شەت اۋدانى حالقىنىڭ ءدال بۇگىن وركەنيەت دەگەندە وكپەسى قارا قازانداي كۇيدە. مۇنداي زاماندا تۇتاس اۋدان جارىقسىز قالدى دەگەنگە, ارينە, ەشكىم سەنە قويمايدى. بىراق شەتتەن بۇل ماسەلەنىڭ شەتى شىققالى كوپ بولدى. ەسكىرگەن ەلەكتر جۇيەسىنەن ءجيى اقاۋ شىعىپ, ەل-جۇرتتىڭ جۇيكەسىن ابدەن توزدىردى.
اۋدان جەل ءۇپ ەتسە, جارىق «جالپ» ەتىپ سونەتىن كەزەڭگە تاپ بولعانداي. 2023 جىلى دا قوشقارباي اۋىلىنداعى ابدەن ەسكىرگەن ترانسفورماتور ورتەنىپ كەتىپ, قوشقارباي, اقسۋ, شوپا, قىزىلقوي, اققياق, تالدى, بەرەكەتتى, جاڭاجۇرت, دەرىپسال اۋىلدارى ەلەكتر قۋاتىنسىز قالعان ەدى. ەندى, مىنە, اۋدان جارىقسىز, توقپەن جالعانعان ءۇي-جايلار جىلۋسىز قالدى.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ۋاجىنە قاراعاندا, بۇل كەلەڭسىز جاعدايدىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى – «شەت ەنەرگو» كومپانياسىنىڭ «جەزقازعان تاراتۋشى ەلەكتر تورابى كومپانياسى» اق-نىڭ تالاپتارىن ورىنداماۋى. اينالىپ كەلگەندە ەكى كومپانيانىڭ ەرەگىسىنەن ەل زارداپ كورىپ وتىر. اۋدان حالقىنىڭ ءتوزىمى ابدەن تاۋسىلعان.
«جارىقسىز وتىرعان جۇرتتىڭ كوڭىلى الاڭداۋلى. حالىقتى جارىقسىز قالدىرعان «شەت ەنەرگو» مەكەمەسىنىڭ بۇگىندەگى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ەسكىرگەنىن بۇعان دەيىن مەن قانشاما رەت ايتىپ, كوتەرىپ ءجۇردىم. قازىردە جەل سوقسا بولدى, جارىق ءسونىپ, 4–5 كۇنگە دەيىن قوسىلمايدى. ونى جوندەپ, قوسۋعا بريگاداسى تاعى كەلمەيدى. تۇرعىندار تۇتىنعان توق ەنەرگياسىنىڭ اقشاسىن ۋاقتىلى تولەپ وتىر. «شەت ەنەرگو» تۇرعىنداردىڭ جاعدايىنا قاراماي, نەمقۇرايدىلىق تانىتۋى سالدارىنان وسىنداي جاعدايعا اكەلىپ سوقتى. وسىدان ەكى اي بۇرىن ۇكىمەت مەملەكەت مەنشىگىنە الامىز دەگەن ەدى. اتالعان مەكەمەنىڭ ماسەلەسى كوپ», دەيدى اۋدان تۇرعىنى بەيبىت جۇمابەكوۆ.
شەت اۋدانىنىڭ 27 ەلدى مەكەنىندە جارىق جوق. ەل-جۇرت كەڭەس ۇكىمەتى كەزىنەن قالعان ەسكى ەلەكتر جابدىعى ابدەن قاجىتتى دەيدى.
«اۋدانىمىزدىڭ ەلەكتر قۋاتىنىڭ ىرىڭ-جىرىڭىنان قورلىق كورىپ, زارداپ شەگىپ كەلە جاتقانىنا جيىرما جىل بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. كەڭەس ۇكىمەتىنەن قالعان ەلەكتر جۇيەلەرى مەن جابدىقتارىن سۋ تەگىنگە العان مونوپوليستەر پايدانى بولىسە الماي ۇنەمى سوتتاسىپ كەلەدى. «شەت ەنەرگو» جشس مەن «جەزرەك» اق
اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىگىنىڭ كەسىرىنەن قىزىل شۇناق ايازدا اقسۋ-ايۋلىنىڭ حالقى, تاعى دا جارىقسىز قالدى. بۇلاردى تەزگە سالاتىن زاڭ, «قوي» دەيتىن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى جوق پا؟» دەگەن سۇراق تۋادى», دەيدى اۋدان تۇرعىنى ەرتاي جانىبەكوۆ.
