قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا ءتىلى» گازەتىندەگى سۇحباتى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اعىمداعى باسىمدىقتارىن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەر مەن ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن كورسەتەتىن ماڭىزدى قۇجات بولىپ تابىلادى. بۇل سۇحباتتا مەملەكەت باسشىسى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتقا قاتىستى ءوز كوزقاراسىمەن ءبولىسىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, سىيبالاس جەمقورلىقپەن كۇرەس, ۇلتتىق بىرەگەيلىك پەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
قازىرگى الەمدەگى ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق, گەوساياسي شيەلەنىستەر سياقتى جاھاندىق وزگەرىستەر مەن سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا تۋىندايتىن پروبلەمالار مەن ولاردى شەشۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى تالقىلاۋ ءۇشىن سۇحبات وتە وزەكتى. بۇل سۇحبات پرەزيدەنتتىڭ قوعاممەن اشىق ديالوگ قۇرۋ جانە دەموكراتيالىق باسقارۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىسى بولىپ تابىلادى.
پرەزيدەنت مەملەكەتتىك باسقارۋدى جاڭعىرتۋعا جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ساياسي رەفورمالاردى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل ۇكىمەت ازاماتتار تاراپىنان سەنىمدى نىعايتۋعا ۇمتىلاتىنىن كورسەتەدى.
مەملەكەت باسشىسى ينفلياتسيا جانە جاھاندىق ەكونوميكالىق فاكتورلاردىڭ اسەرى سەكىلدى اعىمداعى ەكونوميكالىق سىن-قاتەرلەردى تالقىلادى. ول ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق جوسپارلاردى اتاپ ءوتتى. سۇحباتتا الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك, ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەلەرى قوزعالدى. پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى جۇمىس باعىتتارىن ايقىندادى, بۇل الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى.
پرەزيدەت ءوز سوزىندە, «مەملەكەت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ, باسپانالاردى قولجەتىمدى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن شارالار قابىلدايدى. كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردى جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىس جالعاسادى. 2029 جىلعا دەيىن جىل سايىن 10 مىڭ ادام وسىنداي باسپاناعا يە بولادى دەپ جوسپارلانعان. مەن جاقىندا تۇرعىن-ءۇي ساياساتىنا قاتىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەن زاڭعا قول قويدىم. «وتباسى بانكى» باسپاناعا مۇقتاج ادامداردى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا تىزىمگە الۋمەن جانە ولارعا باسپانا بولۋمەن اينالىساتىن تولىققاندى دامۋ ينستيتۋتىنا اينالادى.
الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە دە باسا نازار اۋدارىلادى. اۋىلداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا ارنالعان ۇلتتىق جوبانىڭ اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردە مەديتسينا نىساندارىن سالۋ جۇمىستارى جالعاسادى. ەلىمىزدە 460 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 217 جايلى مەكتەپ سالۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 105-ءىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. ماقساتىمىز – اپاتتى جاعدايداعى جانە ءۇش اۋىسىممەن وقىتاتىن مەكتەپتەر ماسەلەسىن, سونداي-اق مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعىنا قاتىستى تۇيتكىلدەردى تولىعىمەن شەشۋ» - دەپ اتاپ ءوتتى.
سۇحباتتا سونداي-اق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىن تسيفرلاندىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنت تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرىپ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتىپ, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرا الاتىنىن اتاپ ءوتتى. ەلەكتروندىق سەرۆيستەر مەن پلاتفورمالاردى ەنگىزۋ بيۋروكراتيالىق راسىمدەردى قىسقارتۋعا جانە مەملەكەت پەن ازاماتتار اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى نەعۇرلىم اشىق جانە ىڭعايلى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جاساندى ينتەللەكت ەلدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ىقپال ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەرەكشەلەنگەن. پرەزيدەنت قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ قالۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت (AI) تەحنولوگيالارىن بەلسەندى تۇردە دامىتۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل تەك جاڭا تەحنولوگيالار قۇرۋدى عانا ەمەس, وسى سالادا جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى ماماندار دايارلاۋدى دا قامتيدى. AI ەنگىزۋ قوعامنىڭ ەتيكالىق نورمالارى مەن مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلگەنى ماڭىزدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاق ءتىلىنىڭ KazLLM اتتى تسيفرلى ءتىل مودەلىنىڭ العاشقى نۇسقاسى جاسالعان. بۇل – قازاق تىلىندە ويلاپ, ساراپتاما جاساپ, قازاقشا سويلەسە الاتىن جاساندى ينتەللەكت. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسا بەرمەك. جىل سوڭىنا دەيىن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ Alem.ءAى اتتى حالىقارالىق ورتالىعى اشىلاتىن بولادى.
پرەزيدەنت حالىق بىرلىگى مەن بىرەگەيلىگىنىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ول قازاق ءتىلىن ءبىلۋ مەن قولدانۋ ۇلتتىق سانانى جانە مادەني مۇرانى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە, مەملەكەتتىك ورگانداردا جانە ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە بەلسەندى قولدانىلۋى ماڭىزدى. بۇل تىلدىك ارالۋاندىقتى قولداپ قانا قويماي, ءتۇرلى ەتنيكالىق توپتاردىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتقا بىرىگۋىنە ىقپال ەتەدى.
قر پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «انا ءتىلى» گازەتىندەگى سۇحباتى بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋعا, سونداي-اق ەلدىڭ دامۋ باعىتتارى تۋرالى قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. ول پرەزيدەنتتىڭ اشىق پىكىرتالاسقا جانە ازاماتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلعا دايىندىعىن كورسەتەدى, بۇل دەموكراتيالىق جانە وركەندەۋشى قوعام قۇرۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى.
جاناتبەك يشپەكباەۆ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق
پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى» كەاق
رەكتور اپپاراتىنىڭ باcشىسى,
ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
ساياسي عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور