ءوندىرىس جوسپارى ويداعىداي ورىندالدى

وڭىردە شاعىن جانە ورتا بيز­نەستى قولداۋ جالعاسىپ جاتىر. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى اياسىن­دا 10 ايدا 12,3 ملرد تەڭگە ءبو­لىنىپ, 1000-عا جۋىق شوب سۋبەك­تىسى قولداۋ تاۋىپ, 529 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ونىڭ قاتارىندا, نەسيە سوماسى 31,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 634 كا­سىپكەردىڭ پايىزدىق مول­شەر­لەمەسى سۋبسيديالانىپ, 318 كا­سىپكەردىڭ جوباسى 10,2 ملرد تەڭگەگە كەپىلدەندىرىلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ با­­تىس­تا مۇناي-گاز-حيميا ونەر­­كاسىبى كلاستەرىن دامىتۋ جو­نىندەگى تاپسىرماسى اياسىندا جى­لىنا 1,25 ملن توننا پوليەتي­لەن وندىرە­تىن «سيلللەنو» زاۋىتى مەن جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وندى­رە­تىن ەسكەنەدەگى زاۋىت­تىڭ قۇرى­لىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا بۋتا­ديەن, سين­تەتيكالىق كاۋچۋك شى­عا­راتىن «بۋتاديەن» زاۋىتى گاز ءبولۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باس­تالادى.

وبلىستا اگروونەركاسىپ كەشەنى سالاسىندا دا وڭ ديناميكا بايقالادى. بيىل ءىرى قارا مال باسى كوبەيىپ, سانى 223,8 مىڭنان استى. ءۇي قۇستارىنىڭ سانى دا 2 ەسە ءوستى. وسى جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا 3 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, 90 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. ال كەلەر جىلى قۇنى 26,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 4 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ, 187 جۇمىس ورنى پايدا بولادى دەگەن ءۇمىت بار.

مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىمەن باستاۋ العان «اۋىل اماناتى» جوباسى دا وڭىردە جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن بيۋدجەتتەن 761 ملن تەڭگە قارالىپ, 83 جوبا قولداۋ تاپتى. سونداي-اق, وڭىردە 49 مىڭنان اسا ازامات جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا تارتىلدى. ون ايدا 31 374 جۇمىس ورنى اشىلسا, ونىڭ 21 مىڭنان استامى – تۇراقتى.

وبلىستىڭ اعىمداعى جىلدىڭ 10 ايىنداعى الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق دامۋ قورىتىن­دىسىنا بايلانىستى ءباسپاسوز بريفينگىندە سەرىك شاپكەنوۆ الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ­عا قاتىستى اتقارىلعان جۇمىس­قا كەڭىنەن توقتالدى. «بيىل اتىراۋدا 7 جايلى مەك­تەپ­تىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. كەلەر جىلى 6, ارعى جىلى 3 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. بيىل 4200 ورىندىق 3 مەكتەپ اشىلدى. الداعى ەكى جىلدا 27 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. ناتيجەسىندە, وڭىردەگى 9 ءۇش اۋى­سىمدىق 4 اپاتتى مەكتەپتىڭ ما­سەلەسى تۇبەگەيلى شەشىلەدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.

بيىل «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 4 مەديتسينالىق عيمارات پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل اياعىنا دەيىن 12, كەلەر جىلى 2-ەۋىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. بۇدان بولەك, بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 7 نىسان تۇرعىزىلدى.

وڭىردە ءجيى تالقىعا تۇسەتىن تاقىرىپتىڭ ءبىرى – دارىگەر تاپشىلىعى. ايماققا وزگە وڭىردەن بىلىكتى جانە وقۋىن ەندى اياقتاعان جاس مامانداردى تارتۋعا ءبىر رەتتىك ۇستەماقى تاعايىندالدى. ونىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەگە كوتەرىلگەن.

سونىمەن, اۋىلدىق جەرگە بارىپ جۇمىس ىستەۋگە كەلىس­كەن دارىگەرگە 10 ملن, اۋدان ورتالىعىندا قىزمەت ەتەمىن دەگەندەرگە 8,5 ملن تەڭگە, ال وبلىس ورتالىعىندا ەڭبەك ەتكىسى كەلگەندەرگە 5 ملن تەڭگە كومەك كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە, وسى جىلى 140 دارىگەر جۇمىسقا قابىلداندى.

