ۇلتتىق كىتاپحانا تورىندە بەلگىلى شىعىستانۋشى, اۋدارماشى, PhD نياز توبىشتىڭ «يران قازاقتارى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. اتالعان ەڭبەك يران قازاقتارى تۋرالى جازىلعان بىرنەشە تۋىندىنىڭ باسىن قۇرايتىن شاعىن ەنتسيكلوپەديا ۇلگىسىندە جاسالعان. تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان ماڭعىستاۋلىق قازاقتاردىڭ ءتىلى بولەك, سالتى بوتەن جات جەردە ءومىر ءسۇرىپ, قالاي ءتىلى مەن سالتىن ساقتاپ, ۇلتتىق بولمىسىن جوعالتپاي جۇرگەنىن سۋرەتتەيدى. قيلى زاماندا الەمنىڭ ءار بۇرىشىنا تاراعان قازاقتىڭ تۋعان توپىراقتان جىراقتاعى ءومىرىن باياندايدى.
القالى جيىنعا يران باس كونسۋلدىعىنىڭ مادەني اتتاشەسى, الماتى قالاسىنداعى يران مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اعازادە حوسسەين, يسلام عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تورەالى قىدىر, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جەڭىس جومارت, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى فيلوسوفيا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى بەكجان مەيىرباەۆ, وڭتۇستىك ازيا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, PhD باتىرحان بولاتبەك, شىعىستانۋشى, پارسى ءتىلىنىڭ اۋدارماشىسى گاۋحار ومارحانوۆا جانە باسقا دا عالىمدار مەن زيالى قاۋىم قاتىستى.
جيىن بارىسىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ قىزمەتكەرى, قازاق راديوسىنىڭ ارداگەر-ديكتورى امانجان ەركەباي ۇلى قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, جاڭا تۋىندىنىڭ مازمۇنىنا تاريحي تۇرعىدان توقتالدى.
رۋحاني ءىس-شارادا مودەراتورلىق ەتكەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى «تۇران-يران» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور يسلام جەمەنەي اتالعان ەڭبەك اۆتوردىڭ وسى تاقىرىپتاعى ءتورتىنشى كىتابى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«يراندا تۇرعان قازاقتاردىڭ تاريحى ايتىلسىن, جازىلسىن دەگەن نيەتپەن 1980 جىلدان باستاپ يران قازاقتارىنىڭ مادەني قوعامىن اشتىق. مادەني قوعام جۇمىستارىنىڭ اياسىندا جۋرنالدا يراندىق عالىمداردىڭ ماقالالارىن جاريالادىق. بۇدان بولەك يران مادەنيەتى تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلدى. مادەني قوعامنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسقان يراندىق عالىمدار قازاقتى, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن ەرەكشە جاقسى كوردى. كەيىن حاليفا التايمەن بايلانىس ورناتىپ, يرانعا شاقىردىق. ءبىر اي قوناعىمىز بولىپ, ءوزىنىڭ ەستەلىك كىتابىنىڭ ءبىر تاراۋىن يران قازاقتارىنا ارنادى», دەيدى يسلام جەمەنەي.
سونداي-اق الماتىداعى ير-دىڭ باس كونسۋلدىعىنىڭ مادەني اتتاشەسى, يران مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اعازادە حوسسەين ەكى ەلدىڭ ادەبي-رۋحاني بايلانىسى تەرەڭدەي تۇسەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«يرانداعى قازاقتار دا, قازاقستانداعى يراندىقتار دا ەكى ەلدىڭ دە گۇلدەنۋى مەن دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوستى. سوندىقتان بۇل كىتاپتى جانە وسىنداي ءىس-شارالاردى مۇقيات وقىپ, نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, يراندىق جۋرناليست حوشانگ داناي يران مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن يرانداعى قازاقتار تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىردى. قازىرگى تاڭدا مونتاجداۋ, دىبىستاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جومارت جەڭىس مىرزا دا وتكەن جىلى قازاقستانداعى يراندىقتار تۋرالى بىرلەسكەن زەرتتەۋ جۇرگىزۋدى ۇسىندى. ەگەر كىمدە-كىم قازاقستانداعى ەجەلگى يراندىقتار تۋرالى زەرتتەۋ جوباسىمەن اينالىسۋعا ۇمتىلسا, الماتىداعى يران مادەني ورتالىعى بۇل جوبالاردى قۋانا قولدايتىنىن ايتقىم كەلەدى. يسلام جەمەنەيدىڭ شىعىس ادەبيەتى مەن اباي تۋرالى پارسى تىلىندە جازىلعان كىتابى بيىل يراندا جارىق كورەتىنىن دە حابارلايمىن», دەيدى ول.
نياز توبىشتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كىتاپ كەلەشەكتە يران قازاقتارى جايىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ىنتالى جاندارعا ارنالىپ قۇراستىرىلعان.
«كوپ قانداستارىمىزعا ءبىر كەزدەرى وزدەرىمەن بىرگە الا كەتكەن قاسيەتتى توپىراقتى ساعىنا يىسكەپ, سول جاقتا ماڭگىلىك كوز جۇمۋعا تۋرا كەلدى. ومىردەن وتەر الدىندا قاسىندا وتىرعان بالالارىنا «ەكى ورتا اشىلىپ جاتسا, تۋعان جەرگە ورالىڭ, بوق بايلىققا الدانىپ قالماڭ, مەنىڭ قاسيەتتى مەكەنىمە دەگەن ساعىنىشىمدى الا بارىڭ» دەگەن اماناتىن ايتۋمەن كەتتى. سول اكە مەن انا تاپسىرعان امانات تەك ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن عانا ورىندالدى. العاشقى كوش 1995 جىلى اقتاۋ قالاسىنا كەلگەن ەدى. سودان بەرى ءالى جالعاسىپ جاتىر. بۇل ەڭبەك الپىس جىلدان استام ۋاقىت كوز جاسى قۇرعاماعان, تۋعان جەر قۇدىرەتىن قۇرانداي قاستەرلەپ وتكەن, جات جەردە ماڭگىلىك كوز جۇمعان قانداستارىمىزدىڭ رۋحىنا ارنالادى», دەيدى نياز توبىش.
سەگىز بولىمنەن تۇراتىن كىتاپ يرانداعى قازاقتاردىڭ تاريحى مەن سالتىنا, كاسىبىنە جانە ءومىرىنىڭ ءارتۇرلى اسپەكتىلەرىنە (گورگان, گونباد-كاۆۋس جانە باندار-تۇرىكمەندە تۇراتىن) ارنالعان. شاعىن ەنتسيكلوپەديادا حاليفا التايدىڭ «التايدان اۋعان ەل», يسلام جەمەنەيدىڭ «يران قازاقتارى», وتىنشى كوشبايدىڭ «سىبىزعى سىڭسىپ جىلايدى», «ۇلتتىڭ ۇلى پەرزەنتى», مانسۋر كيايدىڭ «يران قازاقتارىنىڭ سالت-داستۇرلەرى», جەتىباي جىلقىشى ۇلىنىڭ ء«تىل تاڭبالى اقىندار», تاعان ءدارىباي ۇلىنىڭ «ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت», عاريفوللا انەستىڭ «ق.سىديىق ۇلى ەڭبەكتەرى» اتتى تۋىندىلار قامتىلىپ وتىر.