جاعالتاي (Falco subbuteo) – ءوز الدىنا بىرتەكتى قۇس. ونىڭ جاراتىلىسى لاشىنعا ۇقسايدى. بىراق لاشىننان كىشىرەك. ءتۇس-رەڭىنە بايلانىستى: قارا جاعالتاي, قۇبا جاعالتاي, سۇر جاعالتاي دەپ بولىنەدى.
قۇسبەگىلەر ساياتشىلىققا كوپ قولدانادى. ۇساق قۇستار جانە قوسمەكەندىلەرمەن قورەكتەنەدى. سۇڭقار تۇقىمداستار ىشىندە ەڭ ۇشقىرى, جەمىن اۋادا ۇشىپ ءجۇرىپ اۋلايدى. قولعا تەز ۇيرەنەدى. ءتۇر-ءتۇسى جاعال, باۋىرى الا بولعاندىقتان جاعالتاي اتانعان. ياعني ارقا تۇسى قارا, باۋىرىندا اشىق قوڭىر تەڭبىل جولاعى بار. قازاق قۇسبەگىلەرى جاعالتايدىڭ ءۇش ءتۇرى بار دەپ ەسەپتەيدى. بۇل ءۇش ءتۇرلى جاعالتايدىڭ قاي زاتىنان بولسا دا, قىران شىقپاي قويمايدى. كوپ جاعدايدا شۇرەگەي ۇيرەك, تارعاق, بۇلدىرىق, بودەنە, قانشىر, تورعاي اۋلايدى.
جاعالتايدىڭ ورتاشا دەنە تۇرقى – 33–35 سم, سالماعى – 170–350 گرامم. قاناتىنىڭ ۇزىندىعى – 270 مم. مەكيەنى مەن قورازىنىڭ ءتۇسى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. جىل قۇسى. قازاق دالاسىنا ءساۋىردىڭ اياعىندا ۇشىپ كەلىپ, ۇياسىن اعاش باسىنا سالادى. كوبىنەسە باسقا قۇستاردىڭ ەسكى ۇياسىن پايدالانادى. ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا 2–5 جۇمىرتقا سالادى. ونى مەكيەنى مەن قورازى كەزەكتەسىپ 28 كۇندەي باسادى. بالاپاندارى 30–35 كۇندە ۇيادان ۇشادى. قازان ايىنىڭ باسىندا جىلى جاققا ۇشىپ كەتەدى.