايىم كورىنەدى. سوعان قاراماستان ايزەرە اعاسى باعجان ەكەۋى بارىپ, بالاپانىن الۋعا بەكىنگەن. ۇياباسارى ۇزاپ كەتكەن ساتتە باستى اينالدىراتىن شاپشىما شىڭعا ەكەۋلەپ شىققان. ءتۇۋ بيىكتەگى بۇركىت ۇياسىنىڭ جەلكە تۇسىنان جەتكەن سوڭ, كىشكەنتاي قىز قورىقپاي ءتۇسىپ, بالاپاندى الىپ شىققان. سول بالاپانىن باعىپ-قاعىپ, قانسوناردا تۇلكىگە سالعان دا شىناشاقتاي ايزەرە. ايتۋىنشا, بۇركىتى بىرنەشە قويان, ونداعان تۇلكى العان. البەتتە, مۇنىڭ ءبارى زاڭنىڭ شەڭبەرىندە.
– شىڭ باسىنان ەتەككە اسىقپاي تۇستىك. ۇيادان اق ۇرپەك بالاپانىن كورگەن كەزدە قاتتى قۋاندىم. شىڭنان تۇسكەن سوڭ بالاپاندى وراپ الدىق. ايتپەسە, بۇلقىنىپ, قانات-قۇيرىعىن زاقىمداپ الۋى مۇمكىن. ونى باقتىق, قاقتىق. شۇعىلان دەپ ات قويدىق. وسكەن سوڭ اڭعا سالدىق. ءوزىم «شىعىس سالبۋرىنى» جارىسىنا ۇزبەي قاتىسىپ كەلەمىن. «شىعىس چەمپيوناتىنا» اقسەڭگىر اتتى بۇركىتىممەن قاتىسىپ, ءۇشىنشى ورىن الدىم. وتكەندە قوناەۆ قالاسىندا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ قۇرمەتىنە ۇيىمداستىرىلعان جارىسقا قاتىسىپ كەلدىك. جۋىقتا تۇركىستان وبلىسىندا وتكەن جاس بۇركىتشىلەر اراسىنداعى جارىستا ونەر كورسەتتىم, – دەيدى 9-سىنىپ وقۋشىسى ايزەرە ماركسقىزى.
ايزەرەنى قۇسبەگىلىككە اكەسى باۋلىپ ءجۇر. تىم كىشكەنتايىندا قارشىعا, يتەلگى سىندى قۇس كوتەرتىپ, قاسىنان تاستامايتىن. اسىراعان قۇسىن ءوزى تاماقتاندىرىپ, ءوزى كۇتىپ-باپتايدى. قىستىڭ كۇنى اڭعا سالىپ, كوكتەم شىعا تۇلەككە وتىرعىزعان. قازاقى ءيىس اڭقىپ تۇرعان ايزەرەنىڭ وتباسى ونەردەن دە قۇر الاقان ەمەس. اناسى شاكەرمان قولى قالت ەتسە, الاشا توقىپ, سىرماق سىرادى. كەستە تىگەدى. كيىز ءۇيدىڭ جابدىقتارىن باستان-اياق ءوز قولدارىمەن جاسايدى. ايزەرە ساباقتان كەيىنگى ۋاقىتتاردا اناسىنىڭ قولقاناتى. قۇسبەگىلىگىنەن بولەك, ىسمەرلىگى دە ءبىر توبە. ايتقانداي, بۇل وتباسى ۇلان اۋدانىندا ەتنوتۋريزمدى دامىتۋدى قولعا العان. جازدىگۇنى ايگىلى سىبە كولدەرىنە بارا جاتىپ, جولاي ايزەرەنىڭ اكە-شەشەسىنىڭ ۇيىنە سوقساڭىز, بەينەبىر ەرتەدەگى قازاق ۇيىنە تاپ بولعانداي اسەردە بولار ەدىڭىز. داستارقاندارىنان ۇلتتىق تاعام ۇزىلمەيدى, قازاندارى وتتان تۇسپەيدى. ءۇيدىڭ ۇلدارى دا جۇيرىك باپتاپ, سالتتى ساقتاپ جۇرگەن ناعىز ەرلەر. اعالارىنىڭ سوڭىنان ەرگەن ءسۇت كەنجەلەرى ايزەرە قازاقى تاربيەمەن سۋسىنداپ, بويجەتىپ كەلەدى. قۇسبەگى قىزبەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىمىزدا, اناسى دا ءوز ويىن ورتاعا سالعان.