وڭىردە سپورتپەن شۇعىل­دانا­تىن بالالار سانى ارتىپ كەلەدى. ايماقتا بالالاردى سپورتقا باۋ­لۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇر­گىزىلۋدە. قازىر وڭىردە سپورت­تىق 17 سەكتسياعا 22 مىڭنان اسا بالا قاتىسادى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا  75,7%-عا ءوستى. كەلەر جىلدان باستاپ سالانى تسيفرلاندىرۋ جوسپارلاندى.

جالپى, اتىراۋ وبلىسىن­دا تاس جولدىڭ ۇزىندىعى 1927 شا­قىرىمدى قۇرايدى. بىل­تىر وڭىردەگى جولدىڭ قاناعات­تانارلىق دەڭگەيى 76 پايىزدى قۇراسا, بۇگىندە بۇل كورسەتكىش 78%-عا جەتتى. بيىل 312,8 شاقى­رىمعا جول توسەلدى.

كوكتەمدەگى سۋ تاسقىنىنا قا­راماستان, حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتۋ باعىتىندا باس­تالعان جۇمىس جۇيەلى جۇر­گى­زىلدى. وبلىستا اۋىزسۋمەن قام­تۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇيەسىن جاق­سارتۋ باعىتىندا اۋقىمدى ىستەر قولعا الىندى. جالپى, ءوڭىر حال­قىنىڭ 99,8%-ى تازا اۋىز­سۋ­مەن قامتىلعان. بيىل قى­­زىل­قوعا اۋدانىنىڭ قوڭى­راۋ­لى, اققورا اۋىلدارى مەن ما­حام­­بەت اۋدانىنىڭ بالا وراز ەل­دى مەكەنىنە 18,9 شاقىرىم سۋ قۇبى­رى جۇرگىزىلىپ, 600 تۇرعىنعا تازا اۋىزسۋ جەتكىزىلدى. بۇدان بولەك, ماحامبەت, يساتاي, قۇر­مانعازى اۋدانىندا 16 سۋ تازارتۋ ستانساسى قايتا جاڭعىرتىلىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار اتىراۋ قا­لاسىندا تاۋلىگىنە 50 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تازالايتىن №5 سۇزگى ستانساسىن جاڭعىرتۋ اياقتالىپ كەلەدى. كەلەر جىلى تاۋلىگىنە 60 مىڭ تەكشە مەتر سۋ تازالايتىن №6 سۇزگى ستانسا­سىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. بۇل ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىساندار ارقىلى الداعى بەس جىلدا سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى تولىق شەشىلەدى.

يساتاي اۋدانى اققىستاۋ اۋى­لىندا كارىزدىك تازارتۋ عيما­راتىنىڭ قۇرىلىسى جۇر­گىزىلىپ جاتىر. ال قۇلسارى قالاسىندا 13 كارىز سورعى ستانساسى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ودان بولەك, 1950 جىلدان بەرى جوندەۋ كورمەگەن 40 شاقىرىم كارىز جەلىسى جاڭ­عىرتىلۋدا, ونىڭ 17 شاقى­رىمىندا جۇمىس اياقتالدى.

ال اتىراۋ قالاسىندا 1945 جىلدان بەرى جوندەلمەگەن كارىز ستانسالارىن جاڭعىرتۋ مەن كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىسى باس­تال­دى. 9 كارىز سورعى ستانساسى جاڭار­تىلىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 5-ەۋىندەگى جۇمىس مارەسىنە جەتەدى. وعان قوسا 36 ستانسانى رەكونسترۋكتسيالاۋ ءۇشىن جوبالىق سمەتالىق قۇجات دايىندالىپ جاتىر.

جىل باسىنان بەرى وڭىردە ەچ-4 مەكەمەسىنە قاراستى 160,9 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى اۋىس­تىرىلىپ, 54 000 تۇتىنۋشىعا جارىق تۇراقتى تۇردە بەرىلە باس­تادى. وعان قوسا, «اتىراۋ جا­رىق» اق ينۆەستيتسيالىق جوباسى اياسىندا 742 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى جوندەلدى.

