قاشاعانىن ونەردىڭ قۇرىقتاعان...

ون ءتورتىنشى پەرزەنت

قارت تورعاي توسىندە دۇنيە ەسىگىن اشقان بولاشاق كەسكىندەمەشى جاسىنان تاعدىردىڭ ءتۇرلى تەپەرىشىن كوردى. ول كوپبالالى وتباسىندا ون ءتورتىنشى ءسابي بولىپ, ومىرگە كەلگەن. بۇل وتە قيىنشىلىققا تولى جىلدار ەدى. كەڭەس وكىمەتى ەل ىشىندەگى بايلاردىڭ بارلىق مال-مۇلكىن تاركىلەپ, تۇرمەگە قامادى. جەر اۋداردى. بۇعان دەيىن ەمىن-ەركىن تىرشىلىك كەشكەن قاۋىمدى كۇشتەپ ۇجىمداستىردى. سونىڭ سالدارىنان ەل اشتىققا ۇرىندى. اسىرەسە وسى زوبالاڭعا ارقا جۇرتى قاتتى ۇشىرادى. قانشاما اۋلەت اشتىقتان باس ساۋعالاپ, جان-جاققا ۇدەرە بوستى. بۇل زۇلمات كەنباەۆتار وتباسىن دا اينالىپ وتپەدى. سۋرەتشىنىڭ ۇلى الپامىستىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ءتورت باۋىرى اشتىقتان كوز جۇمعان. ءسويتىپ, اتا-اناسى قالعان بالالارىن ەرتىپ, الماتىعا قونىس اۋدارادى. بۇعان تىكەلەي ءالىبي جانگەلدين ىقپال جاساعان. ويتكەنى قىلقالام يەسىنىڭ اكەسى سىزدىق جانگەلدينمەن اۋىلداس. ءبىر جاعىنان, جاقىن اعايىنى. الەكەڭ بۇل اۋلەتكە كوپ قامقورلىق كورسەتكەن. كورنەكتى قايراتكەر الماتىنىڭ ماڭايىنداعى اۋىل­داردىڭ بىرىنەن جان-جاقتان بوسىپ كەلگەن­دەردىڭ باسىن قوسىپ, شارۋاشىلىق ۇيىم­داستىرادى. وعان مولداحمەتتىڭ اكەسى سىز­دىق توراعالىققا سايلاندى. بىراق بۇل قىز­مەتتى ۇزاق اتقارا الماعان. ونىڭ سەبەبى بار.

«اڭگىمە ۇستىندە»

بەلگىلى قالامگەر ساپابەك ءاسىپ كەن­باەۆتىڭ سۋرەتكەرلىك الەمى تۋرالى جازعان دەرەكتى حيكاياتىندا كەيىپكەرىمىزدىڭ ومى­رىنە بايلانىستى ءبىر وقيعانى باياندايدى. بىردە ءالى مەكتەپ جاسىنا تولماعان مول­داحمەت اكەسىمەن ەرىپ, قالاداعى بازارعا بارادى. اكەسى وعان ءبىر توقاش پەن ءبىر ءتىلىم قاربىز ساتىپ الىپ بەرىپ, ءوزى بىرەۋلەرمەن الدەنەنى قىزۋ سويلەسىپ, اربادان ۇزاپ كەتەدى. وسى كەزدە ەكى-ءۇش ەرەسەك جەتكىنشەك مۇنىڭ قاسىنا كەلىپ, ارلى-بەرلى سەكىرىپ, ونى ويىنعا اينالدىرادى. سالدەن كەيىن ول سولارعا ەرىپ, كوشە جاعالاپ كەتەدى. سول كەتكەننەن ءىزىم-قايىم جوعالادى. اكەسى زار قاعىپ, بالاسىن ىزدەيدى. ەش جەردەن تابا المايدى. وسى وقيعا اتا-اناسىن قاتتى كۇيرەتىپ كەتتى. اكەسى وكىنىشتەن ىشقۇسا بولىپ, اۋرۋعا شالدىقتى. اداسقان بالا قاڭعىباستار قاتارىنا بارىپ قوسىلادى. ولار مۇنى ۇساق-تۇيەك ۇرلىققا ۇيرەتەدى. سودان كۇن سۋىتىپ, قار تۇسكەندە ءبىر سارايدىڭ بۇرىشىندا ءبۇرىسىپ وتىرعان جەرىنەن ونى ميليتسيونەرلەر ۇستاپ الىپ, بالالار ۇيىنە تاپسىرعان. وسى­لاي مولداحمەت كەنباەۆ بالالار ۇيىن­دە تاربيەلەندى. ون جىلدان اسا ۋاقىت وتكەننەن كەيىن عانا تۋعاندارىمەن قايتا قاۋىشقان. بۇل جاعداي ساڭلاق سۋرەتشىنىڭ بالالىق شاعىنا تەرەڭ ءىز قالدىردى. جان-دۇنيەسىن مۇڭعا باتىردى. شيراتتى. ومىرگە كوزقاراسىن وزگەرتتى.

