ماجىلىستە پالاتا سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆانىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت ساعاتى ءوتىپ, وندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا بايانداما جاسادى.
ۇكىمەت ساعاتىن اشىپ, جۇرگىزگەن دانيا ەسپاەۆا كىرىسپە سوزىندە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالىپ, جىلدىڭ باسىندا دەپۋتاتتاردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ قولجەتىمسىزدىگى مەن ساپاسىنىڭ تومەندىگى تۋرالى كوپ شاعىم بولعانىن جەتكىزدى.
– بۇل ماسەلە ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن 2024 جىلى جەلتوقساندا ءماجىلىس جانىنداعى قوعامدىق پالاتانىڭ وتىرىسىندا جان-جاقتى تالقىلانعان. قوعامدىق پالاتا كوممۋنالدىق شىعىستاردىڭ, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردىڭ, ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعاسىنىڭ ءوسۋى, باسقا دا شىعىندارعا بايلانىستى مەديتسينالىق قىزمەتتەر ءۇشىن تاريفتەردى قايتا قاراۋدى ۇسىندى. وكىنىشكە قاراي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا باعىتتالعان قاراجاتتىڭ ايتارلىقتاي ۇلعايعانىنا قاراماستان, ازاماتتاردىڭ مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ كورسەتىلۋىنە كوڭىلى تولماي, قاناعاتتانۋ دەڭگەيى تومەندەپ بارادى. ماسەلەن, كەيىنگى 3 جىلدىڭ وزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋعا قاتىستى شىعىستار 2,8 ەسە ارتتى, ال حالىقتىڭ قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى 47 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن, – دەدى د.ەسپاەۆا.
ال دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق, كت جانە مرت قىزمەتتەرىنىڭ سانى 7 ەسە وسكەن. الايدا د.ەسپاەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل وسۋلەر اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋعا ەش اسەر ەتىپ جاتقان جوق.
– كەيبىر جاعدايلاردا بۇل قىزمەتتەر قاجەت بولماسا دا ناۋقاسقا تاعايىندالعان. اتالعان سالانى قارجىلاندىرۋ كولەمى ۇلعايسا دا شەشىمىن تاپپاعان جۇيەلى پروبلەمالار ءالى بار, – دەدى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
قىسقاسى, بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمدا «پاتسيەنتكە باعدارلانعان» قاعيداتتان «تابىسقا باعدارلانعان» قاعيداتقا كوشۋ ءۇردىسى بايقالعانىن ايتقان د.ەسپاەۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا ۇكىمەتكە جۇكتەگەن مىندەتتەرىن ءمينيستردىڭ ەسىنە تاعى ءبىر سالدى. جالپى, پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سالاعا بولىنەتىن بارلىق قارجىنى پايدالانۋ اشىق, باقىلاناتىن جانە وبەكتيۆتى بولۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
ءوز بايانداماسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا كەيىنگى 10 جىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن بىرقاتار اۋقىمدى رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە حالىق دەنساۋلىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى وڭ ناتيجەگە يە بولعانىن ايتتى. سونداي-اق دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەرگە بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى بيۋدجەتتىك مودەلدەن بيۋدجەتتىك-ساقتاندىرۋ مودەلىنە كوشىرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ ەنگىزىلۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋ كولەمىن 3 ەسە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى, ياعني 1 ترلن-نان 2,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن. بۇل سالانىڭ كوپتەگەن باعىتىن قارجىلىق رەسۋرستارمەن بارىنشا تولىقتىردى. ونىڭ ىشىندە دارىگەرلەر جالاقىلارىنىڭ 2,3 ەسە وسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. تۇرعىنداردىڭ مەديتسينالىق كومەككە جۇمسالاتىن قالتا شىعىندارى 34%-دان 28%-عا دەيىن ازايدى, – دەدى مينيستر.
سونداي-اق سالا باسشىسى بىلتىر 5 بەيىن بويىنشا تاريفتەردى ۇلعايتۋ باعىتىنا باسىمدىق بەرىلىپ, سونىڭ ارقاسىندا مەديتسينالىق ۇيىمداردا كورسەتىلەتىن كومەكتىڭ ساپاسىن ەداۋىر ارتتىرۋعا, قارجىلىق جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىنە توقتالدى.
