ولجاس بەكتەنوۆ: ينۆەستورلاردى قورعاۋدى كۇشەيتىپ, كەدەرگىلەردى جويۋ قاجەت

كەڭەسكە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قر باس پروكۋراتۋراسى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى, «Kazakh Invest» ۇك» اق باسشىلارى, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن بيزنەس وكىلدەرى قاتىستى.

«ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن جاقسارتۋ ماسەلەسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەرەكشە نازارىندا. وسى باعىتتا ۇكىمەت الدىندا ناقتى ماقسات-مىندەتتەر تۇر. وتكەن اپتادا عانا ينۆەستورلار مەن كاسىپكەرلەردى جانە جوعارى بىلىكتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا كوشى-قون ساياساتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجات ەلىمىزدە قولايلى ينۆەستيتسيالىق ورتانى قالىپتاستىرۋ ىسىندە ماڭىزدى قادام بولىپ وتىر جانە ساپالى شەتەلدىك ادامي كاپيتال تارتۋ ءۇشىن جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتەدى»,  دەپ اتاپ ءوتتى  ولجاس بەكتەنوۆ. 

«پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن باس پروكۋراتۋرا ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ماسەلەلەردىڭ تۇپكى سەبەپتەرىن انىقتاۋ جانە جويۋ بويىنشا ارەكەت ەتۋ شارالارىنان جۇيەلى الدىن الۋ جۇمىستارىنا كوشۋگە باسا نازار اۋدارىلۋدا. بيزنەستى قىلمىستىق پروتسەسكە زاڭسىز تارتۋ فاكتىلەرى مەرزىمىنەن بۇرىن جولى كەسىلۋدە. 3 جىل ىشىندە بيزنەسكە قاتىستى قىلمىستىق ىستەر سانى 4 ەسەگە نەمەسە 71,5%-عا ازايدى. ءبىز 3 مىڭنان استام ينۆەستيتسيالىق جوبانى سۇيەمەلدەيمىز. ينۆەستورلارمەن جانە ىسكەر قوعامداستىقپەن تىكەلەي بايلانىستى تۇراقتى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى  باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ. 

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ, كوپ دەڭگەيلى قولداۋ تەتىگى شەڭبەرىندە ينۆەستورلار قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندە كەشەندى شارالار قابىلداۋدا. جۋىردا عانا قۇرىلعان باس پروكۋراتۋرانىڭ ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, بيزنەستى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋگە بەلسەندى ءارى ناقتى قاتىسۋدا. ۇكىمەت جانىنداعى ينۆەستيتسيالىق شتاب پرواكتيۆتى رەجيمدە جۇمىس ىستەۋدە: بيىلعى ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا جالپى قۇنى $25,5 ملرد-تى قۇرايتىن 44 جوبا قارالدى. ينۆەستيتسيالىق شتاب تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى باس پروكۋراتۋرا جۇزەگە اسىرادى.

سونىمەن قاتار بارلىق وڭىردە اكىمدەردىڭ باسشىلىعىمەن جانە پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋىمەن شتابتار جۇمىس ىستەيدى. اكىمدىكتەر تاراپىنان توقسان سايىنعى ستراتەگيالىق سەسسيالار وتكىزۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلدى, وندا تۇيتكىلدى ماسەلەلەر تالقىلانىپ, بيزنەسپەن بىرلەسىپ «ينۆەستيتسيالارعا تاپسىرىستار» بەكىتىلەدى. قاراعاندى, شىعىس قازاقستان, اتىراۋ, اقتوبە, قىزىلوردا, ۇلىتاۋ وبلىستارى جانە الماتى قالاسىندا ماتەريالداردى دايىنداۋ دەڭگەيى جوعارى ءارى 100% ماقۇلداۋ تىركەلىپ وتىر.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن باس پروكۋراتۋرانىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى اياسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى قولداۋ بويىنشا جول كارتاسى ازىرلەندى. كەلىسىمشارتتار جاساۋ جانە سۇيەمەلدەۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ, جەر تەلىمدەرىن بەرۋدى وڭتايلاندىرۋ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق كۋراتورلىقتى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار تاراپىنان جۇيەلى كوزقاراس پەن جەدەل دەن قويۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ينۆەستورلار مەن بيزنەس وكىلدەرىنەن كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى قاراۋ بارىسىندا جول بەرۋگە بولمايتىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە كوزبوياۋشىلىق جانە اكىمشىلىك سوزبالاڭعا سالۋ فاكتىلەرى بار.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ اعىمداعى جاعداي تۋرالى باياندادى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا تىزىلىمگە ينۆەستورلاردان 273 ءوتىنىش ءتۇسىپ, ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى وڭ شەشىمىن تاپقان. ولاردىڭ باسىم بولىگى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ, كەدەندىك راسىمدەر, جەردى پايدالانۋ, قالا قۇرىلىسى جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى.

