«زەردەلى» جاسامپازدىققا ۇندەيدى

«زەردەلى» اقىل-وي دامىتۋ ورتالىقتارى مەن مەكتەپتەر جەلىسىنىڭ نەگىزىن قالاعان ىرىسبەك ءماۋىتتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ساپالى ءبىلىم جۇيەسىنە باسا ءمان بەرىلگەن. اسىرەسە ماتەماتيكانى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ مەن لوگيكانى دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. سونداي-اق «زەردەلىنىڭ» تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – اۆتورلىق وقۋلىقتار مەن وقۋ باعدارلاماسى. مۇندا وتە بىلىكتى ۇستازدار ەڭبەك ەتەدى.

قازىر ەلىمىزدە جەكە مەكتەپتەر مەن ورتالىقتار كوپ. بىراق ولاردىڭ كوبىندە وزدەرىنىڭ وقۋ قۇرالى مەن اۆتورلىق ادىستەمە­سى جوق. ماسەلەن, «زەردەلىدە» ماتەماتيكا پانىنەن ءار سىنىپقا ارنالعان اۆتورلىق كىتابى مەن باعدارلاماسى بار. باستىسى, مۇن­دا بالالار تازا قازاق تىلىندە ءبىلىم الادى. اسىرەسە ۇلتتىق قۇن­­دىلىقتارمەن بىرگە ماتەماتي­كا, اعىلشىن پاندەرىنە باسىم­دىق كۇشتى. سونداي-اق مەك­تەپ­تەردە دومبىرا ساباعى نەگىز­گى ءپان رەتىندە اپتاسىنا ەكى رەت وتەدى. وقۋشىلار ءجۇز پايىز دوم­­بىرانىڭ قۇلاعىندا ەركىن وي­­ناي­دى. سونىمەن بىرگە «زەردە وتباسى» اتتى كىتاپ وقۋعا, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە ار­نال­عان جوبانى ىسكە اسىرعان.

بۇگىندە ساپالى وقۋلىق جازۋ – وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى. وسى جا­عىنان كەلگەندە, «زەردەلى» شى­عارعان وقۋلىقتاردىڭ ءجونى بولەك. بۇل ەڭبەكتەر كوپتەگەن مۇعالىمدى جاڭا ىزدەنىسكە باستاپ, مىقتى قۇرالعا اينالعان.

« ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەر مەن قۇندىلىقتار­عا نەگىزدەلگەن ساپالى وقۋلىق دايىنداۋ. بىراق ءبىز وسىعان نە­گىز ەتكەن وقۋلىق پەن ساپالى كون­تەنتتىڭ قاجەتتىلىگى كوبىرەك ەكە­نىن بايقادىق. سوندىقتان دا ءاربىر سىنىپقا ارناپ, وقۋلىق جازىپ جاتىرمىز. بۇعان دەيىن جازىلعان وقۋلىقتار دا جەتەرلىك. مىسالى, 3 سىنىپتىڭ ماتەماتيكاسىنا ارنالعان ءتورت ءتۇرلى وقۋلىق بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – مەكتەپتەرگە باعىتتالعان جاي وقۋلىق بولسا, ەكىنشىسى – قو­سىمشا ديداكتيكالىق ماتەريال, ءۇشىنشىسى – وقۋشىلاردى وليم­پيادالارعا دايىندايتىن لو­گي­كالىق دۇنيەلەر. ال ءتورتىنشىسى – مەكتەپتەردە وزىمىزگە قوسىمشا ماتەريالدار رەتىندە پايدالاناتىن وليمپيادالىق باعىت­تاعى كىتاپتار. تۋرا وسى سەكىلدى اعىل­شىن تىلىنە دە بايلانىستى بىرنەشە جيناق باسىلدى. وندا­عى ءاربىر سۋرەت اۆتورلاردىڭ قولى­نان شىققان. ەڭ ۇلكەن ارمانىمىز – ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەمىز­دى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ», دەدى ىرىسبەك ءماۋىت.

وسى اعىلشىن وقۋلىقتارىن­دا الەمدى ونەرىمەن تامساندىر­عان ديماش قۇدايبەرگەن جا­يىندا, كاسپي تەڭىزى تۋرالى, سونداي-اق قوزى-كورپەش – بايان سۇلۋ حاقىندا تىڭ دەرەكتەر, تا­نىمدىق اقپاراتتار بەرىلگەن. قىس­قاسى, اعىلشىن ءتىلى ارقى­لى وتانسۇيگىشتىك رۋحتى وياتاتىن كون­­تەنتتەرى وتە تارتىمدى.