كەسكىندەمەشىنىڭ العاشقى جۇمىس­تارىنىڭ ءبىرى 1940 جىلى الماتىدا جا­رىق كورگەن «عاجايىپ باق گۇلدەرى» اتتى ۇجىمدىق بالالار جيناعىنا ەنگەن. مۇندا تالاپتى ورەن سامساعان زاۋىت قۇبىرىن, ەلەكتر باعانىن, زۋلاعان ماشينالار مەن كوپقاباتتى ۇيلەردى, قىسقاسى, سول كەزدەگى جاڭا زامان بەينەسىن بەدەرلەگەن. 1941 جىلى بالا كۇنىنەن ارمانداعان ن.ۆ.گوگول اتىنداعى الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇستى. ءسويتىپ, بەينەلەۋ ونەرىنە ءبىرجولا بەت بۇردى. كەسكىندەمە, مۇسىندەمە, گرافيكانىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندى. الايدا ءبىرىنشى كۋرستان كەيىن ەڭبەك ارمياسىنا الىنىپ, ەكى جىل تىلدا جۇمىس ىستەدى. 1944 جىلى ءبىلىم ورداسىنا قايتا ورالىپ, وقۋىن جالعاستىردى. كاسىبيلىگىن شىڭدادى. قا­لا­لىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلارعا قاتىسىپ, كورمەلەرگە ەڭبەكتەرى قويىلدى. اعا بۋىن سۋرەتشىلەرمەن ارالاستى. ءابىلحان قاستەەۆپەن جاقىن سىيلاسىپ, ونىڭ ۇلگى-ونەگەسىن الدى. بىردە قىلقالام شەبەرى كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى شىعارماشىلىق ۇيىنە مولداحمەت كەنباەۆتى وزىمەن بىرگە الىپ كەتەدى. مۇندا قاستەەۆ كوپتەگەن بەلگىلى سۋرەتشىلەرمەن كەزدەسەدى. اڭگىمەلەسەدى. سوندا وعان جاس كەنباەۆ اۋدارماشىلىق قىزمەت كورسەتكەن. وسى ساپار كەيىپكەرىمىزدىڭ تالابىن ۇشتاپ, تالانتىن اشتى. ماسكەۋدەگى ايگىلى ۆ.ي.سۋريكوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. مۇندا ول كورنەكتى كەسكىندەمەشى ۆ.پ.رە­شەتنيكوۆتىڭ شەبەرحاناسىندا ءبىلىم الدى.

ۇلتتىق ناقىش ۇشقىندارى

كوكتەمدە ءبىزدىڭ اۋىلدا بايشەشەك قاۋلاپ وسەدى. اق دەيسىز بە, سارى دەيسىز بە, قىزىل دەيسىز بە – ءتۇر-ءتۇرى كەزدەسەدى. قۇددى جەرگە ءتۇرلى-ءتۇستى كىلەم توسەپ تاستاعانداي. كەن­باەۆ كارتينالارىن كورگەندە, وسى باي­شەشەكتەر بىردەن كوز الدىما كەلەدى. ويت­كەنى ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ نەگىزگى وزەگى – دالا. وندا دالا كورىنىسى سان ءتۇرلى بوياۋعا تولى. ءبىر جاعىنان, دالا – قازاقتىڭ جانى. رۋح­تى كوتەرەدى.