مينيستر ا.ءالنازاروۆا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس حالىقتىڭ وسال توپتارىنا مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن جەتىلدىرۋ, مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي پاكەتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ال كەلەسى جىلدان باستاپ ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 1 ملن-نان اسا ازاماتتى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن ايتىپ, بۇل ازاماتتاردىڭ قالتا شىعىندارىن ەداۋىر تومەندەتۋگە, ولاردى قارجىلىق قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعانىن جەتكىزدى.
ال جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مۇشەسى نۇرلان نۇرجانوۆ مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋگە بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمسىز پايدالانۋ دەرەكتەرى انىقتالعانىن جەتكىزدى.
– اۋديتتىك تەكسەرۋلەر بۇكىل دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەن نەگىزگى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق ورتاسىنىڭ اراسىندا بايلانىستىڭ جوقتىعىن كورسەتتى. ماسەلەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ىشكى ىستەر جانە ادىلەت مينيسترلىكتەرىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ دەرەكتەرىن سالىستىرۋ كەزىندە شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا كەتكەن ازاماتتارعا 8 ملن تەڭگەگە ءدارى-دارمەك رەسىمدەۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. كەلەسى ماڭىزدى اسپەكت – قارجىلىق ءتارتىپ پەن ەسەپتىلىك. اۋديت كەزەڭىندە امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە تەگىن كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەك ەسەبىنەن مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتۋگە بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىمسىز پايدالانۋ 31 ملرد تەڭگەنى, ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتى 13,2 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. تيىمسىزدىكتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – ساپاسىز جوسپارلاۋ, ياعني ۋاقتىلى قۇقىقتىق قۇجاتتاردى بەكىتپەۋ, قالدىقتاردى ەسكەرمەۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر, – دەدى ن. نۇرجانوۆ.
دەسە دە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەنى تالقىلاۋعا كەلگەن دەپۋتاتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن سىن تەزىنە الدى.
ماسەلەن, ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ قازىرگى مودەلى مەديتسينانى حالىققا قولجەتىمسىز ەتىپ, شىعىندى كوبەيتىپ, قاراجاتتىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا اكەلىپ وتىرعانىن سىنادى.
− ءمامس بويىنشا 5 ايلىق بالانىڭ ءتىسى قانقۇرتتان ەمدەلگەن. بەس ايىندا ءتىسى شىقپاعان بالانى قالاي ەمدەۋگە بولادى؟ باسقا ءبىر ادامنىڭ 82 ءتىسى ەمدەلگەن, سوعان قاراجات تولەسىن دەپ قورعا ەسەپ بەرىلگەن. سوسىن ءبىر كۇندە ءبىر ادامعا ءبىر اۋرۋحانا 32 قىزمەت كورسەتتىك دەپ ەسەپ تولتىرعان. مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. ويتكەنى ءمامس قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ءوزى ارتىق قىزمەت كورسەتۋ مەن «قوسىپ جازۋعا» يتەرمەلەيدى. سەبەبى قاراجات ءار ەمدەلگەن جاعدايعا ەمەس, ءار قىزمەتكە تولەنەدى, – دەيدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جۇيەدە نورماتيۆتەر مەن تسيفرلاندىرۋ جوق, ال كلينيكالىق حاتتامالار مەن ستاندارتتار انىق ەمەس.
دەپۋتات داۋلەت مۇقاەۆ مينيسترگە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى تۋرالى ماسەلە كوتەردى. ياعني وسى كەزگە دەيىن ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ تەك 48 پايىزى عانا ءوز قىزمەتكەرلەرىمەن ساقتاندىرۋ شارتىن جاساسقان.
ۇكىمەت ساعاتىن قورىتىندىلاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بۇل سالادا ءالى دە ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ءارى ءتيىمدى شەشىمىن تالاپ ەتەتىن پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن اشىپ ايتتى. ءمامس جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە ونى جەتىلدىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالىپ, ونى مەديتسينا سلاسىنداعى تسيفرلاندىرۋ, تاسىلدەردى جاڭارتۋ ۇردىستەرىمەن ۇشتاستىرۋ قاجەتتىگىمەن ءسوزىن تۇيىندەدى.