وتكەن جىل سوڭىندا وسى ءبىلىم ۇيىمىندا قىزمەت ىستەيتىن 38 پەداگوگ سينگاپۋر ەلىنە ساپارلاپ قايتتى. ءبىر جاعىنان, ولار ەل كورىپ, جەر كورىپ دەمالدى. بۇل دا اتالعان مەكەمەنىڭ ءوز ما­­ماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن جە­تىل­دىرۋدىڭ ءبىر جولى. جارتى عا­سىر ىشىندە كەدەي ەلدەن الەم­نىڭ دامىعان ۇزدىك مەملەكەتىنە اينالعان سينگاپۋرعا تامسانبايتىن جان جوق.

ىرىس­بەك ءماۋىت بۇل ساپار ارىپ­تەستەرىنىڭ ۇلكەن تاجىريبە جيناپ, كوزقاراسىن كەڭەيتۋگە ۇلەس قوس­قانىن جەتكىزدى. اسىرەسە سين­گاپۋردىڭ جەر تاپشىلىعىنا قاراماستان قالدىقتاردى وڭدەۋ, جاڭبىر جانە تەڭىز سۋلارىن قاي­تا وڭدەۋ ادىستەرى تاڭعالدىرعا­نىن ايتتى. سونداي-اق تورتتىلدىك جۇيەنى قامتيتىن ءتىل ساياساتى, جا­سىل­داندىرۋ بويىنشا ەرەكشە تاسىلدەرى دە مۇعالىمدەردىڭ قىزى­عۋشىلىعىن وياتقان.

«سينگاپۋردىڭ «Pisa» جانە «Teams» زەرتتەۋلەرىندە ۇز­دىك ورىن­دا تۇرۋى – ءبىزدى قات­تى قى­زىق­­تىردى. اسىرەسە ماتە­­ما­­تيكا باع­دار­لاماسىنا ءتان­تى بولدىق. بۇل ەلدىڭ ءبىلىم سالاسى تۋرالى ايت­قاندا, الدىمەن ولار­دىڭ ايقىن ءارى ناقتى وقۋ باعدار­لا­ما­لا­رىن اتاپ وتكەن ءجون. ولار وقۋ­­شى­لارعا ومىردە قاجەت بولاتىن ءبىلىم مەن داعدىلاردى مەڭ­گەرۋگە با­سىمدىق بەرگەن. ءبىرىن­­­شى سىنىپ وقۋشىلارى 100-گە دە­يىن ەر­كىن ساناپ, ەسەپتەي الادى. ال بىزدە مۇنداي قاراپا­يىم ەسەپ­تى يگەرۋ 2 سىنىپقا دەيىن جال­­عا­سادى. سونداي-اق باستاۋىش سى­­نىپ­تاعى وقىتۋ ادىستەمەسى دە وز­گەشە. مىسالى, ءبىز كوپ تاڭ­بالى سانداردى قوسۋ-ازايتۋدى كۇر­­دەلەندىرىپ جىبەرسەك, ولار ونى قا­راپايىم جانە كورنەكىلىك­پەن ۇي­رەتەدى. بالالارعا وبرازدى وي­لاۋ داعدىسىن سىڭىرگەن. ءار ەسەپتەۋدى كوزبەن كورىپ, قول­مەن ۇستاپ تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بە­رەدى. ال ءبىز «قولىڭمەن ەمەس, ويىڭ­مەن قوس» دەپ ايتامىز. بۇل – بىردەن ابستراكتىلى ويلاۋعا جەتە­لەۋ. بىراق ول بالالاردىڭ ءتۇ­سى­نىپ, قابىلداۋىنا قيىندىق تۋ­عىزادى», دەدى ول. ى.ءماۋىتتىڭ سوزىنە زەر سالساق, سينگاپۋردا پەداگوگيكالىق ءبى­لىم سالاسى دا ەرەكشە دامىعان. بولاشاق مۇ­عا­لىمدەر ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىرىنشى كۇننەن باس­تاپ, وزدەرىن وسى ما­مان­دىققا لايىقتى سەزىنىپ, پراك­تيكاعا ارالاسادى. بۇل ولاردىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ءادىس-ءتاسىلدى تەز مەڭگەرۋگە كومەكتەسەدى. وسى سالا بويىنشا مەملەكەت تاراپىنان دا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار از ەمەس كورىنەدى.