بىرەگەي سۋرەتشى ءا دەگەننەن بەينەلەۋ ونەرىنە ءوز سۇرلەۋىمەن كەلدى. ونىڭ ستۋدەنت كەزىندەگى «شوپان ءانى», ء«سۇيىنشى», ء«الىبي جانگەلديننىڭ وتريادى» اتتى ەڭبەكتەرى­نەن-اق قولتاڭباسى قالىپتاسقان. «شوپان ءانى» – اۆتوردىڭ ۇزدىك دۇنيەسىنىڭ ءبىرى. بۇل ەپيكالىق سيپاتقا يە تۋىندى. كارتيناداعى بوياۋلاردىڭ ءتۇسى دە بولەك. شاشىراڭقىلىق جوق. جىلىلىق شاشادى. ءبىر جاعىنان, شوپان تىرشىلىگى قاراپايىم سەكىلدى كورىنەدى. شىن مانىندە, ولاي ەمەس. تابيعاتتىڭ ءتۇرلى توسىن قۇبىلىسىمەن بەتپە-بەت كەلەتىن ونىڭ ءار كۇنى, كەيدە ەرلىككە ءتان. سونى سۋرەتشى بارىنشا تۇسپالمەن جەتكىزگەن. تۇيە مىنگەن شوپان بەينەسىندە ءوزىن وسى دالانىڭ يەسىمىن دەگەن اسقاقتىق بار. سونىمەن بىرگە ەركە سامالىمەن تەربەگەن دالانىڭ كەلبەتى قانداي اسەم. ايشىقتى. وسىنىڭ ءبارى تۋىندىنىڭ ءون بويىندا ۇنامدى ۇيلەسىم تاپقان.

«قاشاعاندى قۇرىقتاۋ»

قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشى­لىعىندا ء«ا.جانگەلديننىڭ وتريادى» اتتى ەڭبەگىنىڭ دە ءوز تاريحى بار. بالا كۇنىنەن ەل تانىعان قايراتكەردىڭ قامقورلىعىن كورگەن سۋرەتشى ونىڭ پورترەتىن سالۋعا تالاي مارتە وقتالعان. بىراق ءبارى دە كوڭىلىنەن ءساتتى شىعا قويمادى. ماسكەۋدەگى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ سوڭعى كۋرسىندا جەتەكشىسىمەن اقىلداسىپ, ديپلومدىق جۇمىسىنا جانگەلديننىڭ ءومىر جولىن ارقاۋ ەتكەن سەريالىق سۋرەتتەر سالۋعا كىرىستى. الدىمەن ول الەكەڭ جۇرگەن جولمەن ساپارعا شىعادى. ەل كورەدى. اقتوبەنىڭ شالقارىنا ات ءىزىن سالادى. ونى تانيتىن ادامدارمەن جۇزدەسەدى. ءسويتىپ, تاماشا تۋىندى ومىرگە كەلدى. بۇل جۇمىسىن ۇستازى ۆ.رەشەتنيكوۆ جوعارى باعالاعان.

ءبىر ەرەكشەلىگى, كەسكىندەمەشىنىڭ كەز كەلگەن تۋىندىسى ۇلتتىق ناقىشقا باي. اسىرەسە ونى «سابان توي», «اڭگىمە ۇستىندە» جانە «تۇسكيىز» تريپتيحى اتتى بوياۋى قانىق جۇمىستارىنان انىق كورەسىز. ماسەلەن, «كيىز باسۋ» كارتيناسىندا حالقىمىزدىڭ عاجا­يىپ ەتنوگرافياسىن كوركەم بەينەلەگەن. قازىر ەشكىم بۇرىنعىداي كيىز باس­پايدى. ونى بىلەتىن اپا-اجەلەرىمىزدىڭ دە قاتارى سەلدىرەدى. ءبىز وسى كيىز باسۋدى كورگەن ۇرپاقتىڭ سوڭعىسى بولارمىز. مۇندا كوك مايسا ۇستىندە بىلەگىن ءتۇرىپ, كيىز باسقان اجەلەردىڭ قيمىلى قانداي اسەم! سونداي شىنايى. ارعى جاعىندا كوك­جيەكپەن ۇشتاسقان تاۋ. ونىڭ ەتەگىندە قوي جايىپ جۇرگەن شوپانعا ءسۇزىلىپ قاراپ تۇرعان سىمباتتى بويجەتكەن. وسى كورى­نىستىڭ ءبارى كوزىڭىزگە جىلى ۇشىرايدى. كوڭى­لى­ڭىزدى نازىك سەزىمگە بولەيدى.

