سەنىم ۇدەسى – جاۋاپكەرشىلىك

كەيىنگى جىلدارى وبلىس ونەر­كاسىبىندە اۋقىمدى ينۆەستي­تسيا­لىق جوبالار ىسكە اسىرىلدى. ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى ىلگەرىلەپ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى جاقسارىپ كەلەدى. «مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ءبىز «مىقتى ءوڭىر – مىقتى ەل» قاعيداتىنا سايكەس جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بارلىق ءىس-ارەكەتىمىز ەكونو­مي­كانىڭ نەگىزگى سالالارىن تۇراقتى دامىتۋعا, ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا, باستىسى, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, تۇراقتى جۇمىس­پەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ وتىر», دەدى اكىم.

بيىل وبلىستىڭ نەگىزگى ماكرو­ەكو­نوميكالىق كورسەتكىشتەرى جوعارى. اۋىل شارۋاشىلىعى­نىڭ كورسەتكىشى 19,4%, قۇرىلىس – 14,1%, جەكە ينۆەستيتسيالار – 10,7%, ساۋدا – 9,9%, كولىك قۇراستىرۋ – 5,3%, تۇرعىن ۇيلەردى پايدالانۋعا بەرۋ 4,1 پايىزعا وسكەن. ورتاشا جالاقى مولشەرى 13,3%-عا جوعارىلاپ, 329 131 تەڭگەگە جەتكەن. 17 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,6 پايىزعا تومەندەگەن. تۇرمىسى تومەن, اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىلار دا ايتارلىقتاي ازايعان. بىلتىر وڭىردە 3464 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ كەلسە, بيىل ولاردىڭ سانى 2356-عا دەيىن كەمىگەن.

اكىم ءوڭىر ەكونوميكاسى­نىڭ ءاربىر سالاسىنا جەكە توقتا­لىپ ءوتتى. وبلىس ونەركاسىبىنىڭ كولەمى بۇگىندە 2 600 ملرد تەڭگە­گە جەت­كەن. تاۋ-كەن بايىتۋ سالا­سىن­دا ايتارلىقتاي ءوسىم بار. بۇل سالانى ءارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا «قارمەتتىڭ» ليساكوۆتاعى فيليالىن قايتا جاڭعىرتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇعان 123 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تار­تىلادى. جاڭا جوبا بويىنشا مۇن­دا جىلىنا 2,5 ملن توننا مەتالل وندىرىلمەك.  

«بيىل اۆتوموبيل وندىرىسىندە 4 جوبا ىسكە اسىرىلدى. «Hongqi», «شكودا» اۆتوكولىكتەرىنىڭ جاڭا جەلىسى ىسكە قوسىلدى. «شەۆرولەت ونيكس» اۆتوموبيلدەرىن ۇساق توراپتى قۇراستىرۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل اۋقىمدى جوباعا 33,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ءتورتىنشى جوبا – پلاستيك بوياۋ تسەحىنا 6,7 ملرد تەڭگە ينۆەس­تيتسيا سالىندى. بۇگىندە 100 ادام جۇمىس ىستەپ جاتقان تسەحتا جىلىنا اۆتوموبيل وندىرىسىنە قاجەت 64 مىڭ پلاستيك بۇيىمدار بويالادى», دەدى ق.اقساقالوۆ.

بيىل وبلىسقا 500 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىل­عان. قوماقتى قارجى يندۋستريا­لىق, يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. قوس­تانايدا ەكى بىردەي زاۋىت ىسكە قوسىلدى. ءبىرىنشىسى – جىلىنا جۇك كولىكتەرىنە قاجەت 45 مىڭ توننا قۇيما وندىرەتىن شو­يىن قۇيۋ زاۋىتى. كاسىپورىنعا 78,2 ملرد تەڭگە قارجى سالىندى. زاۋىتتا قازىر 500 ادام جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىمەن قاتار مۇندا جۇك تەحنيكاسىنىڭ اۆتو­كوم­پونەنتتەرىن شىعارۋ, جۇك اۆتومو­بيلدەرىنىڭ جەتەكشى بەل­دەمەسىنىڭ رەدۋكتورىن وقشاۋ­لاۋدى تەرەڭدەتۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بيىل ىسكە قوسىل­عان ەكىنشى زاۋىت تەمىرجول ۆاگوندارىنا ارنالعان پرۋجينالاردى شىعارادى.

«وڭىردە جالپى سوماسى 2,3 ترلن تەڭگەگە 38 ينۆەستيتسيا­لىق جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاس­تىرىلدى. جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 9,7 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. بيىلعى ينۆەستيتسيا كولەمى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 24%-عا ارتىق. ايتا كەتەرلىگى, ينۆەستيتسيانىڭ 77%-ى – جەكەمەنشىك. وسىلايشا, ەكى جىلدا وڭىرگە 1 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي شەتەل­دىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

وڭىردە سوڭعى ەكى جىل ىشىندە 12 يندۋستريالىق جوبا ىسكە اسىرىلدى. جوبالارعا 152 ملرد تەڭگەنىڭ ۇستىندە ينۆەستيتسيا سالىنىپ, ەكى مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. جاڭا اشىلىپ جاتقان جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى جونىنەن وبلىستاعى ەڭ ءىرى جوبا – «KIA» اۆتوكولىكتەرىن شىعاراتىن اۆتوموبيل زاۋىتى.  كاسىپورىن ىسكە قوسىلعان سوڭ 1,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى. قازىر زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. 2023 جىلى قاراشا ايىندا باستالعان قۇرىلىس جۇمىستارى نەبارى ءبىر جارىم جىلدىڭ ىشىندە اياقتالىپ, كەلەسى جىلى العاشقى اۆتوموبيل كونۆەيەردەن شىعادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.  

ءوڭىردىڭ كولىك-لوگيستي­كا­لىق كەشەنىن دامىتۋ ماقساتىن­دا قوستانايدا قۇرعاق پورت سالىنادى. جوبانىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 400 مىڭ كونتەينەردى قۇرايدى. ينۆەستيتسيا كولەمى – 52 ملرد تەڭگە. 700 جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق حاب قوستاناي وبلىسى ارقىلى كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ كولەمىن بەس ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

نەسيەلەندىرۋدىڭ قولجە­تىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2023 جىلى وبلىستا «بيزنەس-كومەك» وڭىرلىك باعدارلاماسى ىسكە قوسىل­عان. اتالعان باعدارلاما ارقالىق قالاسى مەن جانگەلدى, امانگەلدى اۋداندارىنىڭ كاسىپ­كەرلەرىنە جىلدىق سىياقىسى 1% بولاتىن نەسيە الۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.

«باعدارلاما ناقتى ەكونوميكا سەكتورىن قولداۋعا, ەكسپورتتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا باعدارلاما اياسىندا 28 جوبا ماقۇلدانىپ, ونىڭ 24-ىنە  نەسيە بەرىلدى. قازىر نەسيە­لىك باعدارلامانى امانگەلدى اۋدانىنىڭ كاسىپكەرلەرى ءتيىمدى پايدالانىپ جاتىر. ودان كەيىن جانگەلدين اۋدانى مەن ارقالىق قالاسىنىڭ كاسىپكەرلەرى الدى. وسى نەسيەنى العان 16 شارۋا قوجالىعىندا مال باسى ەكى ەسە كوبەيدى. بەس-التى فەرمەر مال قوراسىن سالىپ الدى. ارقالىقتا ءبىر كاسىپكەر تىگىن تسەحىن اشتى. بۇل جوبا وڭتۇستىك وڭىردەگى اۋدان­دار ءۇشىن وتە ءتيىمدى. ويتكەنى كاسىپكەرلەرگە قاجەتتى رەسۋرس­تار­عا قول جەتكىزىپ, نارىقتاعى ءوز پوزيتسيالارىن نىعايتۋعا, ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. «بيزنەس-كومەك» باستاماسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ جۇيەسى­نىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالىپ, قوستاناي وبلىسىندا ءوسۋ مەن ينۆەستيتسيانىڭ جاڭا كوكجيەك­تەرىن اشتى», دەدى اكىم.