اتاپ ايتقاندا, ەكى جىل ىشىندە كلينيكالىق-دياگنوستيكالىق زەرتحانالار جەلىسىنە قاتىستى جوسپاردان تىس بەس سالىقتىق تەكسەرۋدى باستاۋ فاكتىلەرى اتاپ ءوتىلدى. بۇل رەتتە بۇرىنعى تەكسەرۋلەر پروتسەستىك بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى, سونداي-اق «پروكۋرورلىق سۇزگى» شەڭبەرىندە جويىلدى. ناتيجەسىندە ماسەلە بيزنەستىڭ پايداسىنا شەشىلدى.

باس پروكۋراتۋرانىڭ ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى باۋىرجان ەرالى وسى جىلدىڭ 1 توقسانىندا بيزنەستەن كەلىپ تۇسكەن 213 ءوتىنىش بويىنشا ماسەلەلەر شەشىلگەنىن حابارلادى. ونىڭ 40%-ى تولىعىمەن قاناعاتتاندىرىلدى, 50%-ى بويىنشا كاسىپكەرلەرگە قۇقىقتىق تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلدى.  كوميتەتتىڭ مالىمەتىنشە, بيىل 600 ينۆەستوردىڭ قۇقى قورعالعان, بۇل رەتتە بۇگىنگى تاڭدا ءاربىر ءوتىنىش قايتا باعىتتاۋسىز قارالۋدا.

وسى رەتتە قابىلدانعان وڭ شەشىمدەردىڭ قاتارىندا الماتى وبلىسىنداعى قاعاز ماتەريالدارىن وندىرەتىن كوپسالالى كومپانيانى وتاندىق وندىرۋشىلەر تىزىلىمىنە ەنگىزۋ, اتىراۋ وبلىسىندا ءىرى ەنەرگەتيكالىق جوبانى جۇزەگە اسىراتىن ينۆەستوردىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرگە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بار.

«ينۆەستورلاردان كەلىپ تۇسەتىن ءاربىر ءوتىنىشتىڭ ارتىندا, شىن مانىندە كاپيتالدى ورنالاستىرۋ, جاڭا وندىرىستەر اشۋ جانە قولدانىستاعى وندىرىستەردى كەڭەيتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمدەر تۇرعانىن ۇنەمى نازارعا الۋ كەرەك. سوندىقتان ينۆەستورلاردىڭ ماسەلەلەرىن جەدەل رەتتەۋ – بۇل مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ينۆەستيتسيالار تارتۋ باعىتىنداعى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى.

مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وتىنىشتەرگە جاۋاپ بەرۋدەن جالتاراتىن نەمەسە جاۋاپكەرشىلىكتى بىرىنە ءبىرى ىسىراتىن لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى ەڭ قاتاڭ شارالار قابىلداناتىن بولادى. بۇل ۇلتتىق كومپانيالار مەن جالپى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ باسشىلارىنا دا قاتىستى. مۇندا ەكىۇشتى جاۋاپ بولماۋى كەرەك – ينۆەستوردىڭ ءاربىر ءوتىنىشى ناقتى شەشىمدى تالاپ ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

پرەمەر-مينيستر ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تەجەيتىن سەبەپتەردىڭ جۇيەلىك سيپاتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى پروبلەمالار مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا ۇيلەستىرۋدىڭ جەتكىلىكسىز بولۋىمەن, جاۋاپكەرشىلىكتى ءبولۋدىڭ ب ۇلىڭعىرلىمەن, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ رەگلامەنتتەلگەن مەرزىمدەرىنىڭ بۇزىلۋىمەن جانە جەرگىلىكتى جەرلەردە باقىلاۋدىڭ السىزدىگىمەن بايلانىستى.

اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ءوڭىر باسشىلارىنا نەگىزگى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى «قولمەن باسقارۋ» رەجيمىندە سۇيەمەلدەۋ, تۋىندايتىن كەدەرگىلەردى ۋاقتىلى جويۋ جانە ينۆەستورلارعا جەر ۋچاسكەلەرىن, ينفراقۇرىلىمدى جانە رۇقسات قۇجاتتارىن بەرۋ كەزىندە كوزبوياۋشىلىققا جول بەرمەۋ تاپسىرىلدى.

سونىمەن بىرگە ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورمانى تولتىرۋدىڭ باياۋ قارقىنى دا اتاپ ءوتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ۇتسيپ-قا جالپى سوماسى شامامەن 100 ترلن تەڭگەگە 3 مىڭنان استام جوبا ەنگىزىلدى. جۇيەگە 400-دەن استام جوبا ءالى جۇكتەلمەگەن, بۇل ايماقتارداعى ناقتى احۋالدى بۇرمالايدى.

