ۇلت رۋحانياتىنىڭ التىن دىڭگەگى

مەرەيتويلىق ءىس-شاراعا مەملەكەت­تىك حاتشى ەرلان قارين مەن مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي زيالى قاۋىم وكىلدەرى, تاياۋ جانە الىس شەتەلدەر – تۇركيا, وزبەكستان, قىرعىزستان, ازەربايجان, شۆەتسيا, رەسەي فەدەراتسياسى (تاتارستان, باشقۇرتستان, ساحا, چۋۆاش) كەلگەن جازۋشىلار قاتىستى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان قارين وقىپ بەردى. «جازۋشى­لار وداعى –  رۋحانياتىمىزدىڭ التىن دىڭ­گەگى. اقىن-جازۋشىلارىمىز ۇلتتى ۇيىس­تىرۋ جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ ءجۇر. اعا بۋىن نەگىزىن قالاعان وسى ۇلاعاتتى ءداستۇر ۇزدىكسىز جالعاسىپ كەلەدى. ادەبيەت – ويى­مىزدىڭ تەرەڭدىگى مەن رۋحىمىزدىڭ اس­قاق­تىعىن ايقىندايتىن ۇلى قازىنا. ونى زامان تالابىنا ساي دامىتۋ –  قالامگەر قاۋىمنىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى. قازىر ءبىز ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرىپ جاتىرمىز. وزىق ويلى ۇرپاق تاربيەلەۋ ىسىندە زيالى قاۋىم ايرىقشا ءرول اتقارۋ كەرەك. وسى جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭ سەزىنىپ, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ جۇرگەن بارلىق قالامگەرگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. سىزدەرگە باق-بەرەكە, تولايىم تابىس تىلەيمىن. حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرىپ, تانىمىن ۇلعايتاتىن تۋىندىلارىڭىز كوپ بولسىن!»  دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.

سالتاناتتى جيىنعا ارنايى كەلگەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى ارسلان قويشيەۆ پرەزي­دەنت سادىر جاپاروۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. نەگىزگى بايانداما جاساعان قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ كەيىنگى ءۇش جىلدا ادەبيەت پەن مادەنيەتكە ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان حالقى ءۇشىن 1934 جىل – نىسانالى جىل. قىزىلوردادان استانامىز الماتىعا كوشىپ كەلگەن باس-اياعى ءۇش-ءتورت جىلدىڭ ىشىندە جاس وكىمەتىمىز مادەنيەتىمىز بەن وركەنيەتىمىزدىڭ ءوسىپ-ونۋىندە تاڭعالارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. جاڭا قۇرىلعان قازاقستان جازۋشىلار وداعى ماسكەۋمەن باي­لانىسقا شىعىپ, ادەبيەتتى دامىتۋ جولىندا كۇردەلى جۇمىستاردى  باستاپ كەتتى», دەدى مەرەكە قۇلكەنوۆ.

م. قۇلكەنوۆ ايتىپ وتكەندەي, كەيبىر تاريحشىلارىمىز قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تاريحىن 1926 جىلدان باستاعىسى كەلەدى. راس, 1926 جىلى 4 قازاندا سول كەزدەگى استانامىز قىزىلوردادا قۇرىلعان قازاپپ-نىڭ پلاتفورماسى جازىلدى. بۇل قازاقشا ايتقاندا, «قازاقستاندىق پرولەتاريات – قارا شارۋا جازۋشىلاردىڭ وداعى» ەدى. جاڭا قۇرىلعان قوعامدىق ۇيىمنىڭ مۇشەلەرى وزدەرىن بولشەۆيكپىز دەپ ەسەپتەپ, ۇلتشىلدارمەن ىمىراسىز كۇرەسكە شىقتى.

«سول  كەزدە الاششىل, ۇلتشىل اتانعان مىرجاقىپ دۋلا­ت ۇلى, ماعجان جۇماباي, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, قوشكە كەمەڭگەر ۇلى سياقتى تالانتتى جازۋشىلار «جينالىستاعى سوزدەرىندە, باسپادا جاريالانعان ماقالالارىن­دا: «قازاقتا «قاناۋشى», «قانالۋشى» تاپتار بولعان دا ەمەس, بولماق تا ەمەس, ەندەشە, قازاقتا تاپتىق ادەبيەت بولمادى, بولمايدى دا. ولاي بولسا, قازاق جازۋشىلارى تاپقا ءبولىنۋدى قويىپ, تاپتىق ەمەس, جالپى قازاقتىق ادەبيەتتى وركەندەتۋى كەرەك. ەندى ءبىر جانىمىز ۋداي اشيتىن جاعداي – 1934 جىلى قۇرىلعان جازۋشىلار وداعىنا ءبىزدىڭ ۇلى جازۋشىلارىمىز مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, ماعجان جۇماباي, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ مۇشە بولا الماعاندىعى», دەيدى م.قۇلكەنوۆ.

ءىلياس جانسۇگىروۆ وداقتىڭ نەگىزىن قالادى, ونىڭ قالىپتاسۋىنا وراسان زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ءسابيت مۇقانوۆ تا وسى ءۇردىستى جالعاپ, اباي, ماحام­بەت, جامبىل سەكىلدى ۇلىلارىمىزدى بۇكىل­وداقتىق وقىرمانعا تانىتۋعا جاعداي جاسادى. ۇكىمەت باسشىلىعىندا بولعان ءادي ءشارىپوۆ ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا كۇش سالدى. جازۋشىلار ىشىندە جالعىز عانا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىن العان عابيت مۇسىرەپوۆ ءوز بەدەلى ارقى­لى وداقتىڭ بەدەلىن ارتتىرا ءبىلدى. جۇبان مولداعاليەۆ, ءانۋار ءالىم­جانوۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, قال­داربەك نايمانباەۆتان باستاپ, نۇرلان ورازالينگە دەيىن ءار باسشى وداقتىڭ دامۋىنا بارىن سالىپ قىزمەت ەتتى. اسىرەسە كەيىنگى ءۇش جىلدا جازۋشىلار وداعىنا مەملەكەت تاراپىنان ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. بيىل مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىمەن سترا­تەگيالىق ارىپتەستىك بويىنشا ءۇش جوبا قولعا الىنىپ,  36 جاڭا كىتاپ جارىق كورگەن. 

تۇركسوي ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ قازاق ادەبيەتى­نىڭ جارىق جۇلدىزى ماعجان جۇما­باەۆ تۇرىكتەردىڭ باسىنا كۇن تۋعاندا «الىستاعى باۋىرىما» دەپ جىر جاز­عانىن ەسكە ءتۇسىردى. تۇركسوي حا­لىق­ارالىق ۇيىمى ءۇشىن قازاقستان جا­زۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويى – تەك ءبىر ۇلتتىڭ  ەمەس, الەم ادەبيەتىنە قۇرمەت كورسەتۋ, ورتاق مادەنيەتىمىزدى دارىپتەۋ مۇمكىندىگى. بۇل مەرەكە – قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلىنىڭ, ادەبيەتىنىڭ الەمگە ورتاق بايلىعىن اتاپ ءوتۋىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى», دەيدى سۇلتان راەۆ. 

جازۋشىلار وداعى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىمەن ستراتەگيالىق ارىپ­تەستىك اياسىندا بيىل ءۇش اۋقىمدى جوبا جۇزەگە اسىرىل­عان. ولاردىڭ ءبىرىنشىسى «قازاقستان جا­زۋشىسىنىڭ ادەبي پانوراماسى» دەپ اتالادى. وسى جوبا اياسىندا 20 جاس جازۋشى ەلىمىز­دىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە ۇزاق­مەرزىمدى شىعار­ماشىلىق ىسساپارلار­عا اتتاندى. ونىڭ قورىتىندىسىندا 20 جاڭا كىتاپ جازىلدى. ەكىنشى جوبا – قازاقستاندىق جازۋشىلار تمد مۇ­راعاتتارىندا جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ماڭىزدى تاريحي وقيعالارعا ارنالعان 16 كىتاپ شىعاردى. ءۇشىنشى جوبا «جاس جازۋشىلار مەكتەبى» دەپ اتالدى: 10 كۇن بويى جاس جازۋشىلار الماتىدا (جازۋشىلار وداعىندا) قالام شەبەر­لەرىنىڭ دارىستەرىن تىڭدادى.

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ 90 جىلدىق تاريحى تۋرالى دۋلات يسابەكوۆ بايانداما جاسادى. شەتەلدەن كەلگەن جازۋشىلارعا ادەبي جانە قوعامدىق ماڭىزى زور سىيلىقتار تابىس­تال­دى. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىمەن تۇركسوي حا­لىق­ارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ, ازەربايجان, تۇركيا, قىرعىزستان, وزبەكستان قالامگەرلەرى ماراپاتتالدى.

الماتى