ايماقتا ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى قايتا وڭدەلگەن ونىمدەر ۇلەسىن 70%-عا دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى جوسپارلى تۇردە ورىندالىپ جاتىر. وسى ماقساتتا بيدايدى تەرەڭ وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. زاۋىت الەمدىك نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە گليۋتەن, كراحمال, بيوەتانول, ليزين سياقتى بىرەگەي ونىمدەردى شىعارۋدى جوس­پارلاپ وتىر. ينۆەستيتسيالار 70,0 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, جىلىنا 415,0 مىڭ توننا وڭدەلگەن بيداي وندىرەتىن قۋاتتىلىققا يە بولادى, 650 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ءسۇت ونىمدەرىن ءوندىرۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا التى زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالىق ءسۇت-تاۋار فەرمالارىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالدى. سونىمەن قاتار جىلىنا 10 مىڭ توننا دايىن ءونىم شى­عاراتىن 20 جاڭا تۇردەگى ىرىم­شىك ءوندىرىسى كەشەنى اشىلدى. زاۋىت ىسكە قوسىلعاننان كەيىن وبلىس­تا وڭدەلگەن ءسۇتتىڭ ۇلەسى 60%-عا جەتەدى. كاسىپورىنعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى – 7,2 ملرد تەڭگە شاماسىندا.

وڭىردە تابيعي گازعا سۇرانىس جوعارى, سوندىقتان كوگىلدىر وتىن تاپشىلىعى بار. 2019 جىلدان بەرى جاڭا تۇتىنۋشىلار مەن كاسىپكەرلىك نىساندارىن قوسۋعا رۇقسات بەرىلمەي وتىر. الايدا بۇل ماسەلە شەشىمىن تاباتىن كۇن الىس ەمەس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن اقتوبە وبلىسىنان قوستانايعا دەيىن ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىن تارتۋ جوسپارلانىپ, وعان 500 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى قاراستىرىلعان. «بۇل – تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى وڭىردەگى ەڭ ءىرى جوبا. ول ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا اسەر ەتىپ, ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى», دەدى ايماق باسشىسى.

سوڭعى جىلدارى قوستاناي وب­لىسى بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدا ەلەۋلى قادام جاسا­دى. پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭار­تىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۋاتى ەكى ەسەگە جۋىق, 2022 جىلعى 50 مۆت-دان 2024 جىلى 98 مۆت-عا ارتتى. مۇنداي ناتيجە جاڭا جەل ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ, ونى ىسكە قوسۋدىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولىپ وتىر.

بيىل وڭىردەگى جەرگىلىكتى ماڭى­زى بار جولداردى جوندەۋگە 36,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,8 ەسە كوپ. بۇگىندە قوستاناي, اقمو­لا وبلىستارى ارقىلى وتەتىن رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار «جەزقازعان – پەتروپاۆل» اۆتوجولىن جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.

«جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىنىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, وڭتۇستىك وبلىستاردان, سونداي-اق وزبەكستان مەن قىر­عىزستاننان استاناعا دەيىنگى جولدى 600 كم-گە, قوستاناي مەن پەترو­پاۆل قالا­لارىنا دەيىنگى جولدى 450 كم-گە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وبلىستىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىنا 73,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 72%-عا كوپ», دەدى ق.اقساقالوۆ.

وبلىستا ينتەرنەت قۋاتى ارتىپ, بايلانىس ساپاسى دا ەداۋىر جاقساردى.  2023 جىلى ءىرى وپە­را­تور­لارمەن ينتەرنەت ساپاسى تومەن 161 اۋىلدى ءموبيلدى 4G باي­لانىسىمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە بىرلەسكەن ارىپتەستىك تۋرالى مەمو­راندۋمعا قول قويىل­عان. 1 ملرد تەڭگە قارجىعا 50 اۋىل­­عا ينتەرنەت تاراتاتىن انتەن­نا-دىڭگەك ورناتىلدى. الداعى ەكى جىل ىشىندە تاعى 50 ەلدى مەكەن­دى ساپا­لى ينتەرنەت بايلانىسى­مەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. 

قوستاناي وبلىسى