جۋىردا دۇنيە سالعان سۋرەتشى, ونەر­تانۋشى بايتۇرسىن ومىربەك كوزى تىرىسىندە كەنباەۆتىڭ ەۋروپانىڭ بەينەلەۋ ونەرىن مەڭگەرىپ, وعان وزىنشە ۇلتتىق ورنەك قوسقان ۇلكەن دارىن يەسى ەكەنىن ايتقان ەدى.

«مولداحمەت كەنباەۆ – قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى اتانعان ساناۋلىلاردىڭ ءبىرى. ول بەينەلەۋ ونەرىنە قاناپيا تەلجانوۆ, سابىر مامبەەۆ, گۇلفايرۋس ىسمايىلوۆا سەكىلدى دارىندى سۋرەت­شىلەرمەن قاتار كەلىپ, سولارمەن قانات­تاسىپ ەڭبەك ەتتى. بۇل قىل­قالام شەبەرلەرى الماتىداعى كور­كەم­سۋرەت ۋچيليششەسىندە وقىدى. سول جىلدارى وسى سالا ماماندارىن وقىتۋعا كوپ كوڭىل بولىن­بەدى. شىنىن ايتساق, جان-جاقتى ءبىلىم بەرۋگە تالپىنىس بولمادى. پسيحولوگيا, فيلو­سوفيا سەكىلدى وي-سانانى دامىتاتىن پاندەر وقى­تىلمادى. بىراق ولار ءوز تالانتتارىمەن توپ جاردى.

مولداحمەت اعامەن جاقىن ارالاستىم. وتە قاراپايىم بولاتىن. ول بەلگىلى كەس­كىندەمەشى عانا ەمەس, مونۋمەنتتىك ونەرمەن دە اينالىستى. الماتى قوناقۇيىندەگى «ەڭلىك-كەبەك» موزايكاسىن ەرەكشە ايتار ەدىم. جالپى, مولدەكەڭ ءوز بۋىنىنداعى دارىندى سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى بولدى. ونىڭ «قاشاعاندى قۇرىقتاۋ» تۋىندىسى كەسكىندەمە جانرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. وسىنداي بىرنەشە كارتيناسى بار. جەت­پىسىنشى جىل­داردىڭ سوڭىندا سول كەزدەگى الماتى مەم­لەكەتتىك تەاتر جانە كوركەمسۋرەت ينس­تي­تۋتىندا پرورەكتور بولىپ ىستەدىم. مول­داح­مەت اعا دا وسىندا قىزمەت ەتتى. شاكىرت تار­بيەلەدى. سوندا ونىمەن جاقىن ارالاسىپ, اعالى-ءىنىلى سىيلاسىپ ەدىك», دەپ ەسكە العان بولاتىن بايتۇرسىن اعامىز.

مۇحاڭ تامسانعان تۋىندى

ءبىرتۋار سۋرەتشى پەيزاج جانرىندا دا ءونىمدى ەڭبەك ەتتى. ونىڭ «الماتىنىڭ توڭى­رەگى», «سۋات باسىندا», «قىستاۋدا», «تاۋ بوكتەرىندە», «جايلاۋداعى تاڭ» جۇمىستارى وسى جانردىڭ دەڭگەيىن كوتەردى.

اسىرەسە سۋرەتشىنىڭ قۇرمانعازى بابامىزدى بەينەلەگەن «سارىارقا» تۋىندى­سىنىڭ ءجونى بولەك. بۇعان اۆتور ءبىراز كۇش جۇمساعان. ۇلى كۇيشى تۋرالى پوە­ما جازعان اقىن حاميت ەرعاليەۆپەن اڭگى­مەلەسەدى. تۇلعا ومىرىمەن جاقىن تانىستى. اكادەميك احمەت جۇبانوۆتان قۇندى دەرەكتەر العان. كارتينادا كەيىپكەر كەسكىنى قوڭىر, سارى, قىزعىلت تۇستەرىمەن اشىلعان. ايتپاقشى, وسى ەڭبەگىمەن اۆتور 1959 جىلى رەسپۋبليكالىق سۋرەتشىلەر بايقاۋىندا ءبىرىنشى ورىن الدى.

«كيىز باسۋ»

شىندىعىندا, كەنباەۆ شىعار­مالا­­رىندا پوەتيكالىق سارىن باسىم. ەركىن­دىك, كەڭدىك بار. قىلقالام شەبەرى تۋىن­دىلارىنىڭ كوركەمدىگى بىرىنەن-ءبىرى وتەدى. تەحنيكاسى كەرەمەت. الايدا ءاربىر سۋرەت­كەردىڭ ەسىمىن جۇرتشىلىققا تانىتقان ءبىر شىعارماسى بولادى. مول­داحمەت كەنباەۆتىڭ سونداي دۇنيەسى – «قاشاعاندى قۇرىقتاۋ» ەڭبەگى. مۇنى اۆتور 1961 جىلى سالعان. مىنە, سودان بەرى الپىس جىلدان اسا ۋاقىت ءوتتى. بىراق ونىڭ قۇندىلىعى جىل وتكەن سايىن ارتا ءتۇستى. كلاسسيكا دەپ وسىنداي دۇنيەنى ايتاتىن بولار. مۇندا دا كوز الدىڭىزعا تانىس سۋرەت كەلەدى. سايىن دالا. كوكجيەكپەن ۇشتاسقان تاۋ. الايدا كارتيناداعى دالا بەينەسى باتىپ بارا جاتقان كۇن ساۋلەسىمەن ارايلانىپ تۇر. دالا توسىندە شاشاسىنا شاڭ جۇقپاعان اق بوز ات جەلدەي ەسىپ بارادى. ونى كەسە كولدەنەڭ قولدارىنا ۇزىن قۇرىق پەن ارقان ۇستاعان ەكى سالت اتتى قۋىپ كەلەدى.سۋرەتشى وسىنداعى كورىنىستى اق, قىزىل, كوك, سارى بوياۋلارمەن تاماشا بەدەرلەگەن. كارتيناعا جاندى قوزعالىس بەرەدى. قىسقاسى, اۆتور بۇعان جىلقى مىنەزدى قازاقتىڭ بار بولمىسىن سىيدىرعان. ءبىر جاعىنان, مۇندا قاشاعان جىلقىنى بەينەلەۋ ارقىلى كەڭەس بيلىگىنىڭ قۇرساۋىنداعى حالقىمىزدىڭ ازات­تىقتى اڭساعان ارمانى بار. سونى بوياۋ تىلىمەن استارلاپ جەتكىزگەن.

قىلقالام شەبەرىنىڭ وسى تۋىندىسىنا ۇلى مۇحاڭ ءتانتى بولعان. ونى مولداحمەت اعامىز ءبىر ەستەلىگىندە باياندايدى.

ء«بىر كۇنى شەبەرحاناما مۇحتار اۋەزوۆ پەن ورال تاڭسىقباەۆ كەلدى. سوندا مۇحاڭ مەنى العاش رەت ورال اعامەن تانىستىردى. وتە مەيىرىمدى ادام ەكەن. مەن «قاشاعاندى قۇرىقتاۋ» كارتيناسىن سالىپ جاتقان ەدىم. ەكەۋى سونىڭ تۇسىنا كەلىپ, ويلانىپ قالدى. جۇرەگىم اۋزىما سىيماي, دۇرسىلدەپ بارادى. ءبىر مەزەتتە مۇحاڭ: ء«پالى, ورال, مىنەز دەپ مىنانى ايت. مولداحمەت سەنىڭ اتتارىڭ اساۋ عوي ءوزى. وسىنداي كەڭىستىك كەرەك بىزگە. كوكىرەگىمىز اشىلىپ سالا بەردى عوي», دەپ ورال اعاعا قارادى. ول كىسى بولسا ءۇنسىز جىميىپ, جىلى شىراي ءبىلدىردى».

قىزىق بولعاندا, سۋرەتشىنىڭ وسى جۇ­مىسىن الماتىداعى رەسپۋبليكالىق كور­مەگە قويۋعا الماعان. كەيىن ونى ماس­كەۋدەگى اتاقتى ترەتياكوۆ گالەرەياسى اتتاي قالاپ, ساتىپ الدى. ءسوز ورايى كەلگەسىن ايتايىق, مولداحمەت كەنباەۆ ترەتياكوۆ گالەرەياسىنا كارتيناسى قويىلعان ءبىرىنشى قازاق سۋرەتشىسى. بۇدان باسقا ونىڭ بىرقاتار ەڭبەگى شىعىس حالىقتارى ونەرىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراجايى مەن ءا.قاستەەۆ اتىن­داعى ونەر مۋزەيىندە ساقتالعان.

مونۋمەنتتىڭ مويىندالعان شەبەرى

بۇل سالا – ەلىمىزدە كەنجەلەپ دامىدى. سوعان العاش ءىز سالعاننىڭ ءبىرى – مولداحمەت كەنباەۆ. ونەر يەسىنىڭ وسى سالاداعى ال­عاشقى تاجىريبەسى الماتىداعى قازاق دراما تەاترى عيماراتىنان باستالدى. وسى نى­سان ماڭدايشاسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. كەيىن بەلگىلى سۋرەتشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى نيكولاي تسيۆچين­سكي­­مەن بىرلەسىپ, الماتىداعى بىرنەشە كوپ­قابات­تى تۇرعىن ءۇيدى بەزەندىردى. سول كەز­دەگى ماسكەۋدەگى «قا­زاقستان» كينوتەاترى عيماراتىن اسەمدەدى.

اسىرەسە كاسىبي ەكى ماماننىڭ قازاقتىڭ كونە ەپوس جىرلارى نەگىزىندە جاساعان جۇمىستارى كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقتى. ونىڭ دەنى موزايكا بەينەسىندە ىسكە استى. كەيبىرەۋىن كەسكىندى گيپستىڭ بەتىنە ويىپ سالدى. ايتالىق, «الماتى» قوناقۇيىنىڭ كىرە بەرىسىندەگى موزايكالىق پاننونىڭ كولوريتتىك سيۋجەتى قانداي كوركەم! قوناقۇي قابىرعاسىنىڭ ۇزىنا بويىنا سوزىلعان پاننو «ەڭلىك-كەبەك» ەپوسىنداعى كورىنىستەردى بەدەرلەگەن. مۇنداعى باتىرلار جەكپە-جەگى, ءبىر-ءبىرىن سۇيگەن جاستاردىڭ ماحابباتى, اقىندار ايتىسى, جىراۋلار ونەرى, ات بايگەسى – ءبارى ايشىقتى كوركەمدەلگەن. بارلىق بوياۋدىڭ ءتۇسى ۇلتتىق ناقىشتاعى ويۋ-ورنەكتەرمەن اسەم بايلانىسقان.

سونىمەن بىرگە الماتىداعى تۇرعىن ءۇي قابىرعاسىنا سالىنعان «سۇلۋشاش» موزاي­كاسى دا ءساتتى تۋىندىنىڭ ءبىرى. قازاقشا كيىنگەن ادەمى ارۋ كۇمىس القا ۇستاپ تۇر. ونى كورگەندە قۇلاعىڭىزعا سول القانىڭ سىڭعىرى ەستىلگەندەي بولادى. ەلىمىزدەگى مونۋمەنتتى ونەردىڭ ەڭ سيرەك كەزدەسەتىن ءتۇرى – ۆيتراج. قازاقشا ايتقاندا, بۇل ءتۇرلى-ءتۇستى اينەكتەردەن جاسالاتىن ويۋ-ورنەكتى نەمەسە دەكوراتيۆتى كومپوزيتسيا. وسى ونەر ءتۇرىن م.كەنباەۆ پەن ن.تسيۆچينسكي ءبىراز دامىتتى. ولار رەسپۋبليكالىق ءسان ءۇيىنىڭ باسقىشىن بەزەندىرگەن ۆيتراجدى پاننو جاسادى. ۆيتراجدىڭ سيۋجەتى ءسان ءۇيىنىڭ ادەمىلىگىن كورسەتەدى. تانىمال سۋرەتشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى كاميل مۋللاشەۆ مونۋمەنتتىك ونەردە مولداحمەت كەنباەۆتىڭ ەشكىمگە ۇقسا­مايتىن قولتاڭباسى بار ەكەنىن ايتادى.