«مۇندا ءتارتىپ پەن تالاپ قا­تاڭ ساقتالعان. ءبىلىم جۇيە­سىندە جەم­قورلىق مۇلدەم جوق. سونىمەن قاتار بىزدەگى ءبىلىم سالاسىندا وقۋ­لىقتىڭ سانى كوپ. مەنىڭ باي­قاۋىمشا, سينگاپۋردا وقۋلىق سانى از. بىزدە ۇشتىلدىلىك بولسا, ولاردا تورتتىلدىلىك ەنگىزىلگەن. كەمبريدج وقۋلىقتارىن شىعا­راتىن الەمدەگى ءتورت ءىرى باسپا­نىڭ ءبىرىن تاڭداعان. سەبەبى اعىل­شىن ءتىلى ولاردا ەكىنشى ءتىل بول­عاندىقتان, وقۋلىقتارىنىڭ ءتىلى جەڭىل, ادىستەمەلەرى تۇسىنىكتى جا­زىلعان», دەدى ىرىسبەك اعامىز. شىنىندا دا, سينگاپۋر حالقى ءبىلىمدى ەڭ باستى قۇندىلىق رەتىن­دە قابىلداعان. سونىڭ ارقاسىن­دا بۇگىنگى ادام تاڭعالارلىق دەڭ­گەي­گە جەتىپ وتىر. ولار بالالا­رىنا بارىنشا ساپالى ءبىلىم الۋعا مۇم­كىندىك جاسايدى. باسەكەلەستىك وتە كۇشتى.

«زەردەلى» اقىل-وي دامىتۋ ور­تالىقتارى مەن مەكتەپتەر جەلى­سىنىڭ نەگىزىن قالاعان اعامىز سينگاپۋردىڭ ءۇش ۋنيۆەرسي­تەتى الەمنىڭ توپ-100 جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىندا ەكەنىن باياندادى.

ء«بىز حانيان ۋنيۆەرسيتەتىنە باردىق. وقۋ ورىننىڭ ءىشىن اۆتو­بۋسپەن ارالادىق. مۇندا عى­لىم­دى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بە­رىلگەن. پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتقا ءتۇسۋ وتە قيىن, جىلىنا تەك 200 ستۋدەنت قابىلدايدى. باسەكە وتە جوعارى. ۋنيۆەرسيتەت بازاسى كەرەمەت. ستۋدەنتتەرگە عىلىممەن اينالىسۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان. مىسالى, پە­دا­گوگيكالىق باعىتقا ارنال­عان مۇعالىمدەردى وقىتاتىن ينس­تيتۋتقا باس سۇقتىق. سون­دا وقىعان, جانىمىزدا مۇ­رات ەسىمدى ازامات ءجۇردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەزىندە قازاقستان­نان بارعان 14 ستۋدەنتتەن 5-ءۋى عانا وقۋعا تۇسكەن. وسىنى كورىپ, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جاڭاشىل­دىق­قا باعىتتالعان ءبىلىم مەن عىلىم­دى دامىتۋ تاجىريبەسىن نازارعا الۋ كەرەك دەپ ويلادىم. ءبىز سا­پار بارىسىندا 70-80 وقۋلىق الىپ, ولاردى زەرتتەۋگە كىرىستىك. اري­نە, سينگاپۋردان ءبارىن كوشىرۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىر جاعىنان, ونى دۇرىس دەپ ويلامايمىز. بىراق ولاردان ۇيرەنەرىمىز مول ەكەنىن ءتۇسىندىم», دەدى ى. ءماۋىت.

بۇل ساپار «زەردەلى» مۇعا­لىمدەرىنە جاڭا يدەيا مەن كۇش-جىگەر بەردى. ەندى ولار دامى­عان ەلدەن كورگەن ءبىلىم سالا­سىن­داعى ءادىس-تاسىلدەردى ءوز تاجى­ري­بەلە­رىندە ىسكە اسىرىپ, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسپاق.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «زەر­دەلى» اقىل-وي دامىتۋ ورتالىق­تارى مەن مەكتەپتەر جەلىسىنىڭ ون جىل ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستى­گىنە قايران قالاسىز. ءتانتى بولا­سىز. باستىسى, ۇلتتىق قۇندىلىققا نە­گىزدەلگەن ءبىلىم ۇيىمىنىڭ ءباسى جوعارى بولا بەرسىن!