اۋىرمايتىن جول ىزدەگەن ءجون

دارىگەر قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىن ەم­دەۋ ءىسى ما­ماندىعى بويىنشا تامام­داعان. جوعارى ءبىلىم العان سوڭ اۋىلدا, قالادا جالپى تاجىريبە دارىگەرى بولىپ ەڭبەك ەتكەن. كەيىن, 2011 جىلى, استانا مەديتسينا ۋني­ۆەرسيتەتىندە كارديو­لوگيا ما­ماندىعى بويىنشا بىلىك­تى­لىك­تى ارت­تىرۋ كۋرسىنان وت­كەن. سول جىلى №8 قالالىق ەمحا­ناعا كار­­­­­ديو­لوگ دارىگەر بولىپ جۇ­مىس­­­­قا ورنالاسىپ, كۇنى بۇگىنگە دە­­يىن ءبىر ۇجىمدا ەڭبەك ەتىپ كە­­لە­دى. پاتسيەنتتەرگە جۇرەك اۋرۋ­لا­رىنىڭ الدىن الۋعا جار­دەم­دەسەدى. جالپى تاجىريبە دارى­گەرىنىڭ نۇسقاۋىمەن كەلگەن ناۋ­قاس­تاردىڭ قانداعى حولەستەرين دەڭ­گەيى ارتىق بولسا, ەم تاعا­يىن­دايدى.

– بىزگە كوبىنە قانداعى حولەس­تەرين دەڭگەيى جوعارىلاعان پاتسيەنتتەر كەلەدى. ولارعا ءتيىستى ەم تاعايىنداپ, اراعا ءۇش اي سالىپ, قايتا قان تاپسىرۋعا نۇسقاما بەرەمىز. سەبەبى قازىر جۇرەك­تىڭ بارلىق يشەميالىق اۋرۋى­نا قانداعى ماي دەڭگەيىنىڭ جو­عارىلاۋى تىكەلەي اسەر ەتەدى. مۇ­نىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءاربىر ادام جىل سايىن قان تاپسىرسا, ارتىق ەتپەيدى. نەگە دەسەڭىزدەر, 2011 جىلى كارديولوگ بولىپ جۇمىسقا ورنالاسقان شاقتا جۇرەكتىڭ سوزىلمالى جەتىسپەۋشىلىگىمەن اۋىراتىندار نەكەن-ساياق كەزدەسەتىن. قازىر بايقاعانىم, وتىزدان ەندى اسقان ازاماتتاردىڭ ءوزى وسى اۋرۋعا شالدىعاتىن بولعان. سوندىقتان ءبىز پاتسيەنتتەردى اۋىرمايتىن جول ىزدەۋگە شاقىرامىز. مەديتسينا مەن عىلىمنىڭ دامۋى اۋرۋلاردى ەمدەۋدەن ونىڭ الدىن الۋ شارالارى ماڭىزدىراق ەكەنىن تەرەڭ ۇقتىرادى, – دەيدى كارديولوگ دارىگەر.

ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋ­رۋ­لارى, قانت ديابەتى سياقتى دەرتتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم ءوسىپ كەلە جاتىر. بۇل بىزدە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە ورىن العان قۇبىلىس. اراعا ونداعان جىل سالىپ, بۇرىن ەلەمەگەن اۋرۋلار كۇشىنە مىنسە, كەيبىر اۋرۋلاردىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولادى. عىلىم مەن مەديتسينا سول اۋرۋ­لاردى زەرتتەپ, تالداپ, ەمدەۋ جولدارىن تابۋعا تالپىنادى. ءبىر قاراعاندا, مۇنىڭ بارلىعى قالىپتى ۇدەرىس سەكىلدى. الايدا كەيبىر اۋرۋلاردىڭ تەك قارت ادامداردى عانا ەمەس, جاستار مەن جاسوسپىرىمدەردى جالماپ جاتقانى جانعا باتادى. مىسالى, كارديولوگيادا جۇرەك تالماسى, سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگى, ارتەريالىق گيپەرتونيا سياقتى اۋرۋلار وتىزدان اسقان جاستار اراسىندا دا ءجيى كەزدەسەتىن بولدى. مۇنىڭ سالدارىن عالىمدار, دارىگەرلەر قازىرگى ءومىر سالتىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ ىشىندە دۇرىس تاماقتانباۋ, قيمىل-قوزعالىستىڭ ازدىعى, كۇيزەلىس, سترەسستى ايتۋعا بولادى. وسى ورايدا پاتسيەنتتەردى ەمدەپ قانا قويماي, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدەۋگە جاردەمدەسىپ جۇرگەن ءزۇبيلا كوپەيقىزىنىڭ پىكىرى كوڭىلگە قونادى.

– سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇس­تانۋ – كەز كەلگەن اۋرۋدىڭ ال­دىن الۋعا كەپىل. مۇنى ءاربىر دارى­گەر پاتسيەنتتەرگە ۇنەمى ايتىپ وتىرادى. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا دۇرىس تاماق­تانۋدان باس­تاپ, تۇراقتى فيزيكالىق بەل­سەندىلىك, كۇيزەلىستى جەڭۋ, كۇن ءتارتىبىن ساقتاۋ سىندى قارا­پايىم قاعيدالار جاتادى. دەن­ساۋ­لىعىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن تاماقتانۋ رەجىمىنە دۇ­رىس كوڭىل ءبولۋ قاجەت. مىسالى, ۋاقتىلى ءارى دۇرىس تاماقتانۋ بارىسىندا كەشكى استى وتە كەش ىشپەۋ, مايلى, تۇزدى تاعامدار­دى شامادان تىس قولدانباۋ ماڭىز­دى. سونىمەن قاتار الكوگولدى ىشىمدىكتەردى, ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردى, تەمەكىنى شەكتەۋ قاجەت. دەنە بەلسەندىلىگى – دەنساۋلىق­تىڭ كىلتى. جاياۋ ءجۇرۋ, تۇراق­تى فيزيكالىق جاتتىعۋ جاساۋ, ار­تىق سالماقتان ارىلۋعا سەپتە­سە­تىن جاتتىعۋلار دەنساۋلىعى­مىز­­دى نىعايتادى, – دەيدى ز. كوپەيقىزى.

جىل سايىن مەديتسينا ماماندارى پروفيلاكتيكالىق مە­ديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتەتىن توپتاردى دارىگەر قابىلداۋىنا شاقىرادى. قىزمەتتىڭ وسى ءتۇرى 40-70 جاس ارالىعىنداعى ادامدار ءۇشىن بارىنشا ماڭىزدى سانالادى. سەبەبى وسى كەزەڭدەگى تەكسەرۋلەر ارتەريالىق گيپەرتونيا, جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى, قانت ديابەتى, گلاۋكوما, كولورەكتالدى وبىر, ءسۇت بەزى وبىرى, جاتىر موينى وبىرى سياقتى اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاپ, الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. №8 قالالىق ەمحانانىڭ دارىگەرلەرى دە وسى تالاپ بويىنشا ەگدە جاستاعى پا­تسيەنتتەردى سكرينينگتەن وتۋگە شا­قىرادى. ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان پاتسيەنتتەرگە دە جىلى­نا ءبىر مارتە تەكسەرۋدەن وتۋگە كەڭەس بەرىپ, احۋالىن ءجىتى باقىلاي­دى. قازىر ەمحانادا 3 كارديولوگ ەڭبەك ەتەدى. ولار قابىلداۋعا كەلگەن ءار ناۋقاسقا اۋرۋدىڭ سالدارىن, ەمدەلۋ جولىن ەگجەي-تەگجەي تۇسىندىرۋگە تىرىسادى. ويت­كەنى دارىگەردىڭ ايتقانىنىڭ 80 پايىزىن دۇرىس ورىنداماي­تىن ناۋقاستار دا كەزدەسەدى.