«1964 جىلى الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇستىم. وسىندا ءابىلحان قاستەەۆتەن باستاپ, قازاقتىڭ مىقتى سۋرەتشىلەرىنەن ءتالىم الدىم. جەتپىسىنشى جىلدارى الماتىدا ونەر كومبيناتىندا ىستەدىم. مۇندا كلۋبتاردى, مادەنيەت ۇيلەرىن, باسقا نىسانداردى بەزەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن. ءبىر جاعىنان, بۇل جۇمىس سۋرەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتتى. وسى كومبيناتتىڭ ىشىندە مولداحمەت كەنباەۆتىڭ شەبەرحاناسى بولدى. ونىڭ شەبەرحاناسى ەرەكشە ەدى. بىردە مولداحمەت اعا مەنىڭ ىستەپ جاتقان جۇمىسىمدى كورىپ, شەبەرحاناسىنا شاقىردى. ءبىر مەكەمەدەن تاپسىرما العان ەكەن. سونى ماعان بەردى. ءسويتىپ, ول كىسىمەن جاقىن ارالاسىپ كەتتىم. مىنەزى جۇمساق, باۋىرمال بولاتىن. ونىڭ كەسكىندەمە جانرىنداعى تۋىندىلارىندا قازاق ءومىرى كوركەم بەينەلەنگەن. بوياۋدىڭ ءتۇسى مەن تەرەڭدىگىن ءدال تاباتىن. مونۋمەنتتى ونەرگە دە قوسقان ەڭبەگى زور. وسى سالادا ءوز قولتاڭباسىن قالدىردى», دەدى ول.

مولداحمەت كەنباەۆ شىعارما­شىلىقپەن بىرگە پەداگوگتىك قىزمەتتى دە قاتار الىپ جۇرگەن. ءبىراز جىل ءوزى ءبىلىم العان الماتى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە ەڭبەك ەتتى. ودان كەيىن قازىرگى ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەميا­سىندا وقىتۋشى بولدى. پروفەسسور دارە­جەسىن الدى. الدىنان قانشاما شاكىرت تۇلەپ ۇشتى. سونىڭ ىشىندە ەسىمدەرى ەلگە تانى­مال س.ايتباەۆ, م.قيسامەدينوۆ, ا.راح­مانوۆ سەكىلدى تالانتتى سۋرەتشىلەردى ايرىق­شا ايتۋعا بولادى.

قىلقالام شەبەرىن كوزىن كورگەندەر ونىڭ ومىردە وتە قاراپايىم, سىپايى بول­عانىن ايتادى. دابىرا-داقپىرتتان بويىن­ اۋلاق ۇستاعان. شىعارماشىلىقپەن الاڭ­سىز اينالىسقان. سونىڭ ناتيجەسىندە تاما­شا تۋىندىلارىمەن وتاندىق بەينەلەۋ ونەرى­نىڭ قازىناسىن بايىتتى. سۇبەلى ۇلەس قوستى. الماتىداعى كوركەمسۋرەت ۋچي­ليششە­سىندە وقىپ جۇرگەندە حورەوگرافيا ۋچيلي­ششەسىنىڭ بيشىلەر كلاسىندا وقيتىن زاعيلا ەسىمدى قىزبەن تانىسىپ, ەكەۋى وتباسىن قۇردى. ومىرگە ءتورت ۇل, ءبىر قىز اكەلدى. بالا­لارىنىڭ ءبارى اكە جولىن قۋعان كاسىبي سۋرەت­شى. ۇلكەن ۇلى الپامىس – ەلىمىزگە بەلگىلى قىلقالام يەسى.

بيىل كورنەكتى كەسكىندەمەشىنىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولادى. بۇدان ءبىراز جىل بۇرىن الماتىدا ونىڭ تۇرعان ۇيىنە مەموريالدى تاقتا ورناتىلدى. ال تۋعان جەرى – قوستاناي وبلىسىندا ارداقتى ازاماتتىڭ ەسىمى ءوز دەڭگەيىندە ۇلىقتالعان دەي المايمىز. وسى مەرەيتويى اياسىندا قوستاناي, ارقالىق قالاسىنداعى ءبىلىم ورىندارىنا, بەينەلەۋ ونەرى مەكتەپتەرىنە سۋرەتشىنىڭ ەسىمى ابدەن سۇرانىپ تۇر. كوشە بەرىلسە دە ارتىق ەمەس. شىن مانىندە, مولداحمەت كەنباەۆ – بەينەلەۋ ونەرىنىڭ بايتەرەگى. مۇنداي تۇلعالار عاسىردا سيرەك تۋادى. ال ولاردى قۇرمەتتەۋ, تاعزىم ەتۋ – ەلدىكتىڭ ءىسى. 

ازامات ەسەنجول,

«Egemen Qazaqstan»