– قازاقتىڭ بەكزات ونەرى ۇزىلمەسە ەكەن دەگەن نيەتتە ايزەرەگە ءوز بىلگەنىمدى ۇيرەتىپ ءجۇرمىن. اكەسى بۇركىت باپتاۋعا باۋلىسا, مەن توقىما توقىپ, اس ازىرلەۋدى, كەستە تىگۋدى, سىرماق سىرۋدى ۇيرەتەمىن. كيىز ءۇي جابدىعىن جاساعان كەزدەرى قاسىمدا كومەكتەسەتىن وسى, ايزەرەم, – دەيدى اناسى شاكەرمان وشان.
ءسوزدىڭ ورايى كەلگەندە, ەتنوتۋريزمدى قولعا الىپ جاتقاندارىن باسا ايتتى. مۇنداعى ۇلكەن ءبىر ارتىقشىلىق, شاكەرمان وشاننىڭ قۇراعان كيىز ۇيلەرى تەمىر قاڭقالى ەمەس, ناعىز قازاقتىڭ اعاش كيىز ءۇيى. شاڭىراعى مەن بوساعاسىندا, ۋىعى مەن كەرەگەسىندە كونەنىڭ تابى قالعان. جابدىقتارى دا جاساندى ەمەس, قولدان شىققان قولونەر. تۋريستەردى قىزىقتىراتىنى دا سوندىقتان. شاكەرمان وشاننىڭ وي جوسپارى, وسى كيىز ۇيلەردى تابيعات اياسىنا قۇرىپ, تۋريست قابىلداعىسى كەلەدى. الايدا جەر الۋ ماسەلەسى قيىندىق تۋعىزادى. كاسىپكەرلىككە قولداۋ بولعانىمەن, جەر الۋدا كەدەرگى كوپ. ايزەرەنىڭ دە ارمانى اسقاق. ەتنوتۋريزم قولعا الىنسا, اتپەن سەرۋەندەيتىن, بۇركىتپەن فوتوعا تۇسەتىن مۇمكىندىكتەر بولادى. ءتىپتى تۋريزم ءۇشىن تۇيە دە العىزىپتى. اعالارى تۇيەلەردى ۇيرەتىپ, مىنۋگە جاراتىپ قويعان. ونىڭ دا جابدىعىن ايزەرە اناسى ەكەۋى تىگىپ, ازىرلەگەن. جاز شىقسا تۋريستەردىڭ تۇيەمەن سەرۋەندەۋگە دە مۇمكىندىگى بولادى. بوزانباي قالادان تىم قاشىق ەمەس, سوندىقتان سۇرانىستىڭ جوعارى بولارى انىق. ونىڭ ۇستىنە, بۇل اۋىل سىبە كولدەرىنىڭ جولىندا.
بوزانباي كوگىنەن قىران قۇستىڭ ساڭقىلداعان ءۇنى كەتكەن ەمەس. 80- جىلدارى بۇل اۋىلدا ەلىمىزگە بەلگىلى وزبەك ماناپوۆ دەگەن قۇسبەگى جاساعان. ونىڭ قىرانى ۇساق-تۇيەك اڭدى قويىپ, قاسقىرعا دەيىن تۇسكەن دەسەدى زامانداستارى. ءسويتىپ, اياداي اۋىلداعى بۇركىتشىنىڭ ەسىمى بۇكىل ەلگە تارالىپ, اڭىزعا اينالعان. ءتىپتى سوناۋ جاپونيانىڭ جۋرناليستەرى ىزدەپ كەلىپ, دەرەكتى فيلم دە ءتۇسىرىپتى. بوزانبايداعى وسى اتا ءداستۇردى ۇزبەي كەلە جاتقان – ماركستىڭ وتباسى. قىزىنا دەيىن بۇركىت باپتاپ جۇرگەنى قۋانتادى. ايتپەسە, كەيىنگى جىلدارى قۇس ءتۇرىن بىلمەيتىن بۇركىتشىلەر دە شىعا باستادى. سول تۇرعىدا ايزەرەدەي بۇركىتتىڭ مىنەزىن بىلەتىن, بابىن ۇعىناتىن قۇسبەگى ارۋلاردىڭ ءجونى بولەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى,
بوزانباي اۋىلى