اۋدان اكىمدىگى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, «شەت-ەنەرگو» جشس-نىڭ بىرنەشە جىل بويى ەلەكتر جۇيەلەرىنە اۋقىمدى جوندەۋ جۇرگىزبەۋىنەن جەكە ۋچاسكەلەردە توق كوزى اپاتتىق جاعدايدا اجىراپ وتىر. وسىعان دەيىن توزىعى جەتكەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ تۋرالى مەنشىك يەسىنە اكىمدىك تاراپىنان بىرنەشە مارتە ەسكەرتۋ بەرىلىپ كەلگەن.
«بۇگىنگى تاڭدا «شەت-ەنەرگو» كومپانياسىنا قاتىستى جاعداي ءالى دە كۇردەلى بولىپ وتىر. بىرنەشە جىل بويى كومپانيا ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيا سالماعان, بۇل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جۇيەلى ۇزىلۋىنە اكەلىپ سوقتى. ادامدار ءجيى جارىقسىز عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جىلۋسىز دا قالادى. تۇراقتى ەسكەرتۋلەرگە قاراماستان, «شەت-ەنەرگو» قىزمەتىنىڭ ساپاسى تۇزەلەر ەمەس. وسىعان بايلانىستى اۋدان اكىمدىگى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر, بۇل شارالار اۋداندا ەلەكتر ەنەرگياسىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان. تۇرعىنداردان سابىر ساقتاپ, ءبىز جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداپ جاتقانىمىزدى تۇسىنۋلەرىن سۇرايمىن», دەيدى اۋدان اكىمى مۇحيت مۇحتاروۆ.
«شەت ەنەرگو» كاسىپورنى بولسا ءوز تاراپىنان ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, جارىقتىڭ شەكتەلۋىنە نەگىزگى سەبەپشى وزدەرى ەمەس ەكەنىن العا تارتادى.
ەلەكتر جەلىسى اقاۋىن اۋداننىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءبولىمى ۇنەمى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, جۋرنالعا تولتىرىپ وتىرادى. اۋداندا جارىق 2020 جىلى – 65 رەت, 2021 جىلى – 80 رەت, 2022 جىلى – 81 مارتە, 2023 جىلى 93 رەت وشكەن. ال بيىل قاڭتاردا شەت ءوڭىرىنىڭ (27 ەلدى مەكەن) تۇرعىندارى 5 كۇن ەلەكتر قۋاتىنسىز قالدى.
بۇل ماسەلە ۇكىمەتتىڭ نازارىنا جەتتى. ەكونوميكانى مونوپولياسىزداندىرۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا كومپانيا مۇلكىن مەملەكەت پايداسىنا الۋ ءۇشىن سوتقا بەرىلەتىنى ايتىلعان.
«شەت-ەنەرگو» جشس شەت اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتەدى. اۋىل تۇرعىندارى ەلەكتر قۋاتىنىڭ نەگىزسىز وشۋىنە ءجيى شاعىمداندى. ماماندار قۋاتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ جوعارى توزۋىن, ساپاسىز جوندەۋ جۇمىستارىن, اۆاريالىق بريگادالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن اتاپ ءوتتى. كومپانيا ۇنەمى توتەنشە جاعدايلاردىڭ بولۋىنا جول بەردى. شەت اۋدانى تۇرعىندارىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەۋ ءۇشىن كومپانيانىڭ مۇلكىن مەملەكەت پايداسىنا رەكۆيزيتسيالاۋ ماقساتىندا سوتقا جۇگىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», دەگەن اقپارات جاريالانعان ەدى پرەمەر-مينيستر سايتىندا.
قىسقاسى, شەت اۋدانى وركەنيەتتەن شەت قالعانىنا وكپەلى جانە شۇعىل شەشىم قابىلداسا دەگەن ەلدىڭ تالاپ-تىلەگى بار. جارىعى وشكەن ەل ءۇمىتىن وشىرمەي وتىر, ازىرگە.
قاراعاندى وبلىسى,
شەت اۋدانى