ايماق تۇرعىندارىنىڭ گازبەن قامتۋ كورسەتكىشى – 99,8 پا­يىز. ۇزىندىعى 122 شاقىرىمدى قۇرايتىن گاز جەلىسى جۇرگىزىلىپ, 6 ەلدى مەكەننىڭ حالقى كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلدى. وڭىردە ۇزىندىعى 46,8 شاقىرىم ما­گيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ 21 شاقىرىمى تارتىلدى. جۇ­مىس كەلەر جىلى اياقتالادى. ناتيجەسىندە, 160 مىڭنان استام ادامدى قۇرايتىن قالا مەن قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەر, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر تۇراقتى گاز جىلۋىن پايدالاناتىن بولادى.

بيىل وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى وڭىردەگى ەكو­لوگيالىق زاڭنامانىڭ ساقتا­لۋىن باقىلاۋ ءۇشىن 27 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, 149 اكىمشىلىك ءىس قوز­عادى. ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزعان مەكەمەلەرگە بارلىعى 32 ملرد تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىندى. اتموسفەرالىق اۋاعا تا­رايتىن گازدىڭ, باسقا دا زيان­دى مولشەرىن ازايتۋ ماقسا­تىندا بيىل 419,5 گا ورمان القابىنا 965,7 مىڭ دانا جاس كوشەت ەگىلدى. سونداي-اق قالا مەن ەلدى مەكەندەر ىشىندەگى 52,3 گا جەرگە 78,9 مىڭ تال ەگىلدى. وسىنداي يگى شا­رالاردىڭ ارقا­سىندا, ايماقتا اۋاعا شىعا­رى­لاتىن ەميسسيا كولەمى دە ازايىپ كەلەدى.

ايماق باسشىسى سەرىك شاپ­كەنوۆ كوكتەمدەگى سۋ تاس­قىنى كەزىندە اتقارىلعان جۇمىستارعا ارنايى توقتالدى. بۇل رەتتە جايىق جاعالاۋىنا 590 شاقى­رىم بوگەت سالىنىپتى. 30 شاقى­رىم كا­نال تازارتىلىپ, قاجەت جەرى ءتيىس­تى دەڭگەيدە قايتا قا­زىلعان.

جايىقتىڭ كاسپيگە قۇيار ساعاسىندا سۋدىڭ ءوتۋىن جاقسارتۋ ءۇشىن 10 شاقىرىم وزەن تابانى تەرەڭدەتىلدى. وعان 4 مىڭعا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلىپ, 25 مىڭنان اسا ازامات وسى ەلدىك ىستە ەڭبەك ەتتى. ونىڭ 1 مىڭنان استامى – اسكەر ساپىنداعى جاۋىن­گەرلەر.

وبلىستا تۇرعىزىلعان بو­گەت­تەر مەن گيدروقۇرى­لىستاردى كۇتىپ ۇستاۋعا «تا­بيعات» مەكەمەسى قۇرىلدى. تاسقىننىڭ الدىن الۋ باعى­تىندا جىلىوي اۋدانىندا دا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ناقتىراق ايتقاندا, قۇر­ساي وزەگى مەن جەم وزەنىنىڭ 95 شاقىرىمىندا سۋ تابانىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. بۇگىنگە دەيىن 43 شاقىرىمى تازالانىپ, تەرەڭدەتىلىپ بولعان.

جىلىوي اۋدانىندا قۇلسارى قالاسىن, شاقپارتوعاي, تۇر­عىزبا جانە اقكيىزتوعاي اۋىلدارىن قورعايتىن بوگەتتەر سالىنادى. ۇزىندىعى 6,6 شاقىرىم بولاتىن كۇرجەم ارناسىن, قامىسكول مەن باسقا كولدەردى تازالاۋ ءىسى جوس­پارلانىپ وتىر. ارنالارداعى سۋ وتكىزەتىن قۇرىلعىلار تولىق دەرلىك رەكونسترۋكتسيالانادى.

قاڭتاردان باستاپ اتىراۋ وبلىسىنىڭ جەدەل شتابى ءوز جۇمىسىن قايتا باستايدى, ول سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ بويىن­­شا بارلىق شارالاردى ۇيلەس­تىرۋمەن اينالىسادى.