«ينۆەستيتسيالار ءۇشىن جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا ءبىز, پرەزيدەنت قويعان مىندەتتەرگە سايكەس, تۇراقتى ءارى قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. سوندىقتان ۇلتتىق ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ۇدەرىسىنە قولداۋ كورسەتۋ ءىسىن جۇيەلى تۇردە جالعاستىرۋ كەرەك. وسى تۇرعىدا پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ – نەگىزگى قۇرالداردىڭ ءبىرى», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى اسەت ەرعاليەۆ بيزنەس ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى انىقتاۋ جانە جويۋ تاسىلدەرىن ۇسىندى. ماسەلەن, جالپىۇلتتىق جوسپار شەڭبەرىندە اگەنتتىك جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانا وتىرىپ, زاڭناماعا رەۆيزيا جۇرگىزەدى جانە رەتتەۋشى ينتەللەكت پلاتفورماسىن ازىرلەيدى. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ وتىنىشتەرى نەگىزىندە ارتىق جانە قايتالاناتىن تالاپتاردى, مەرزىمدەردىڭ سوزىلۋىن, نورمالاردىڭ ەكىۇشتى قولدانىلۋىن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ سايكەسسىزدىگىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا راسىمدەردى وڭايلاتۋ, مەرزىمدەردى قىسقارتۋ, پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ جانە قۇقىق قولدانۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جونىندە ۇسىنىستار جاساقتالاتىن بولادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ كەڭەسشىسى الىشەر قوجاسباەۆ ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جاقسارتۋ جونىندە ۇسىنىستار ايتتى. وتاندىق ينۆەستورلارعا ارنالعان «بىرىڭعاي تەرەزە» فۋنكتسياسىن كۇشەيتۋ, سونداي-اق «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ۇيىمدارمەن جانە وڭىرلەرمەن اناعۇرلىم تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.

«Kazakh Invest» ۇك» اق باسقارما توراعاسى سۇلتانعالي كەنجەقۇلوۆ ينۆەستيتسيالىق تسيكلدىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسى شەڭبەرىندە سىرتقى كونتۋردى كۇشەيتۋ تاسىلدەرى تۋرالى باياندادى. كومپانيا اقش, گەرمانيا, قىتاي, رەسەي, تۇركيا, مالايزيا جانە كاتار سياقتى جەتى نەگىزگى ەلدە تولىققاندى قاتىسۋىن قالىپتاستىردى. شەتەلدەگى وكىلدىكتەر ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ينۆەستورلاردى قولداۋ ورتالىقتارىنا اينالدىرىلادى. بۇل رەتتە ينۆەستورعا جوبانى پىسىقتاۋ كەزەڭىندە قازاقستانعا كەلۋدىڭ قاجەتى بولمايدى — ماسەلەلەر شەتەلدەگى كەڭسەلەر ارقىلى سول جەردە شەشىلەدى.

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر بىرقاتار تاپسىرما بەردى.

●  ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا: اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى انىقتاۋ جانە جويۋ ماقساتىندا زاڭناماعا رەۆيزيا جۇرگىزۋ. وتىنىشتەردى تالداۋ قورىتىندىسى بويىنشا انىقتالعان زاڭدىلىقتار مەن ينستيتۋتسيونالدىق شەكتەۋلەر نەگىزىندە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى جەتىلدىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ.

 ● ينۆەستورلاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا: ولاردى ء«بىر تسيفرلىق تەرەزە» قاعيداتى نەگىزىندە مونيتورينگتەۋ جانە جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن قولدانا وتىرىپ جەدەل ارەكەت ەتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى جولعا قويۋ. بارلىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورماعا (ۇتسيپ) ەنگىزۋدى اياقتاۋ, سونداي-اق ينۆەستورلار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىنداعى حابار الماسۋ فۋنكتسياسى بار پلاتفورمانىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسىن ىسكە قوسۋدى جەدەلدەتۋ. ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان جانە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بارلىق ينۆەستيتسيالىق جوبالار بىرىڭعاي تسيفرلىق كونتۋردا شوعىرلاندىرىلۋى ءتيىس.

 ●  سىرتقى باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ بويىنشا: «Kazakh Invest»-كە ءسىم-مەن بىرلەسىپ شەتەلدەگى وكىلدىكتەردى تولىققاندى ىسكە قوسۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە كادرلىق ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ, سونداي-اق «Kazakh Invest»-ءتىڭ بارلىق شەتەلدىك كەڭسەلەرىنىڭ جۇمىسىن ستاندارتتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.

 ●  ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتار مەن جەر ماسەلەلەرى بويىنشا: ينۆەستورلارعا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتاردى كەلىسۋ جانە قول قويۋ مەرزىمدەرىن تۇبەگەيلى قىسقارتا وتىرىپ, پاكەتتىك قاعيدات بويىنشا ۇسىنۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار جەر رەسۋرستارىن باسقارۋعا قاتىستى شاشىراڭقى اقپاراتتىق جۇيەلەردى بىرىڭعاي تسيفرلىق كونتۋرعا بىرىكتىرۋ قاجەت.

 ●  بارلىق حقكو-لاردا ينۆەستورلارعا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان مامانداندىرىلعان تەرەزەلەر اشىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر باسىم جانە جەدەل تارتىپتە كورسەتىلۋى ءتيىس. وبلىستىق جانە اۋداندىق حقكو ديرەكتورلارىن وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق شتابتاردىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋ.

 ●  «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ۇيىمدارمەن جانە وتاندىق ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بىرىڭعاي رەگلامەنتىن بەكىتۋ قاجەت.

●  ينۆەستورلارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرۋگە قاتىستى تاسىلدەردى اتاۋلىلىق, ەكونوميكالىق تيىمدىلىك جانە بۇرىن كورسەتىلگەن سالىقتىق ەمەس مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەۋ مىندەتى قويىلدى.